Wracają dwie godziny religii w szkołach, bo rozporządzenie ograniczające liczbę lekcji religii jest niezgodne z Konstytucją? Jest decyzja MEN

• Jedna godzina religii w szkołach, zamiast dotychczasowych dwóch godzin, od 1 września 2025 r. – Ministerstwo Edukacji Narodowej zmniejszyło liczbę godzin lekcji religii w szkołach
• Rozporządzenie zmniejszające liczbę godzin religii w szkołach od 1 września 2025 r. niezgodne z Konstytucją? RPO wystąpił do MEN z interwencją w sprawie lekcji religii
• Rozporządzenie w sprawie zmniejszenia liczby godzin religii w szkołach – w ocenie RPO – nie tylko mogło zostać wydane na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, ale również rodzi wątpliwości w kontekście konstytucyjnej zasady ochrony pracy
• RPO nie ustępuje w sprawie rozporządzenia zmniejszającego liczbę godzin religii w szkole – sprawa dotycząca lekcji religii została skierowana do premiera
• Jest odpowiedź MEN na wystąpienie RPO w sprawie rozporządzenia zmniejszającego liczbę godzin religii w szkole – czy do szkół wrócą dwie godziny lekcji religii tygodniowo?
• Zmianie uległy także zasady organizowania lekcji religii w publicznych szkołach i przedszkolach – w tej sprawie, RPO również interweniował do MEN

Jedna godzina religii w szkołach, zamiast dotychczasowych dwóch godzin, od 1 września 2025 r. – Ministerstwo Edukacji Narodowej zmniejszyło liczbę godzin lekcji religii w szkołach

Zgodnie z par. 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych (zmienionego rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach) – od 1 września 2025 r. – nauka religii w szkołach odbywa się w wymiarze jednej godziny tygodniowo (a w przedszkolach – w wymiarze dwóch zajęć przedszkolnych tygodniowo). Szkoła zobowiązana jest przy tym do organizacji lekcji religii bezpośrednio przed rozpoczęciem obowiązkowych zajęć edukacyjnych, przewidzianych dla uczniów w danym dniu albo bezpośrednio po ich zakończeniu. Od zasady tej, szkoła może odstąpić (i organizować lekcje religii „w ciągu dnia”, tj. pomiędzy innymi, obowiązkowymi zajęciami edukacyjnymi) wyłącznie, jeżeli w nauce religii – według stanu na dzień 15 września danego roku szkolnego – uczestniczą wszyscy uczniowie danej klasy (tj. danego oddziału).

Do końca roku szkolnego 2024/2025 natomiast, tj. do 27 czerwca 2025 r. – nauka religii w szkołach publicznych wszystkich typów (jak również w przedszkolach) odbywała się w wymiarze dwóch godzin lekcyjnych (lub odpowiednio – dwóch zajęć przedszkolnych) tygodniowo, a wymiar lekcji religii mógł być zmniejszony jedynie za zgodą biskupa diecezjalnego Kościoła Katolickiego albo władz zwierzchnich pozostałych kościołów i innych związków wyznaniowych.

Rozporządzenie zmniejszające liczbę godzin religii w szkołach od 1 września 2025 r. niezgodne z Konstytucją? RPO wystąpił do MEN z interwencją w sprawie lekcji religii

W dniu 5 czerwca 2025 r. Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) skierował wystąpienie do Ministerstwa Edukacji Narodowej w sprawie rozporządzenia, którym zmniejszono liczbę godzin religii w szkołach.

Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, na podstawie którego liczba godzin lekcji religii w szkołach została zmniejszona z dwóch do jednej godziny tygodniowo, zostało wydane na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, a konkretnie jej art. 12 ust. 2. Przepis ten stanowi, iż – minister właściwy do spraw oświaty i wychowania w porozumieniu z władzami Kościoła Katolickiego i Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych określa, w drodze rozporządzenia, warunki i sposób wykonywania przez szkoły zadań, o których mowa w art. 12 ust. 1, tj. polegających na organizacji nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach.

RPO podkreśla również, że ww. przepis art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty – pochodzi z okresu poprzedzającego wejście w życie Konstytucji RP, która w znaczący sposób zmodyfikowała zasady systemu źródeł prawa w Polsce. O ile przed wejściem w życie Konstytucji tego typu przepisy upoważniające mogły być, pod pewnymi warunkami, uznane za dopuszczalne, o tyle – aktualnie konieczne jest przeniesienie przynajmniej części regulacji prawnych na poziom ustawowy. Poza tym, wspomniany art. 12 ust. 2 jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem konstytucyjnym – rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.

Ustawodawca powinien przestrzegać zakazu stanowienia upoważnień blankietowych, czyli takich, które pozostawiają zbyt szeroki margines swobody regulacyjnej autorowi rozporządzenia i które tworzą ryzyko, że treść rozporządzenia nie będzie zachowywała niezbędnego związku z celem i tematyką ustawy. Wymóg ten ma przeciwdziałać przekształceniu rozporządzenia w akt samoistny (zob. np. wyroki TK w sprawach o sygn. akt K 27/05, SK 62/08 oraz U 7/06).¹

Tymczasem art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty nie zawiera żadnych wytycznych, którymi powinien kierować się organ wydający rozporządzenie. Także porównanie art. 12 ust. 2 chociażby z innymi przepisami w tej samej ustawie o systemie oświaty pokazuje jasno, że brakuje w nim wyszczególnienia, jakie aspekty powinny zostać uwzględnione w rozporządzeniu w sprawie lekcji religii. W konsekwencji – istnieje ryzyko, że wszelkie zmiany dotyczące organizacji lekcji religii mogą być skutecznie kwestionowane, już tylko z tej przyczyny, że upoważnienie ustawowe nie odpowiada standardom z art. 92 ust. 1 Konstytucji.

Z pełną treścią wystąpienia RPO do MEN, z 5 czerwca 2025 r., w sprawie zmniejszenia liczby godzin nauki religii w szkołach, można zapoznać się poniżej:

Rozporządzenie w sprawie zmniejszenia liczby godzin religii w szkołach – w ocenie RPO – nie tylko mogło zostać wydane na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, ale również rodzi wątpliwości w kontekście konstytucyjnej zasady ochrony pracy

Niezależnie od powyższych uwag dotyczących zgodności z Konstytucją podstawy wydania rozporządzenia (i jego nowelizacji) w sprawie liczby godzin lekcji religii w szkołach – RPO zwrócił ponadto uwagę, że – zmniejszenie liczby godzin religii, niepoprzedzone działaniami dostosowawczymi i osłonowymi, może rodzić wątpliwości w kontekście zasady ochrony pracy wynikającej z art. 24 Konstytucji RP. Problem ten został przedstawiony przez rzecznika w wystąpieniu generalnym skierowanym do minister edukacji Barbary Nowackiej w dniu 10 czerwca 2024 r. Zawierało ono pytanie, czy przed przystąpieniem do pracy nad rozporządzeniem, Ministerstwo Edukacji Narodowej oszacowało, ile osób może z tego powodu stracić pracę oraz czy rozważane były jakiekolwiek okresy przejściowe albo mechanizmy pomocowe dla tej grupy nauczycieli.

W odpowiedzi z dnia 21 czerwca 2024 r. (znak DKOPP-WOKO.021.1.2024.MK) MEN – odnosząc się do wcześniejszego rozporządzenia, określającego zasady prowadzenia lekcji religii w szkołach (a nie do rozporządzenia dot. zmniejszenia liczby godzin religii) wskazało, że „wejście w życie projektowanego rozporządzenia z dniem 1 września 2024 r. nie oznacza konieczności wprowadzenia zmian w stanie zatrudnienia nauczycieli religii i etyki. Nowe rozwiązania organizacyjne dotyczące łączenia uczniów w grupy międzyoddziałowe i międzyklasowe, zgodnie z nowym brzmieniem nowelizowanego przepisu § 2 w zakresie zmienianego ust. 1 i dodawanych ust. 1a-1c, mogą natomiast być wykorzystane, gdy zaistnieją określone przesłanki, np. trudności w zatrudnieniu nauczyciela religii czy etyki lub obciążenie tego nauczyciela dużą liczbą godzin ponadwymiarowych. Zmiany dotyczące ruchów kadrowych w szkole podejmuje dyrektor szkoły jako kierownik zakładu pracy dla zatrudnionych w danej jednostce nauczycieli. Zakłada się racjonalność działania dyrektora, który korzystając z nowych rozwiązań w zakresie organizowania nauki religii w szkole zobowiązany jest jednocześnie do przestrzegania przepisów ogólnych prawa pracy oraz szczególnych uprawnień i ochrony, jakie posiadają nauczyciele zatrudnieni na podstawie przepisów ustawy – Karta Nauczyciela”.

W związku z powyższym – RPO podkreślił, że to kolejne rozporządzenie Ministra Edukacji (z dnia 17 stycznia 2025 r., zmieniające liczbę godzin lekcji religii w szkołach) wywołuje poważniejsze konsekwencje, jako że od 1 września 2025 r. liczba lekcji religii została zmniejszona do jednej w tygodniu. Stowarzyszenie Katechetów Świeckich (SKŚ) oszacowało, że liczba świeckich katechetów, którzy mieli stracić pracę na początku roku szkolnego 2025/2026, miała być wyższa niż podawana przez Ministerstwo Edukacji Narodowej liczba 10 tysięcy. Część osób – według SKŚ – miała natomiast mieć drastycznie ograniczony wymiar zatrudnienia. Na dzień dzisiejszy nie podano ostatecznie, ilu katechetów – w efekcie powyższej zmiany – rzeczywiście straciło pracę lub miało obniżony wymiar zatrudnienia od 1 września 2025 r.

RPO, w wystąpieniu do MEN, podkreślił również, że – do jego biura wpływają skargi katechetów, którzy informują, iż w czasie przewidzianym na wprowadzenie zmian w szkołach, nie byli w stanie uzupełnić swoich kwalifikacji ani zdobyć nowych, tak aby np. uczyć nowych przedmiotów. Prowadzi to do powstania w tej grupie zawodowej poczucia dyskryminacji, braku zrozumienia i niedoceniania ich pracy przez społeczeństwo, w szczególności przez władze państwa odpowiedzialne za politykę oświatową.

RPO nie ustępuje w sprawie rozporządzenia zmniejszającego liczbę godzin religii w szkole – sprawa dotycząca lekcji religii została skierowana do premiera

Wystąpienie RPO do MEN w sprawie wątpliwości co do zgodności z Konstytucją rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (zmniejszającego liczbę godzin lekcji religii w szkołach), zostało wystosowane w dniu 5 czerwca 2025 r. W związku z brakiem odpowiedzi MEN na ww. interwencję – w dniu 9 lutego 2026 r. – Zastępca RPO Stanisław Trociuk ponownie poprosił minister Barbarę Nowacką o odpowiedź w sprawie, a z powodu dalszego braku odpowiedzi ze strony ministerstwa – w dniu 9 czerwca 2026 r., rzecznik zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów o spowodowanie jej udzielenia przez ministra edukacji. Biuro Prezesa Rady Ministrów wystąpiło o to do resortu w dniu 16 czerwca br.

Jest odpowiedź MEN na wystąpienie RPO w sprawie rozporządzenia zmniejszającego liczbę godzin religii w szkole – czy do szkół wrócą dwie godziny lekcji religii tygodniowo?

W dniu 6 lipca 2026 r. Minister Edukacji Barbara Nowacka ustosunkowała się do wystąpienia RPO w sprawie zmniejszenia liczby godzin nauki religii w szkołach oraz zmian w zatrudnianiu nauczycieli religii i etyki. MEN jest zdania, że:

• Zmniejszenie tygodniowego wymiaru godzin nauczania religii i etyki nie spowodowało masowych zwolnień nauczycieli tych przedmiotów. Jak wyjaśnia – według Systemu Informacji Oświatowej, na dzień 30 września 2024 r. w szkołach i placówkach oświatowych pracowało 27 393 nauczycieli religii. Na dzień 30 września 2025 r. z kolei – 22 876. Spadek liczby nauczycieli religii wyniósł zatem ok. 16,50%, mimo że wymiar zajęć z tego przedmiotu obniżono o połowę.
• Argument o niezgodności rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, na podstawie którego liczba godzin lekcji religii w szkołach została zmniejszona z dwóch do jednej godziny tygodniowo – nie znajduje w tym przypadku zastosowania. Jak wyjaśnia Barbara Nowacka – „Odnośnie zaś do wątpliwości Pana Rzecznika co do konstytucjonalności delegacji ustawowej do wydania rozporządzenia w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, tj. co do art. 12 ust. 2 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2025 r. poz. 881 ze zm.), wyjaśniam, że ustawa ta została uchwalona przed wejściem w życie Konstytucji RP. Z tego powodu delegacja ustawowa do wydania rozporządzenia jest dość szeroka. Na ten moment nie toczą się w Ministerstwie Edukacji Narodowej prace, których celem byłaby zmiana treści tego przepisu.”

Odnosząc się do argumentu RPO o nie poprzedzeniu zmniejszenia liczby godzin religii działaniami dostosowawczymi i osłonowymi, mającymi na celu ochronę katechetów przed zwolnieniami – MEN stwierdziło natomiast, że „nauczyciele religii i etyki zostali poinformowani o zmianach niemal 8 miesięcy przed początkiem ich obowiązywania”, a ponadto – „Ministerstwo Edukacji Narodowej podejmuje szereg inicjatyw, które służyły umożliwieniu nauczycielom, w tym katechetom, nauczania innych przedmiotów. Przykładami tych działań są chociażby rozszerzanie uprawnień nauczycieli do nauczania innych przedmiotów, w tym nowych przedmiotów takich jak np. edukacja obywatelska i edukacja zdrowotna (część nauczycieli religii lub etyki posiadała uprawnienia do nauczania wychowania do życia w rodzinie, dzięki czemu mogli nauczać edukacji zdrowotnej), a także zlecanie prowadzenia przez uczelnie bezpłatnych studiów podyplomowych pozwalających zyskać uprawnienia do nauczania poszczególnych przedmiotów (Ministerstwo Edukacji Narodowej sfinansowało m.in. organizację studiów podyplomowych w zakresie nauczania przedmiotu edukacja zdrowotna na 11 uczelniach).”

Dzięki powyższemu – MEN jest zdania, że „zmiany w organizacji oraz wymiarze nauczania religii i etyki wprowadzone w życie 1 września 2025 r. nie spowodowały masowych zwolnień nauczycieli tych przedmiotów” i jednocześnie podkreśla, że – „decyzję o tym, kto będzie nauczał religii danego Kościoła czy związku wyznaniowego (w tym, czy będzie to osoba duchowna, czy świecka), podjąć może wyłącznie stosowna władza tegoż Kościoła lub związku wyznaniowego, biorąc pod uwagę ich autonomię wynikającą z art. 25 Konstytucji RP.”

Zmianie uległy także zasady organizowania lekcji religii w publicznych szkołach i przedszkolach – w tej sprawie, RPO również interweniował do MEN

Od 1 września 2024 r. zmianie uległy zasady organizacji lekcji religii (lub odpowiednio – etyki). Do końca roku szkolnego 2023/2024 – przedszkola i szkoły zobowiązane były do zorganizowania lekcji religii dla uczniów danej klasy lub oddziału przedszkolnego, jeżeli zgłosiło się na nie co najmniej siedmiu uczniów. Dla mniejszych grup natomiast – lekcje mogły być organizowane w grupach międzyoddziałowych (w przedszkolu lub szkole) lub w grupach międzyklasowych (w szkole). Jeżeli natomiast w całej szkole – na lekcję religii danego wyznania zgłosiło się mniej niż siedmiu uczniów – nauka religii mogła zostać zorganizowana w grupie międzyszkolnej lub w pozaszkolnym (albo pozaprzedszkolnym) punkcie katechetycznym.

Od początku roku szkolnego 2024/2025 natomiast – zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 26 lipca 2024 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach – w grupach międzyoddziałowych (w przedszkolach i szkołach) lub w grupach międzyklasowych (w szkołach) lekcje religii są organizowane również, jeżeli zgłosi się na nie więcej niż siedmiu uczniów w danym oddziale przedszkolnym lub w danej klasie. Wprowadzono jednak pewne ograniczenia:

• co do sposobu łączenia grup (które zostały następnie ponownie zmienione rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, które weszło w życie 1 września 2025 r.) – tj. w przypadku grup międzyklasowych, w jedną grupę mogą zostać połączeni uczniowie odpowiednio klas IV-VI albo klas VII-VIII. Oznacza to, że uczeń VIII klasy, nie może uczęszczać na lekcję religii z uczniem II klasy, ale uczeń VIII klasy z uczniem VII klasy już tak; oraz
• co do liczebności takiej grupy – w międzyoddziałowej grupie przedszkolnej liczba dzieci nie może przekroczyć 25, w międzyoddziałowej lub międzyklasowej grupie szkolnej natomiast – 28, z wyłączeniem klas I-III szkoły podstawowej, w przypadku których maksymalna liczba uczniów wynosi 25. 

Międzyklasowe grupy, obejmujące uczniów klas I-III albo IV-VI, albo VII i VIII, mogą natomiast być tworzone, jeżeli na naukę religii zgłosi się mniej niż siedmiu uczniów danej klasy.

Podział na grupy I-III, IV-VI oraz VIII i VIII, jest skutkiem interwencji RPO w tej sprawie, ponieważ pierwotnie, projekt rozporządzenia MEN, przewidywał możliwość połączenia w jedną grupę międzyklasową uczniów klas I-III i IV-VIII. Jak podkreślał rzecznik – „teoretycznie uczniowie w wieku 10 lat mogliby uczyć się razem z 15-latkami – tymczasem są oni na innym poziomie rozwojowym, mają różne potrzeby i inne problemy”.

¹ P. Radziewicz [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, Warszawa 2023, art. 92

Podstawa prawna:

• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 983 z późn. zm.)
• Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz.U. z 2025 r., poz. 66)
• Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 881 z późn. zm.)