MS: Nie można pobierać 200 zł za sprawdzenie zastrzeżenia PESELU. A tak robią niektórzy notariusze

• Przepisy wcale nie są tak skomplikowane jak twierdzą notariusze
• Jest jeszcze wykładnia „na chłopski rozum”
• Notariusze bez podstawy pobierają 200 zł, ale Państwo też ma sporo grzechów
• Jest tylko jeden przepis w Prawie o notariacie, który wprost mówi o pracy za darmo przez notariuszy
• Pismo Ministerstwa Sprawiedliwości w sprawie opłaty 200 zł za sprawdzenie PESEL-u przez notariusza

Na końcu artykułu umieszczam pismo Ministerstwa i analizę prawną wykazującą, że notariusze nigdy nie mieli podstawy do pobierania opłaty 200 zł za sprawdzenie zastrzeżenia PESELu. A na jego początku przykład wyceny przez notariusza sporządzenia aktu notarialnego z nałożeniem na klienta tej opłaty.

Przepisy wcale nie są tak skomplikowane jak twierdzą notariusze

Notariusze twierdzą: Przepisy są skomplikowane, gdyż w Prawie o notariacie mamy:

1. nakaz sprawdzenia PESEL oraz
2. „inne czynności notarialne”, za które klient powinien zapłacić notariuszowi do 200 zł.

Skąd my mamy wiedzieć, czy sprawdzenie PESELu podlega 200 zł czy też nie podlega?

Jest jeszcze wykładnia „na chłopski rozum”

W mojej ocenie notariusze pobierający 200 zł nie mają nic na swoje usprawiedliwienie. Nie da się tej praktyki wytłumaczyć niejasnymi przepisami. Mój argument jest następujący: przyjęcie za niektórymi notariuszami wykładni, że sprawdzenie numeru PESEL jest „inną czynnością notarialną”, jest błędne, bo notariusz musiałby odstąpić od sporządzenia aktu notarialnego, gdyby okazało się, że PESEL darczyńcy lub obdarowanego jest zastrzeżony. Nie zostałby więc sporządzony akt notarialny (czynność główna), a zostałaby pobrana opłata 200 zł za czynność towarzyszącą (sprawdzenie numeru PESEL). Z samej definicji czynności towarzyszących (tak notariusze nazywają „inne czynności notarialne”) wynika, że weryfikacja ta nie może być podstawą do pobierania opłat od klientów.

W przypadku sprawdzania zastrzeżenia numeru PESEL klient nie składa wniosku i nawet nie wie o tym, że jego dowód osobisty posłużył do weryfikacji. O jakiej zatem zamówionej czynności notarialnej można byłoby tu mówić?

Jeżeli moje argumenty są trafne i analiza "na chłopski rozum" się broni, to pobieranie 200 zł za PESEL jest w oczywisty sposób wadliwe. Niepotrzebna jest złożona wykładnia przepisów. Ale na szczęście taką mamy. Wyjaśnienia Ministerstwa Sprawiedliwości rozstrzygają wątpliwości. Ministerstwo, tak jak ja, widzi w sprawdzaniu numeru PESEL czynność poprzedzającą czynności notarialne i nie będącą osobną czynnością notarialną. I zgrabnie nazywa ją czynnością techniczno-organizacyjną. Poniżej pełny cytat z pisma MS:

„Jest to czynność techniczno-organizacyjna, wykonywana w ramach przygotowania i przeprowadzenia właściwej czynności notarialnej. Obowiązek ten ma charakter ustawowy i stanowi element procedury poprzedzającej dokonanie czynności notarialnej. W razie stwierdzenia zastrzeżenia numeru PESEL notariusz jest zobowiązany odmówić dokonania czynności. W ocenie Ministerstwa, czynność ta jest elementem realizacji obowiązków ustawowych notariusza i nie stanowi odrębnej, samoistnej czynności notarialnej, za którą przysługiwałoby dodatkowe wynagrodzenie.”

Klasyfikacja budżetowa 2027. Nowe rozporządzenie z komentarzem eksperta

Kalkulator dat

Notariusze bez podstawy pobierają 200 zł, ale Państwo też ma sporo grzechów

Na czym polegają te grzechy? Sprawdzenie numeru PESEL jest kolejnym obowiązkiem nałożonym na Państwa przez państwo. Wszystkie te obowiązki mają jeden smutny element wspólny: NIE MA ZA NIE WYNAGRODZENIA. Dodatkowo notariusze są tego wynagrodzenia pozbawiani w sposób wyjątkowo sprytny – tak, aby w ustawie nie pojawiło się ani jedno słowo wskazujące, że notariusz pracuje za darmo.

Sami Państwo sprawdźcie. Poniżej znajduje się przepis nakazujący notariuszom weryfikację numeru PESEL. I nie chodzi tu o jakieś rozporządzenie – artukuł ten jest w samym Prawie o notariacie, które jest przecież swoistą Małą Konstytucją dla notariuszy.

„Art. 85 § 2a. Notariusz przed dokonaniem czynności notarialnej, o której mowa w art. 85a § 1, weryfikuje w sposób, o którym mowa w art. 23j lub art. 23m ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2026 r. poz. 384), w rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL, o którym mowa w art. 23a ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zwanym dalej „rejestrem zastrzeżeń numerów PESEL”, czy numer PESEL osoby wskazanej w art. 85a § 1 jest zastrzeżony.”

W przepisie nie znajdziemy słowa o tym, czy jest czynność odpłatna dla klienta. A może płaci za nią Państwo. Nie dowiemy się tego. Przepis milczy. I ja to oceniam jako celowe działanie autorów przepisów, aby nie dać notariuszom szansy na pójście do TK o ochronę prawa do wynagrodzenia zależnego za ich pracę.

Jest tylko jeden przepis w Prawie o notariacie, który wprost mówi o pracy za darmo przez notariuszy

Jest to art. 80 § 4., który stanowi, że „Notariusz może sprostować protokołem niedokładności, błędy pisarskie, rachunkowe lub inne oczywiste omyłki.”

Do protokołu nie stosuje się przepisów art. 5, art. 92 § 1 pkt 4–8 i art. 94 § 1. Są to przepisy o wynagrodzeniu. I jest to logiczne bo trudno za sprostowanie omyłki pobierać od klienta pieniądze. W przypadku tych przepisów Trybunał Konstytucyjny raczej nie orzeknie, że pozbawienie notariusza wynagrodzenia jest niezgodne z Konstytucją RP. Byłoby to dla mnie zaskoczeniem.

Pismo Ministerstwa Sprawiedliwości w sprawie opłaty 200 zł za sprawdzenie PESEL-u przez notariusza

Do Ministerstwa nie wpłynęły dotychczas skargi dotyczące pobierania przez notariuszy takiej opłaty na podstawie § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1566).

Katalog czynności notarialnych określa art. 79 ustawy - Prawo o notariacie. Wśród nich nie występuje odrębna czynność polegająca na „weryfikacji numeru PESEL” ani „sporządzeniu protokołu weryfikacji PESEL” jako samoistna czynność notarialna.

Zgodnie z art. 85 § 1 ustawy – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2026 r. poz. 614), notariusz jest obowiązany przed dokonaniem czynności notarialnej stwierdzić tożsamość osób biorących udział w czynności. Do tego właśnie przepisu art. 85 ustawy – Prawo o notariacie ustawodawca wprowadził regulację nakładającą na notariusza obowiązek weryfikacji numeru PESEL w rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL.

Na podstawie art. 85 § 2a powołanej ustawy notariusz przed dokonaniem czynności notarialnej, o której mowa w art. 85a § 1 weryfikuje, czy numer PESEL osoby dokonującej czynności nie jest zastrzeżony w rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL.

W ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości, umiejscowienie tej regulacji w systematyce ustawy nie jest przypadkowe – obowiązek sprawdzenia statusu numeru PESEL nie stanowi odrębnego zdarzenia prawnego ani czynności wymagającej udokumentowania w formie aktu notarialnego. Jest to czynność techniczno-organizacyjna, wykonywana w ramach przygotowania i przeprowadzenia właściwej czynności notarialnej. Obowiązek ten ma charakter ustawowy i stanowi element procedury poprzedzającej dokonanie czynności notarialnej. W razie stwierdzenia zastrzeżenia numeru PESEL notariusz jest zobowiązany odmówić dokonania czynności. W ocenie Ministerstwa, czynność ta jest elementem realizacji obowiązków ustawowych notariusza i nie stanowi odrębnej, samoistnej czynności notarialnej, za którą przysługiwałoby dodatkowe wynagrodzenie.

Z poważaniem,

Milena Domachowska

Naczelnik

Wydział Prasowy

Biuro Komunikacji i Promocji