| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Biura rachunkowe > Prowadzę biuro rachunkowe > Odpowiedzialność sprawozdawczo-rachunkowa jednostki – sankcje cywilne, karnoskarbowe i podatkowe

Odpowiedzialność sprawozdawczo-rachunkowa jednostki – sankcje cywilne, karnoskarbowe i podatkowe

Jedną z fundamentalnych podstaw zaufania w obrocie gospodarczym jest rzetelna sprawozdawczość finansowa. Brak wywiązania się z obowiązków w zakresie rzetelnej sprawozdawczości finansowej przez podmioty/jednostki wiąże się z powstaniem po ich stronie odpowiedzialności cywilnej, karnoskarbowej czy podatkowej.

Sankcje karnoskarbowe wiążą się także w nierzetelnym lub wadliwym prowadzeniem ksiąg rachunkowych (art. 61 k.k.s.). Ustawodawca za nierzetelne prowadzenie księgi rachunkowej przewidział karę grzywny do 240 stawek dziennych, natomiast w przypadku mniejszej wagi oraz za wadliwe prowadzenie księgi – karę grzywny za wykroczenie skarbowe.

Dodatkowo z dniem 1 stycznia 2015 r. wszedł w życie nowy przepis przewidujący odpowiedzialność za brak terminowego przekazania sprawozdania finansowego także na gruncie karnoskarbowym. Zgodnie bowiem z dodanym art. 80b k.k.s., kto wbrew obowiązkowi nie przekazuje w terminie właściwemu organowi podatkowemu sprawozdania finansowego, opinii lub raportu, podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. Kara grzywny określana jest kwotowo i może być wymierzona w granicach od jednej dziesiątej do dwudziestokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia.

3.4. Odpowiedzialność w ramach usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych (zewnętrzne biuro rachunkowe)

Księgowy prowadzący rachunkowość w jednostce w ramach stosunku cywilnoprawnego (zlecenia, współpracy w ramach usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych) ponosi także odpowiedzialność wobec kierownika jednostki i jest to odpowiedzialność cywilnoprawna. Dodatkowo, w przypadku popełnienia przestępstwa w związku z niewykonywaniem lub nienależytym wykonywaniem swoich obowiązków, ponosi on też odpowiedzialność karną lub karnoskarbową zgodnie z opisanymi zasadami.

W przypadku powierzenia usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych księgowemu z zewnątrz (biuru rachunkowemu) podatnik odpowiada za zobowiązania podatkowe i to na nim ciąży obowiązek terminowego i rzetelnego rozliczenia się z urzędami, czego dokonuje albo samodzielnie, albo poprzez sprawowanie nadzoru nad osobami, którym powierzył zadania w tym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 5 uor kierownik jednostki ponosi odpowiedzialność za wykonywanie obowiązków w zakresie rachunkowości określonych ustawą, w tym z tytułu nadzoru, również w przypadku gdy określone obowiązki w zakresie rachunkowości, z wyłączeniem odpowiedzialności za przeprowadzenie inwentaryzacji w formie spisu z natury, zostaną powierzone innej osobie lub przedsiębiorcy prowadzącemu usługowo księgi rachunkowe, za ich zgodą. Przyjęcie odpowiedzialności przez inną osobę lub przedsiębiorcę powinno być stwierdzone w formie pisemnej. W przypadku gdy kierownikiem jednostki jest organ wieloosobowy, a nie została wskazana osoba odpowiedzialna, odpowiedzialność ponoszą wszyscy członkowie tego organu.

4. Odpowiedzialność sprawozdawczo-rachunkowa wynikająca z przepisów podatkowych

Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe ponosi przede wszystkim dłużnik podatkowy (podatnik/jednostka). Płatnik i inkasent nie odpowiadają za zobowiązania podatkowe, lecz za prawidłowe wykonanie własnych publicznoprawnych zobowiązań. Odpowiedzialność zaś osób trzecich ma charakter subsydiarny.

Podatnicy są obowiązani do prowadzenia ewidencji rachunkowej w sposób zapewniający określenie wysokości dochodu (straty), podstawy opodatkowania i wysokości należnego podatku za rok podatkowy, a także do uwzględnienia w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych informacji niezbędnych do obliczenia wysokości odpisów amortyzacyjnych.

Za zobowiązania podatkowe odpowiada całym swoim majątkiem sam podatnik/jednostka. Orzecznictwo w tym względzie także jest jednoznaczne. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wielokrotnie wskazywał, że nie może stanowić okoliczności usprawiedliwiającej nierzetelność ksiąg podatkowych fakt, iż uchybienia w prowadzeniu księgowości powstały z winy biura podatkowo-rachunkowego wybranego przez podatnika. Na podatniku spoczywa odpowiedzialność za zorganizowanie prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa, w tym nadzoru nad biurem rachunkowo-podatkowym, by nierzetelność w prowadzeniu ksiąg nie miała miejsca. W razie stwierdzenia nierzetelności ksiąg skutki prawne obciążają zawsze podatnika. Tak wynika m.in. z wyroku NSA z 21 września 1993 r. (sygn. akt SA/P 963/93).

Podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania podatkowe. Jest to majątkowa odpowiedzialność o charakterze osobistym nieograniczonym. Oznacza to, że odpowiedzialność podatkowa podatnika/jednostki obejmuje swym zakresem również: zobowiązania zaliczkowe, raty podatków oraz zaległości podatkowe i odsetki od tych zaległości, a także należności traktowane na równi z zaległościami podatkowymi, tj. nienależne zwroty podatku, zwrócone lub zaliczone na poczet zaległości podatkowych lub bieżących zobowiązań podatkowych nienależne nadpłaty, oprocentowanie nienależnych nadpłat lub zwrotów podatku. Zakres odpowiedzialności podatnika nie jest uzależniony od wysokości zobowiązania podatkowego.

Warunkiem koniecznym wystąpienia odpowiedzialności podatkowej jest istnienie zobowiązania podatkowego, a dokładniej – długu podatkowego. Odpowiedzialność podatkowa podatnika powstaje w chwili powstania zobowiązania podatkowego.

Płatnik, który nie wykonał ciążących na nim przepisanych obowiązków, odpowiada za podatek niepobrany lub podatek pobrany, a niewpłacony. Z kolei inkasent niewykonujący ciążących na nim ustawowych obowiązków odpowiada za podatek pobrany, a niewpłacony (obaj odpowiadają całym swoim majątkiem).

Jeżeli jednak podatek nie zostałby pobrany z winy podatnika, organ podatkowy wyda decyzję o odpowiedzialności podatnika/jednostki.

Osoby prawne i jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, będące płatnikami lub inkasentami, obowiązane są wyznaczyć osoby, do których obowiązków należy obliczanie i pobieranie podatków oraz terminowe wpłacanie organowi podatkowemu pobranych kwot. Osobą wyznaczoną do wykonywania czynności płatnika musi być osoba fizyczna (mogą to być np. pracownicy zatrudnieni przez płatnika lub inkasenta, pracownicy zewnętrznego biura rachunkowego, z którym jednostka zawarła umowę).

W określonych przypadkach, wskazanych w Ordynacji podatkowej, za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie.

Osoby trzecie odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z następcą prawnym podatnika za przejęte przez niego zaległości podatkowe.

Osoby trzecie odpowiadają również za:

● podatki niepobrane oraz pobrane, a niewpłacone przez płatników lub inkasentów,

● odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych,

● niezwrócone w terminie zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług oraz za oprocentowanie tych zaliczek,

● koszty postępowania egzekucyjnego.

Nabywca przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa odpowiada co do zasady całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za powstałe do dnia nabycia zaległości podatkowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, chyba że przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wiedzieć o tych zaległościach.

Zakres odpowiedzialności nabywcy jest ograniczony do wartości nabytego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części.

Wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej oraz komplementariusz spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki. Dotyczy to także odpowiedzialności byłego wspólnika za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie, gdy był on wspólnikiem, oraz za zaległości wymienione w art. 52 Ordynacji podatkowej powstałe w czasie, gdy był on wspólnikiem. Za zobowiązania podatkowe powstałe, na podstawie odrębnych przepisów, po rozwiązaniu spółki odpowiadają osoby będące wspólnikami w momencie rozwiązania spółki.

Za zaległości podatkowe osób prawnych, tj. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

● we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo

● niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 Ordynacji podatkowej powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.

W przypadku gdy spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji lub spółka akcyjna w organizacji nie posiada zarządu, za zaległości podatkowe spółki odpowiada jej pełnomocnik albo odpowiadają wspólnicy, jeżeli pełnomocnik nie został powołany.

Z kolei za zaległości podatkowe innych osób prawnych odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi osobami.

UWAGA!

Podatnik nie jest pociągany do odpowiedzialności podatkowej w sytuacji, gdy za niepobranie lub pobranie, a niewpłacenie podatku odpowiada płatnik (por. art. 30 § 5 Ordynacji podatkowej).

UWAGA!

Wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za wykonywanie czynności związanych z poborem podatków nie powoduje jednak uzyskania przez tę osobę statusu płatnika lub inkasenta, a co za tym idzie – nie ponosi ona odpowiedzialności za brak realizacji ustawowych obowiązków płatnika czy inkasenta (tj. obliczenie, pobranie, odprowadzenie podatku/pobranie i zapłata należności podatkowej). Wyznaczona osoba może ponosić jedynie odpowiedzialność pracowniczą, cywilną lub karnoskarbową.

Podstawa prawna:

● art. 3 ust. 1 pkt 5a i pkt 6, art. 4 ust. 3, art. 4a, art. 9–25, art. 45–54, art. 64 ust. 1, art. 67, art. 69, art. 70, art. 77, art. 79 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości – j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 330; ost.zm. Dz.U. z 2014 r. poz. 1100

● art. 126 § 1 pkt 2, art. 143 § 1, art. 219 § 1, art. 382 § 1, art. 483 § 1, art. 587 ustawy z 19 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych – j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030; ost.zm. Dz.U. z 2014 r. poz. 1161

● art. 361 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny– j.t. Dz.U. z 2014 r. poz. 121; ost.zm. Dz.U. z 2014 r. poz. 827

● art. 9 § 1, art. 33–34, art. 309 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553; ost.zm. Dz.U. z 2014 r. poz. 538

● art. 9 § 3, art. 54–62 ustawy z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy – j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 186; ost.zm. Dz.U. z 2014 r. poz. 1328

● art. 100, art. 114–122 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – j.t. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502; ost.zm. Dz.U. z 2014 r. poz. 1662

● art. 21, art. 26, art. 30–31, art. 53a, art. 80b, art. 107–108, art. 112, art. 112b, art. 115, art. 116–116a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa – j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 749; ost.zm. Dz.U. z 2014 r. poz. 1644

● art. 9 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych – j.t. Dz.U. z 2014 r. poz. 1662

Emilia Bartkowiak

radca prawny

Narzędzia

reklama

POLECANE

reklama

Eksperci portalu infor.pl

ABC-ksiegowe

ABC-ksiegowe.pl - najnowsze informacje dotyczące obszaru księgowości, rachunkowości i prawa oraz praktyczne wskazówki, ułatwiające samodzielne prowadzenie księgowości.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »