INFOR - prawo, dzienniki ustaw, podatki, VAT, PIT

Uzgodnienie terminu urlopu w planie urlopów lub w porozumieniu z pracodawcą nie zawsze gwarantuje udzielenie urlopu w planowanym okresie. Oczywiście pracodawca nie może swobodnie zmieniać wcześniejszych ustaleń dotyczących urlopów, ale może się powołać na szczególne okoliczności uzasadniające odmowę udzielenia pracownikowi urlopu w uzgodnionym terminie, a nawet odwołanie z urlopu pracownika, który już wypoczywa.

Zmiana terminu urlopu

Co do zasady ustalony termin urlopu nie powinien być zmieniany. Przesunięcie terminu urlopu może jednak nastąpić zarówno z inicjatywy pracownika, jak i pracodawcy. Jednak i w jednym, i w drugim przypadku zmian takich można dokonać w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami.

Przesunięcie urlopu z przyczyn leżących po stronie pracodawcy może nastąpić tylko w przypadku, gdy jest to uzasadnione „szczególnymi potrzebami pracodawcy”, na skutek których nieobecność pracownika spowodowałaby poważne zakłócenia w toku pracy. W takiej sytuacji nowy termin wykorzystania „przesuniętego” urlopu ustala się w uzgodnieniu z pracownikiem.

Niezależnie od tego, która strona występuje z inicjatywą przesunięcia terminu urlopu wypoczynkowego - ostateczną decyzję w tej kwestii podejmuje pracodawca. To on dokonuje oceny, czy dana przyczyna uzasadnia dokonanie zmiany terminu urlopu wypoczynkowego.

Istnieją jednak okoliczności, które wymuszają na pracodawcy podjęcie decyzji o przesunięciu terminu urlopu. Należą do nich w szczególności:
- czasowa niezdolność do pracy wskutek choroby,
- odosobnienie w związku z chorobą zakaźną,
- powołanie na ćwiczenia wojskowe albo na przeszkolenie wojskowe na czas do 3 miesięcy,
- urlop macierzyński.

Powyższy katalog przyczyn zobowiązujących pracodawcę do przesunięcia terminu urlopu wypoczynkowego nie jest katalogiem zamkniętym. Należy zatem uznać, że do innych przyczyn uzasadniających zmianę terminu urlopu należą wszelkie okoliczności, które usprawiedliwiają nieobecność pracownika w pracy.

Choć z przepisów wynika, że zmiana terminu urlopu powinna być umotywowana ważnymi przyczynami, to uznać należy, że w sytuacji, gdy zarówno jedna, jak i druga strona stosunku pracy nie mają nic przeciwko takiej zmianie, jest ona możliwa nawet bez istnienia szczególnych okoliczności. Interpretacja przeciwna prowadziłaby do niepotrzebnego skrępowania stron stosunku pracy.

Przerwanie urlopu

Oprócz okoliczności uzasadniających przesunięcie terminu urlopu wypoczynkowego, który jeszcze się nie rozpoczął, mogą wystąpić powody uzasadniające przerwanie już rozpoczętego urlopu. Urlop ulega bowiem przerwaniu na skutek:
- czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby,
- odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,
- odbywania ćwiczeń wojskowych albo przeszkolenia wojskowego przez czas do 3 miesięcy,
- urlopu macierzyńskiego.

Powyższy katalog przyczyn obligujących pracodawcę do przerwania rozpoczętego przez pracownika urlopu wypoczynkowego jest katalogiem zamkniętym, inaczej niż w przypadku katalogu przyczyn uzasadniających przesunięcie terminu jeszcze nierozpoczętego urlopu.

Pracodawca sam dokonuje przerwania urlopu po uzyskaniu wiadomości o istnieniu odpowiedniej przyczyny. Musi tego dokonać, nawet gdyby pracownik przejawiał wolę kontynuowania urlopu.

Przykład:
Pracownik, który korzysta z urlopu, zachorował i otrzymał zwolnienie lekarskie. Aby na skutek zwolnienia nie tracić wynagrodzenia, pracownik nie chce z tego zwolnienia korzystać, tylko chce w dalszym ciągu korzystać z urlopu wypoczynkowego.
Choroba pracownika uzasadnia przerwanie rozpoczętego urlopu wypoczynkowego. Nie ma tu zatem znaczenia fakt, że pracownik sam nie występuje o przerwanie urlopu. Pracodawca musi bowiem taki urlop przerwać.

W razie przerwania urlopu pracodawca ma obowiązek udzielić pracownikowi jego niewykorzystaną część w terminie uzgodnionym z pracownikiem.

Odwołanie z urlopu

Przerwanie urlopu, poza wymienionymi okolicznościami, może nastąpić na skutek odwołania pracownika z takiego urlopu. Pracodawca może odwołać pracownika z urlopu, jeśli jego obecności w pracy wymagają okoliczności nie przewidziane w chwili rozpoczynania urlopu. Ocena okoliczności, która powoduje konieczność odwołania pracownika z urlopu, należy zawsze do pracodawcy.

Decyzję o odwołaniu pracownika z urlopu wypoczynkowego podejmuje więc pracodawca, a pracownik nie ma prawnej możliwości sprzeciwić się takiemu odwołaniu. Niezastosowanie się do tej decyzji pracodawcy może być uznane za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, uzasadniające rozwiązanie jego stosunku pracy bez wypowiedzenia.

Przykład:
Na marzec 2007 r. został wyznaczony termin rozprawy sądowej, w której jeden z pracowników miał reprezentować zakład pracy. Pracownik ten korzystał jednak w tym czasie z urlopu wypoczynkowego. Pracodawca, gdy otrzymał informację o wyznaczeniu tego terminu, zawiadomił o tym pracownika, jednocześnie informując go o konieczności stawienia się na tej rozprawie. Pracownik nie przerwał jednak urlopu i nie pojawił się w pracy. Dlatego z pracownikiem została rozwiązana umowa o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia z powodu niestawienia się w pracy.

Ekwiwalent za urlop

W razie konieczności przesunięcia terminu urlopu pracownika lub przerwania przez niego urlopu, nowy termin wykorzystania urlopu musi zostać w pracownikiem uzgodniony. Czasem pracownikom, którym pokrzyżowały się plany urlopowe, nie zależy już na urlopie. Woleliby otrzymać z tego tytułu rekompensatę pieniężną – ekwiwalent.

Nie jest to obecnie możliwe, bo - poza jednym wyjątkiem – urlop musi być wykorzystany w naturze. Wypłata ekwiwalentu za urlop jest możliwa tylko w sytuacji, gdy pracownik nie może wykorzystać go w naturze, bo rozstaje się ze swoim pracodawcą.

Monika Wacikowska
specjalista w zakresie prawa pracy