| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Prawo > Sprawy rodzinne > Rozwody > Podział majątku > Podział majątku małżonków - poradnik

Podział majątku małżonków - poradnik

Wraz z zawarciem małżeństwa między małżonkami powstaje wspólność majątkowa małżeńska. W różnych sytuacjach majątek małżonków może ulec podziałowi. Niekiedy małżonkowie sami chcą podzielić swój majątek, lecz nie wiedzą, jak tego dokonać. Poradnik odpowiada na te i inne pytania dotyczące podziału majątku małżonków.

3. Ustanie ustawowej wspólności majątkowej

3.1. Przyczyny ustania wspólności ustawowej 

Wspólność ustawowa małżeńska ustaje zawsze z chwilą ustania małżeństwa, tj.
w następujących wypadkach:

  • śmierć jednego z małżonków,
  • rozwiązanie małżeństwa przez rozwód,
  • unieważnienie małżeństwa przez sąd.

W czasie trwania małżeństwa może dojść do zniesienia wspólności ustawowej między małżonkami, również niezależnie od tego, czy małżonkowie tego chcą. Zniesienie wspólności ustawowej w czasie trwania małżeństwa następuje na skutek następujących zdarzeń:

  • zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej (art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) – wspólność ustaje z woli małżonków;
  • orzeczenie separacji między małżonkami (art. 54 § 1 KRO) – wspólność ustaje z mocy prawa;
  • ubezwłasnowolnienie małżonka (art. 53 § 1 KRO) – wspólność ustaje z mocy prawa:
    • w razie uchylenia postanowienia o ubezwłasnowolnieniu małżonka między małżonkami na nowo powstaje ustrój wspólności majątkowej;
  • ogłoszenie upadłości małżonka (art. 53 § 1 KRO) – wspólność ustaje z mocy prawa:
    • w razie umorzenia, ukończenia lub uchylenia postępowania upadłościowego między małżonkami powstaje znowu ustrój wspólności ustawowej;
  • uwzględnienie przez sąd powództwa jednego z małżonków o ustanowienie rozdzielności majątkowej (art. 52 § 1 KRO):
    • pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej może zostać wniesiony zarówno w przypadku istnienia pomiędzy małżonkami ustawowej wspólności majątku, jak również wspólności umownej;
    •  sprawę o zniesienie wspólności majątkowej w czasie trwania małżeństwa sąd rozpoznaje w procesie i stosuje przepisy o postępowaniu odrębnym w sprawach małżeńskich;
    • sprawę tę rozpoznaje sąd rejonowy, w okręgu którego małżonkowie mieli ostanie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w tym okręgu jeszcze stale przebywa; w przypadku braku takiej podstawy właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a gdy takiego miejsca nie można ustalić – sąd miejsca zamieszkania strony powodowej (art. 41 KPC);
    • od pozwu o ustanowienie rozdzielności majątkowej pobiera się opłatę stałą w wysokości 200 zł (art. 27 pkt 6 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; Dz. U. Nr 167, poz. 1398 z późn. zm.);
  • uwzględnienie przez sąd powództwa wierzyciela jednego z małżonków, jeżeli wierzyciel ten uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków (art. 52 § 1a KRO).

Zobacz serwis: Rozwody

Pozew o zniesienie wspólności majątkowej między małżonkami - Wzór

Warszawa, dnia 10 listopada 2008 r.

                                                           Sąd Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie

                                                           XVI Wydział Cywilny

                                                           Ul. Ogrodowa 51 a

Powódka: Halina Wróbel,

zam. w Warszawie (01–581),

ul. Biedronki 8 m. 132

Pozwany: Włodzimierz Wróbel,

zam. w Warszawie (01–581),

ul. Biedronki 8 m. 132

Wartość przedmiotu sporu: 20 000 zł.

Pozew o zniesienie wspólności majątkowej między małżonkami

W imieniu własnym wnoszę o:

1.) zniesienie ustawowej wspólności ustawowej powódki i pozwanego wynikające z zawarcia przez nich małżeństwa w dniu 25 grudnia 1980 roku przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Grójcu;

2.) zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto wnoszę o :

1.) przeprowadzenie rozprawy także pod  nieobecność powódki;

2.) przeprowadzenie dowodu z dokumentów dołączonych do pozwu i dowodu z przesłuchania świadków:

- Irena Grabowska, zam. w Warszawie, ul. Biedronki 8 m. 135,

- Witold Zawadzki, zam. w Warszawie, ul. Biedronki 8 m. 140,

na okoliczność trwonienia wspólnego majątku przez pozwanego.

Uzasadnienie

Powódka i pozwany pozostają w związku małżeńskim od dnia 25 grudnia 1980 roku. Mają wspólne dziecko.

Dowody:

1.) odpis skrócony aktu małżeństwa;

2.) odpis aktu urodzenia dziecka.

Strony nie zawarły umowy majątkowej małżeńskiej. Pozwany od 10 lat nałogowo pije alkohol, a od ok. 4 lat zażywa narkotyki. Na zakup alkoholu i narkotyków przeznacza wspólny majątek stron. Zaciąga długi oraz wynosi ze wspólnego mieszkania różne przedmioty, które sprzedaje. Uzyskane pieniądze przeznacza na alkohol i narkotyki. Powódka jest zmuszona spłacać długi zaciągnięte przez pozwanego. Mimo licznych próśb o poddanie się leczeniu pozwany odmawia i nie zaprzestaje trwonienia wspólnego majątku.

Na skutek postępowania pozwanego powódka nie ma środków na utrzymanie siebie i wspólnego małoletniego dziecka. Dalsze utrzymywanie wspólności majątkowej między powódką a pozwanym grozi jej i rodzinie ruiną finansową. W tych okolicznościach zachodzi ważny powód uzasadniający zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej.

Halina Wróbel

Załączniki:

1.) odpis pozwu,

2.) odpis skrócony aktu małżeństwa,

3.) odpis skrócony aktu urodzenia dziecka.

3.2. Skutki ustania ustawowej wspólności majątkowej

Niezależnie od tego, czy zniesienie ustawowej wspólności majątkowej nastąpiło w czasie trwania małżeństwa, czy też z chwilą jego ustania, skutki zniesienia tej wspólności są następujące: 

  • z chwilą ustania wspólności ulega ona przekształceniu ze wspólności bezudziałowej we wspólność udziałową i przestaje być wyodrębnionym majątkiem; istnieją tylko dwie masy majątkowe, tj. majątki każdego z małżonków, na które składają się ich majątki osobiste i ułamkowe udziały w przedmiotach należących wcześniej do majątku wspólnego:
    • domniemywa się, że udziały małżonków w majątku wspólnym są równe (art. 43 § 1 KRO); jednakże z ważnych powodów można żądać ustalenia udziałów nierównych, tj. żądać, aby sąd ustalił udziały w majątku wspólnym uwzględniając stopień, w którym każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego (art. 43 § 2 KRO),
    • o do majątku małżonków, który był objęty wspólnością stosuje się od chwili jej ustania odpowiednio przepisy o współwłasności majątku spadkowego
      i o dziale spadku (art. 1035 KC);
  • od chwili ustania wspólności majątkowej każdy z małżonków może:
    • żądać podziału majątku wspólnego,
    • rozporządzać udziałem w majątku wspólnym,
    • rozporządzać udziałem w poszczególnych przedmiotach należących do majątku wspólnego,
    • samodzielnie dochodzić przypadającej mu części wierzytelności, jeżeli świadczenie dłużnika jest podzielne.

4. Ustroje majątkowe małżeńskie

Małżonkowie mogą dokonać wyboru ustroju majątkowego, według którego będą kształtowane ich stosunki majątkowe w małżeństwie. Zasadą jest, iż w jednym małżeństwie może panować jeden określony ustrój majątkowy. Ustrojem preferowanym przez ustawodawcę jest ustrój wspólności ustawowej małżeńskiej. Ustrój ten powstaje z mocy prawa z chwilą zawarcia małżeństwa, o ile małżonkowie nie ustanowili ustroju umownego lub nie istnieją przesłanki do ustroju rozdzielności majątkowej W razie ubezwłasnowolnienia małżonka lub ogłoszenia jego upadłości ustrój majątkowy ma charakter ustroju przymusowego i występuje w postaci rozdzielności majątkowej.

Zobacz serwis: Majątek

Ustawowy ustrój wspólności majątkowej jest ustrojem najbardziej powszechnym, przede wszystkim dlatego, że nie wymaga od małżonków zawarcia umowy w formie aktu notarialnego, a ponadto ułatwia rozliczenie podatku dochodowego od osób fizycznych (możliwość wspólnego rozliczenia małżonków). Umowy majątkowe małżeńskie (intercyzy) są zawierane z różnych powodów; wśród najczęstszych można wskazać:

  • prowadzenie działalności gospodarczej przez jednego lub oboje małżonków,
  • istnienie dużego majątku osobistego, który przynosi znaczne dochody,
  • chęć swobodnego zarządzania majątkiem,
  • zagrożenie majątku wspólnego odpowiedzialnością za długi jednego z małżonków.

4.1. Umowny ustrój majątkowy

Umowny ustrój majątkowy powstaje w drodze zawarcia majątkowej umowy małżeńskiej, która może rozszerzać lub ograniczać wspólność majątkową, wprowadzać rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Zawieranie innego typu umów majątkowych małżeńskich jest niedopuszczalne.

Chwila zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej

Umowa majątkowa małżeńska może być zwarta zarówno przed zwarciem małżeństwa, jak i w czasie jego trwania. Jeżeli umowa majątkowa została zawarta przed złożeniem oświadczenia o wstąpieniu związek małżeński, staje się ona skuteczna dopiero z chwilą zawarcia małżeństwa.

Forma umowy majątkowej małżeńskiej

Zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej wymaga zachowania formy aktu notarialnego. Umowa majątkowa małżeńska zawarta w innej formie jest bezwzględnie nieważna (art. 47 § 1 KRO).

Zmiana lub rozwiązanie umowy majątkowej małżeńskiej

Małżonkowie mogą wielokrotnie w czasie trwania małżeństwa zmieniać łączący ich ustrój majątkowy. Rozwiązanie umowy majątkowej w czasie trwania małżeństwa przywraca ustrój wspólności majątkową ustawowej między małżonkami. Zmiana i rozwiązanie umowy majątkowej małżeńskiej wymaga zachowania formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności. 

Treść umowy majątkowej małżeńskiej

W umowie majątkowej małżeńskiej niedopuszczalne jest regulowanie zasad zarządu majątkiem wspólnym, skutków ustania wspólności i odpowiedzialności wspólnym majątkiem za zobowiązania. Można natomiast w umowie majątkowej małżeńskiej ustanowić nierówne udziały w majątku wspólnym.

Skuteczność umów majątkowych małżeńskich względem osób trzecich

Małżonkowie mogą powoływać się na zwartą przez nich umowę majątkową małżeńską tylko względem osoby, która wiedziała o jej zawarciu i jej rodzaju (art. 47(1) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Znajomość przez osobę trzecią treści umowy nie jest wymagana.

W przypadku postępowania upadłościowego umowa majątkowa małżeńska znosząca albo ograniczająca wspólność majątkową małżeńską jest skuteczna w stosunku do masy upadłości tylko wtedy, gdy została zawarta co najmniej 2 lata przed dniem zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 126 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; Dz. U. Nr 60, poz. 535 z późn. zm.). W innym wypadku składniki majątku objęte wspólnością majątkową przed jej zniesieniem są traktowane tak jakby nadal wchodziły do majątku wspólnego – będą więc objęte masą upadłości. 

4.2. Ustrój rozszerzonej wspólności majątkowej

Ustrój rozszerzonej wspólności majątkowej polega na tym, że małżonkowie w umowie małżeńskiej mogą objąć wspólnością także przedmioty majątkowe, które w ustroju ustawowym należą do majątku osobistego. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wprowadza jednak granice rozszerzenia wspólności. Nawet w najszerszej umownej wspólności majątkowej istnieją nadal majątki osobiste małżonków, chociaż o zmniejszonym składzie.

Zobacz: Czy można zawrzeć małżeństwo w czasie separacji?

Nie można przez umowę majątkową rozszerzyć wspólności na:

  • przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny – celem tego ograniczenia jest ochrona swobody testowania i dokonywania darowizn, aby poprzez umowę majątkową małżeńską nie wpływać na ewentualną wolę spadkodawcy przekazania przedmiotu majątkowego tylko jednemu z małżonków,
  • prawa majątkowe, które wynikają ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom (np. prawa wspólnika w spółce cywilnej),
  • prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,
  • wierzytelności z tytułu uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, o ile nie wchodzą one do wspólności ustawowej, jak również wierzytelności z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,
  • niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

Wspólność może zostać rozszerzona na przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków. W razie wątpliwości co do treści umowy majątkowej małżeńskiej rozszerzającej wspólność, przyjmuje się jednak, że przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków nie zostały włączone do wspólności. W umowie tej można również ustalić nierówne udziały w majątku wspólnym w razie ustania wspólności majątkowej między małżonkami. Jeżeli takie ustalenie nie zostało dokonane, to udziały małżonków są równe. Nie wyłącza to możliwości żądania ustalenia przez sąd udziałów nierównych, jeżeli przemawiają za tym ważne powody i stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego.

Rozszerzenie wspólności majątkowej między małżonkami ma wpływ na zasady odpowiedzialności wobec wierzycieli małżonków. Otóż, jeżeli wierzytelność powstała przed rozszerzeniem wspólności, to wierzyciel, którego dłużnikiem jest tylko jeden małżonek, może żądać zaspokojenia także z tych przedmiotów majątkowych, które należałyby do majątku osobistego dłużnika, gdyby wspólność ustawowa nie została rozszerzona (art. 50 KRO).

4.3. Ustrój ograniczonej wspólności majątkowej

Ustrój ograniczonej wspólności majątkowej polega na tym, że małżonkowie w umowie majątkowej małżeńskiej określają węziej zakres wspólności niż w przypadku ustroju wspólności majątkowej ustawowej. Ograniczenie wspólności może polegać nawet na tym, iż przedmiotem wspólności majątkowej małżonków będzie tylko jedna kategoria przedmiotów majątkowych (np. tylko pobrane przez małżonków wynagrodzenie za pracę) albo tylko jeden przedmiot majątkowy (np. wspólna nieruchomość lokalowa). 

4.4. Ustrój rozdzielności majątkowej

Ustrój rozdzielności majątkowej polega na tym, że każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy majątkowej małżeńskiej, jak i majątek nabyty później (art. 51 KRO). W tym ustroju istnieją dwa majątki osobiste małżonków, brak natomiast majątku wspólnego. Każdy z małżonków samodzielnie zarządza swoim majątkiem (art. 51(1) KRO).

4.5. Ustrój rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków

Ustrój rozdzielności majątkowej polega na tym, że w czasie jego trwania każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy majątkowej małżeńskiej, jak i majątek nabyty później (podobnie jak w ustroju pełnej rozdzielności majątkowej – zob. wyżej). Jednakże po ustaniu ustroju rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków małżonek, którego dorobek jest mniejszy niż dorobek drugiego małżonka, może żądać wyrównania dorobków przez zapłatę lub przeniesienie prawa  (art. 51(4) § 1 KRO). W razie śmierci jednego z małżonków wyrównanie dorobków następuje pomiędzy jego spadkobiercami a małżonkiem pozostałym przy życiu (art. 51(5) § 1 KRO).

Dorobkiem każdego z małżonków jest wzrost wartości jego majątku po zawarciu umowy majątkowej małżeńskiej (art. 51(3) § 1 KRO). Dorobek oblicza się według stanu majątku z chwili ustania rozdzielności majątkowej i według cen z chwili rozliczenia (art. 51(3) § 3 KRO).

Przy obliczaniu dorobku przyjmuje się następujące zasady, o ile umowa majątkowa małżeńska nie stanowi inaczej:

  • pomija się:
    • przedmioty majątkowe nabyte przed zawarciem umowy majątkowej,
    • przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę,
    • prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,
    • przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość – pobrana renta wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków,
    • wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,
    • prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,
    • przedmioty nabyte w zamian za przedmioty majątkowe wskazane powyżej;
  • dolicza się wartość:
    • darowizn dokonanych przez jednego z małżonków, z wyłączeniem darowizn na rzecz wspólnych zstępnych małżonków oraz drobnych zwyczajowo przyjętych darowizn na rzecz innych osób,
    • usług świadczonych osobiście przez jednego z małżonków na rzecz majątku drugiego małżonka,
    • nakładów i wydatków na majątek jednego małżonka z majątku drugiego małżonka.

Wyrównanie dorobków po ustaniu rozdzielności majątkowej

Po ustaniu ustroju rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków małżonek, którego dorobek jest mniejszy może żądać wyrównania dorobków. Wyrównanie dorobków następuje kosztem małżonka, którego dorobek jest większy, przez zapłatę lub przeniesienie prawa na tego z małżonków, którego dorobek jest mniejszy. W przypadku braku porozumienia między stronami o sposobie i wysokości wyrównania dorobków rozstrzyga sąd.

Wyrównanie dorobków może nastąpić przez zapłatę określonej sumy pieniężnej na rzecz małżonka z mniejszym dorobkiem albo przez przeniesienia na niego określonego prawa majątkowego. Dopuszczalne jest również wyrównanie w części przez zapłatę, a w części przez przeniesienie prawa.

Roszczenie o wyrównanie dorobków staje się wymagalne w chwili ustania ustroju rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków. Jako roszczenie majątkowe przedawnia się z upływem lat 10. 

Zobacz: Bezpłatne porady prawne

Zmniejszenie obowiązku wyrównania dorobków

Z ważnych powodów można żądać zmniejszenia obowiązku wyrównania dorobków.

Żądanie zmniejszenia obowiązku wyrównania dorobku przysługuje:

  • każdemu z małżonków,
  • spadkobiercom małżonka, ale jedynie wtedy, gdy spadkodawca wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa albo o rozwód lub wystąpił z żądaniem separacji.

4.6. Ustrój przymusowy

Ustrój przymusowy występuje w postaci rozdzielności majątkowej i powstaje w wypadkach, gdy wymaga tego interes małżonków, ich rodziny lub wierzycieli. Ustrój ten powstaje niezależne od woli małżonków w wypadkach przewidzianych w KRO i trwa przez czas trwania określonych w ustawie okoliczności.

Ustrój przymusowy rozdzielności małżeńskiej powstaje w następujących wypadkach:

  • na podstawie orzeczenia sądu ustanawiającego rozdzielność majątkową na żądanie jednego z małżonków:
    • małżonek może żądać ustanowienia rozdzielności majątkowej, jeżeli istnieją ku temu ważne powody (art. 52 § 1 KRO); ważnymi powodami ustanowienia rozdzielności majątkowej może być stan rozłączenia małżonków (ich separacja faktyczna),
    • w wyroku sąd oznacza dzień powstania przymusowej rozdzielności majątkowej; zwykle jest to dzień wytoczenia powództwa o ustanowienie rozdzielności; w wyjątkowych sytuacjach sąd może ustanowić rozdzielność z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu (art. 52 § 2 KRO);
  • ubezwłasnowolnienie małżonka:
    • rozdzielność majątkowa powstaje w takim wypadku z mocy prawa z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu o ubezwłasnowolnieniu całkowitym lub częściowym małżonka;
  • ogłoszenie upadłości jednego z małżonków;
  • orzeczenie separacji między małżonkami.

Przymusowy ustrój rozdzielności majątkowej między małżonkami ustaje w następujących wypadkach:

  • uchylenia ubezwłasnowolnienia,
  • umorzenia, ukończenia lub uchylenia postępowania upadłościowego (art. 53 § 2 KRO),
  • zniesienia separacji, chyba że na zgodny wniosek małżonków sąd znoszący separację utrzyma między małżonkami rozdzielność majątkową (art. 54 § 2 KRO).

W sytuacji, gdy przymusowa rozdzielność majątkowa została orzeczona przez sąd z ważnych powodów na żądanie jednego z małżonków, małżonkowie mogą zawrzeć umowę majątkową małżeńską w formie aktu notarialnego, przyjmując inny ustrój niż ustrój rozdzielności majątkowej.

Zobacz serwis: Małżeństwo

reklama

Narzędzia

POLECANE

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Eksperci portalu infor.pl

Bożena Radzikowska

Dyplomowany konsultant feng shui

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »