| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Prawo > Sprawy rodzinne > Rozwody > Podział majątku > Podział majątku małżonków - poradnik

Podział majątku małżonków - poradnik

Wraz z zawarciem małżeństwa między małżonkami powstaje wspólność majątkowa małżeńska. W różnych sytuacjach majątek małżonków może ulec podziałowi. Niekiedy małżonkowie sami chcą podzielić swój majątek, lecz nie wiedzą, jak tego dokonać. Poradnik odpowiada na te i inne pytania dotyczące podziału majątku małżonków.

1. Majątek wspólny. Powstanie wspólności ustawowej małżeńskiej

1.1. Ogólnie o majątku wspólnym

Zasadą jest, że z chwilą zawarcia małżeństwa pomiędzy małżonkami powstaje z mocy prawa wspólność ustawowa małżeńska. Jednakże istnieją od tej zasady wyjątki. Wspólność ustawowa małżeńska nie powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa w następujących sytuacjach:

  • jeden z małżonków przed zawarciem małżeństwa został ubezwłasnowolniony;
  • przed zawarciem małżeństwa ogłoszono upadłość jednego z małżonków.

W dwóch powyższych sytuacjach, od chwili zawarcia małżeństwa pomiędzy małżonkami nie powstaje z mocy prawa wspólność ustawowa małżeńska; stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami podlegają zasadom rozdzielności majątkowej. W razie uchylenia postanowienia o ubezwłasnowolnieniu małżonka lub umorzenia, uchylenia albo ukończenia postępowania upadłościowego między małżonkami powstaje ustrój wspólności majątkowej.

Ponadto małżonkowie mogą zrezygnować ze wspólności ustawowej małżeńskiej i przyjąć inny sposób regulacji swoich stosunków majątkowych poprzez zawarcie w formie aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej i w ten sposób:

  • rozszerzyć wspólność majątkową,
  • ograniczyć wspólność majątkową,
  • ustanowić rozdzielność majątkową,
  • przyjąć system rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków.

W przypadku istnienia między małżonkami ustroju wspólności ustawowej istnieją trzy masy majątkowe, tj. majątek wspólny i dwa majątki osobiste każdego z małżonków.

1.2. Pojęcie majątku wspólnego

Zasadą w prawie polskim jest, iż z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje wspólność ustawowa małżeńska. Wspólność ta obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub jednego z nich (majątek wspólny), z wyjątkiem tych, które podlegają zaliczeniu do majątków osobistych małżonków – art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej KRO). Obok majątku wspólnego małżonków, każdemu z nich przysługuje majątek osobisty, do którego wchodzą przedmioty majątkowe nie objęte wspólnością ustawową małżeńską.

Dla zaliczenia określonego prawa majątkowego do majątku wspólnego małżonków decydująca jest chwila nabycia tego prawa. Nie ma znaczenia, czy nabycie prawa po powstaniu wspólności ustawowej nastąpiło na podstawie umowy (np. umowy sprzedaży, zamiany, darowizny), czy też na podstawie innego zdarzenia, np. decyzji administracyjnej, orzeczenia sądowego, czy nawet zdarzenia losowego (np. wygrana na loterii). W skład majątku wspólnego wchodzą przedmioty majątkowe nabyte przez oboje małżonków, jak również nabyte tylko przez jednego z małżonków.

Jeden z małżonków zawarł umowę przedwstępną do nabycia prawa własności nieruchomości przed powstaniem wspólności ustawowej małżeńskiej. Jednakże do zawarcia umowy definitywnej doszło po powstaniu wspólności majątkowej. W takim wypadku nabycie prawa własności nieruchomości nastąpiło do majątku wspólnego małżonków, a nie do majątku osobistego małżonka.

Jeden z małżonków przed powstaniem wspólności majątkowej zawarł umowę o nabycie prawa własności nieruchomości z zastrzeżeniem warunku. Po powstaniu wspólności zawarł umowę, na podstawie której nabył bezwarunkowo własność nieruchomości. W takim wypadku własność nieruchomości wejdzie do majątku wspólnego małżonków.

Kwota otrzymana przez jednego z małżonków jako zwrot pożyczki udzielonej przed zawarciem małżeństwa, stanowi majątek osobisty tego z małżonków, który udzielił pożyczki przed zawarciem małżeństwa (tak Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 9 września 1970 r., I CR 298/70, OSNC 1971, poz. 102).

Zobacz: Separacja i alimenty na dzieci

1.3. Skład majątku wspólnego

Majątek wspólny małżonków obejmuje jedynie aktywa (bez długów). Do majątku wspólnego należą, w szczególności (art. 31 § 2 KRO):

  • pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
  • dochody z majątku wspólnego, jak również dochody z majątku osobistego każdego z małżonków;
  • środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków.

Wyliczenie to ma charakter przykładowy. W skład majątku wspólnego wchodzą również przedmioty majątkowe nabyte w trakcie trwania małżeństwa ze środków pochodzących z majątku wspólnego. Należą do nich:

1) własność i inne prawa rzeczowe (użytkowanie wieczyste, użytkowanie, służebności, zastaw, hipoteka, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu):

  • w przypadku nabywania praw rzeczowych, które mogą być ujawnione w księdze wieczystej (prawa rzeczowe, których przedmiotem jest nieruchomość), wpis prawa w księdze wieczystej powinien obejmować oboje małżonków, tak aby wskazywać, iż prawo to przysługuje im obojgu na zasadzie wspólności ustawowej;
  • jeżeli w księdze wieczystej jako uprawniony ujawniony jest tylko jeden małżonek, to do ujawnienia prawa drugiego małżonka wystarczy złożenie w sądzie, gdzie jest prowadzona księga wieczysta, oświadczenia obojga małżonków z podpisami notarialnie poświadczonymi, że nieruchomość stanowi majątek wspólny; do takiego oświadczenia należy dołączyć odpis aktu małżeństwa. W przypadku sporu między małżonkami co do przynależności prawa ujawnionego w księdze wieczystej do majątku wspólnego lub osobistego, małżonek, który twierdzi, że jego prawo nie jest wpisane może wystąpić z powództwem do sądu wieczystoksięgowego o usunięcie niezgodności w księdze wieczystej;
  • w skład majątku wspólnego wchodzi również posiadanie; posiadanie jest stanem faktycznego władztwa nad rzeczą, które może prowadzić do nabycia prawa własności (lub prawa służebności gruntowej) w drodze zasiedzenia; prawa majątkowe nabyte w drodze zasiedzenia wchodzą w skład majątku wspólnego, o ile termin zasiedzenia zakończył się w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej, nawet jeżeli termin ten biegł na korzyść jednego z małżonków przed zawarciem przez niego małżeństwa.

2) wierzytelności – pieniężne i niepieniężne;

3) udziały i akcje w spółkach kapitałowych - udziały i akcje nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej wchodzą do majątku wspólnego małżonków, nie oznacza to, że współmałżonek staje się wspólnikiem spółki; jeżeli akcje lub udziały zostały nabyte przez jednego małżonka ze środków pochodzących z majątku wspólnego, to wspólnikiem spółki staje się małżonek, który nabył akcje lub udziały, chyba że zostały one nabyte przez oboje małżonków na współwłasność.

Jednakże nie wszystkie przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej wchodzą do majątku wspólnego małżonków. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wyczerpująco określa wypadki, w których nabyty w czasie trwania ustroju wspólności majątkowej przedmiot majątkowy nie zwiększa majątku wspólnego, a wchodzi do majątku osobistego (art. 33 KRO); są to m.in. przedmioty nabyte przez jednego z małżonków przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę.

Wynagrodzenie za pracę jako składnik majątku wspólnego

Wynagrodzenie uzyskiwane przez małżonków za pracę wchodzi w skład majątku wspólnego. Składnikiem majątku wspólnego staje się ono dopiero z chwilą pobrania. Wynagrodzenie jeszcze nie pobrane stanowi wierzytelność przysługującą małżonkowi, która wchodzi w skład jego majątku osobistego. Od chwili pobrania wynagrodzenie jest składnikiem majątku wspólnego małżonków.

„Wynagrodzenie” oznacza wszelkie wynagrodzenie uzyskiwane przez małżonka za wykonywaną pracę, niezależnie od tego na jakiej podstawie praca jest świadczona, tj. niezależnie od tego czy jest ona wykonywana na podstawie umowy o pracę, umowy o dzieło, umowy zlecenia, czy innej umowy cywilnoprawnej.

Wynagrodzenie jako składnik majątku wspólnego obejmuje wszelkie świadczenie, które otrzymuje pracownik:

  • wynagrodzenie zasadnicze i składniki dodatkowe wynagrodzenia (premie i nagrody),
  • wynagrodzenie za okres urlopu wypoczynkowego,
  • zasiłek wychowawczy,
  • diety,
  • ryczałty,
  • świadczenia z tytułu czasowej niezdolności do pracy,
  • wypłaty tytułem ekwiwalentu za niewykorzystany urlop,
  • odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku pracy,
  • bezzwrotne świadczenia z funduszów zakładowych (np. funduszu socjalnego),
  • odprawy emerytalne rentowe i pośmiertne.

Do majątku wspólnego – tak jak wynagrodzenie - wchodzą również inne świadczenia uzyskiwane przez małżonków:

  • emerytura, renta inwalidzka, renta przyznana z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy albo z powodu zwiększenia się potrzeb lub utraty widoków powodzenia na przyszłość na skutek uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia,
  • stypendia,
  • świadczenia przyznane na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym – np. świadczenie pieniężne z ubezpieczenia społecznego w razie choroby lub macierzyństwa.

Jeżeli małżonek pozostający we wspólnym pożyciu nie spełnia ciążącego na nim obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, sąd może nakazać, aby wynagrodzenie za pracę lub należności przypadające temu małżonkowi były w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka (art. 28 § 1 KRO). Nakaz ten zachowuje moc mimo ustania po jego wydaniu wspólnego pożycia małżonków. Sąd może jednak na wniosek każdego z małżonków nakaz ten zmienić albo uchylić (art. 28 § 2 KRO).

Zobacz serwis: Podział majątku

Wniosek o nakazanie wypłacania małżonkowi wynagrodzenia za pracę drugiego małżonka - Wzór

Warszawa, dnia 12 grudnia 2008 r.

                                                                       Sąd Rejonowy dla Warszawy – Śródmieścia

                                                                       w Warszawie

                                                                                              Wydział Rodzinny i Nieletnich

                                                                      

Wnioskodawczyni:

                Irena Kowalska

                                                                                              zam. w Warszawie (00–544)

                                                                                              ul. Krucza 8 m. 12

                                                         

Uczestnik:                 
Jan Kowalski
zam. w Warszawie (00–544)

                                                                                              ul. Krucza 8 m.12

Wniosek o nakazanie wypłacania małżonkowi wynagrodzenia za pracę drugiego małżonka

W imieniu własnym wnoszę o nakazanie przez sąd Spółce „X” sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, aby wynagrodzenie przypadające uczestnikowi postępowania z tytułu umowy o pracę od dnia 1 lutego 2009 roku Spółka wypłacała w całości do rąk wnioskodawczyni.



Uzasadnienie

Związek małżeński z uczestnikiem postępowania zawarłam w dniu 20 września 1999 r. Z małżeństwa tego mamy troje dzieci: Jana, Annę i Piotra.

Dowód:

1)      odpis skrócony aktu małżeństwa;

2)      odpis skrócony aktu urodzenia Jana Kowalskiego;

3)      odpis skrócony aktu urodzenia Anny Kowalskiej;

4)      odpis skrócony aktu urodzenia Piotra Kowalskiego.

Od kilku miesięcy mąż przestał przynosić do domu zarobione pieniądze i przeznaczać je na utrzymanie rodziny. Prawie codziennie wraca do domu pod wpływem alkoholu. Sam przyznaje, że gra również w pokera, i ma długi, które musi spłacać. Uzyskiwane wynagrodzenie za pracę w wysokości 2500 zł netto w całości przeznacza na alkohol i grę w karty. Nie przyczynia się do zakupu żywności, środków czystości dla dzieci. Nie płaci również czynszu i rachunków za wspólne mieszkanie. Jestem zatrudniona w Spółdzielni Mieszkaniowej „Świt” jako sekretarka i z tego tytułu otrzymuję wynagrodzenie w wysokości 1800 zł netto. Takie dochody nie pozwalają mi na samodzielne utrzymanie siebie i rodziny. 

Dowód:                                                                                                           

      1.) zaświadczenie o zarobkach uczestnika postępowania za miesiąc listopad 2008 r.

      2.) zaświadczenie o zarobkach wnioskodawczyni za miesiąc listopad 2008 r.

Wobec powyższego niniejszy wniosek jest w pełni uzasadniony.

                                                                                                         

Irena Kowalska

Załączniki:

     1.) odpis skrócony aktu małżeństwa;

     2.) odpis skrócony aktu urodzenia Jana Kowalskiego;

     3.) odpis skrócony aktu urodzenia Anny Kowalskiej;

     4.) odpis skrócony aktu urodzenia Piotra Kowalskiego;

     5.) zaświadczenie o zarobkach uczestnika postępowania za miesiąc listopad 2008 r.;

6.)zaświadczenie o zarobkach wnioskodawczyni za miesiąc listopad 2008 r.

Sądem właściwym miejscowo jest sąd miejsca zamieszkania wnioskodawcy.
Uczestnikiem postępowania jest drugi małżonek.
Wniosek podlega rozpoznaniu w postępowaniu nieprocesowym.
Od wniosku nie pobiera się wpisu.

Dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków jako składnik majątku wspólnego

Do majątku wspólnego małżonków wchodzą dochody, które uzyskuje małżonek z innej niż praca działalności zarobkowej. Są one traktowane tak samo jak wynagrodzenie za pracę.
Działalność zarobkowa to nie tylko działalność gospodarcza prowadzona przez jednego z małżonków, ale również:

  • zarobkowanie na podstawie umowy zlecenia lub umowy agencyjnej;
  • tantiemy z praw majątkowych autorskich.

Dochody z majątku wspólnego, jak również dochody z majątku osobistego każdego z małżonków jako składnik majątku wspólnego

Dochody z majątku wspólnego obejmują pożytki, które ten majątek przynosi. Do pożytków tych należą:
• pożytki naturalne, czyli płody i inne odłączone od rzeczy części składowe, o ile według zasad prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy,
• pożytki cywilne, czyli dochód jaki przynoszą rzeczy na podstawie stosunku prawnego, np. czynsz najmu z wynajmowanego mieszkania; wchodzi on do majątku wspólnego z chwilą jego pobrania,
• pożytki prawa, czyli dochody jakie przynosi prawo zgodnie ze swym społeczno-gospodarczym przeznaczeniem, np. odsetki od wierzytelności przysługującej małżonkowi wobec osoby trzeciej.

Środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków jako składnik majątku wspólnego

Otwarte i pracownicze fundusze emerytalne funkcjonują na podstawie ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu otwartych funduszy emerytalnych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 159, poz. 1667 z późn. zm.). Osoba, które występuje z wnioskiem o przyjęcie do otwartego funduszu emerytalnego ma obowiązek złożyć oświadczenie o rodzaju stosunków majątkowych istniejących między nią i jej małżonkiem. Jeżeli pomiędzy małżonkami nie istnieje wspólność ustawowa małżeńska, osoba składająca wniosek powinna przedstawić również umowę majątkową małżeńską lub orzeczenie sądu, aby udokumentować fakt, iż między małżonkami nie istnieje wspólność ustawowa małżeńska. Obowiązek taki ma również członek otwartego funduszu emerytalnego, który zawarł małżeństwo już po tym jak stał się członkiem funduszu. Do otwartego funduszu emerytalnego należy zgłaszać wszelkie zmiany zachodzące w zakresie ustroju majątkowego między małżonkami.

Członek otwartego funduszu emerytalnego nie może dysponować środkami zgromadzonymi na rachunku otwartego funduszu, z wyjątkiem rozporządzenia nimi na wypadek śmierci.

Wspólność przedmiotów urządzenia domowego

Wyjątek stanowią przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące do użytku obojga małżonków. Także w wypadku, gdy przedmioty urządzenia domowego służącego do użytku obojga małżonków zostały nabyte przez dziedziczenie lub darowiznę, są one objęte wspólnością ustawową, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej, tj. zdecydował, że przedmioty te mają wejść do majątku osobistego małżonka, który je odziedziczył lub otrzymał w darowiźnie. Natomiast przedmioty urządzenia domowego służące do użytku obojga małżonków, ale nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej stanowią majątek osobisty, tego z małżonków, który je nabył przed powstaniem wspólności.

Zobacz: Forum prawne

Wspólność prawa najmu lokalu mieszkalnego

Niezależnie od istniejącego pomiędzy małżonkami ustroju majątkowego niektóre prawa przysługujące małżonkom zawsze objęte są wspólnością majątkową (tzw. wspólność przymusowa). Tak jest w wypadku prawa najmu mieszkania zajmowanego przez oboje małżonków. Zgodnie z art. 680(1) Kodeksu cywilnego (dalej KC), małżonkowie są najemcami lokalu, jeżeli zawiązanie stosunku najmu lokalu mającego służyć zaspakajaniu potrzeb mieszkaniowych założonej przez nich rodziny nastąpiło w czasie trwania małżeństwa. Wspólność najmu lokalu mieszkalnego istnieje między małżonkami, nawet jeżeli została pomiędzy nimi ustanowiona rozdzielność majątkowa. Wspólności prawa najmu lokalu mieszkalnego nie można wyłączyć przez zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej.

Prawo najmu lokalu nie wchodzi do majątku wspólnego małżonków w następujących sytuacjach:

  • jeżeli prawo najmu zostało uzyskane przez jednego z małżonków przed zawarciem małżeństwa;
  • jeżeli przedmiotem najmu jest inny lokal niż taki, którego przeznaczeniem jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych rodziny.

Spór między małżonkami co do przynależności przedmiotu majątkowego do majątku wspólnego lub osobistego

Jeżeli pomiędzy małżonkami zaistnieje spór co do tego co wchodzi do majątku wspólnego, a co do osobistego, to dopuszczalne jest zwrócenie się do sądu w trybie art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej KPC) o ustalenie przynależności spornego przedmiotu majątkowego do określonej masy majątkowej. Jednakże małżonek występujący z takim powództwem musi wykazać interes prawny jaki ma w ustaleniu przez sąd przynależności przedmiotu majątkowego do jego majątku osobistego lub do majątku wspólnego małżonków.

1.4. Cechy majątku wspólnego

  1. W czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej udziały małżonków w majątku wspólnym są nieokreślone; konkretyzacja tych udziałów następuje z momentem ustania wspólności majątkowej.
  2. W czasie trwania wspólności żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego; nie można również rozporządzać udziałem w majątku wspólnym (ani zobowiązywać się do rozporządzenia) lub w przedmiotach należących do majątku wspólnego (art. 35 KRO).
  3. Wierzyciel nie może w czasie trwania wspólności ustawowej żądać zaspokojenia z udziału, który w razie ustania wspólności ustawowej przypadnie temu małżonkowi w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do majątku wspólnego (art. 42 KRO).

Majątek wspólny małżonków jest objęty wspólnością ustawową. Wspólność ta istnieje niezależnie od tego, czy małżonkowie po powstaniu wspólności zgromadzili jakiś wspólny majątek, czy też nie, jak również to, czy podjęli wspólne pożycie. Brak wspólnego pożycia, czyli faktyczna separacja małżonków nie znosi istnienia wspólności majątkowej małżeńskiej, może natomiast stanowić uzasadnienie żądania przed sądem ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami.

Zobacz serwis: Rozwody

reklama

Narzędzia

POLECANE

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Eksperci portalu infor.pl

nazwa.pl

Usługodawca w zakresie rejestracji domen i usług hostingowych

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »