Duża zmiana przepisów dla straży miejskich - nowe uprawnienia także w zakresie ruchu drogowego. Strażnik w kasku, z prawem nagrywania interwencji, z nową legitymacją i 5 dniami dodatkowego urlopu w nagrodę za wzorową służbę

• Nowe uprawnienia strażników
• Zwiększenie ochrony prawnej strażników
• Zatrudnienie i szkolenia strażników oraz 5 dni płatnego urlopu jako nagroda za wzorowe wykonywanie zadań.
• Zasady interwencji, współpraca z Policją i nadzór wojewody
• Nowy wzór legitymacji służbowej
• Kiedy nowe przepisy wejdą w życie

Nowe uprawnienia strażników

Omawiane założenia projektu nowelizacji przewidują szereg konkretnych zmian w codziennych uprawnieniach oraz wyposażeniu strażników:

1) nadanie uprawnień do przetwarzania danych osobowych o stanie zdrowia, jeżeli okaże się to niezbędne do ochrony życia, zdrowia lub interesów osoby, której dane dotyczą. Jak wyjaśnia MSWiA, to nowe uprawnienie to jest istotne z punktu widzenia wykonywania czynności służbowych, szczególnie związanych z doprowadzaniem osób do izb wytrzeźwień lub interwencjami wobec osób w kryzysie bezdomności, podczas których pozyskiwane są dane o stanie zdrowia tych osób;

2) dodanie nowego uprawnienia do rejestrowania przy użyciu środków technicznych obrazu z przebiegu interwencji wraz z dźwiękiem towarzyszącym tej interwencji.

Zdaniem MSWiA ma to się przyczynić do poprawy jakości dowodów, ochrony prawnej strażników i obywateli oraz zmniejszy liczbę skarg kierowanych na strażników.
Dodatkowo, biorąc pod uwagę zasady konstytucyjne oraz reguły legislacji, przepisy z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie sposobu obserwowania i rejestrowania przy użyciu środków technicznych obrazu zdarzeń w miejscach publicznych przez straż gminną (miejską) zostaną w całości przeniesione do ustawy, co w konsekwencji doprowadzi do uchylenia tego rozporządzenia.

3) rozszerzenie katalogu środków przymusu bezpośredniego przysługujących strażnikom, dodając kaski zabezpieczające oraz konie służbowe.
Zdaniem MSWiA, w przypadku kasków – zwiększą one poziom bezpieczeństwa zarówno strażników, jak i osób zachowujących się agresywnie podczas realizowanych czynności, a w przypadku koni - usprawni to współpracę strażników z Policją podczas podejmowania wspólnych działań z użyciem tego środka przymusu bezpośredniego.

4) rozszerzenie zakresu stosowania uprawnienia strażników gminnych (miejskich) do żądania wskazania przez właściciela lub użytkownika pojazdu komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie, również w sytuacjach niezwiązanych z kontrolą ruchu drogowego.
Zdaniem MSWiA ma to się przyczynić do skuteczniejszej ochrony bezpieczeństwa ruchu drogowego.

5) rozszerzone ma być uprawnienie przysługujące strażnikom do przekazania osoby Policji w przypadku problemów z ustaleniem tożsamości osób ujmowanych w trakcie popełnienia wykroczenia lub bezpośrednio po nim;

6) w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, proponuje się rozszerzenie uprawnień strażników do interwencji wobec kierujących pojazdami łamiących przepisy ruchu drogowego (wjazd "pod prąd", jazda wzdłuż po drodze dla pieszych lub po przejściu dla pieszych, zanieczyszczanie lub zaśmiecanie drogi);

7) w ustawie z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, omawiana nowelizacja ma rozszerzyć uprawnienia strażników do interwencji w zakresie przepisów dotyczących gospodarki komunalnej i usuwania odpadów znajdujących się na terenie kontrolowanej nieruchomości - poprzez zobowiązanie właściciela nieruchomości do zbierania znajdujących się na terenie nieruchomości odpadów komunalnych.

Zwiększenie ochrony prawnej strażników

Dotychczasowe przepisy nie gwarantowały strażnikom ochrony prawnej w wielu trudnych sytuacjach zawodowych i życiowych. Nowelizacja wprowadzić ma w tym zakresie istotne gwarancje prawne:

1) rozszerzenie ochrony funkcjonariusza publicznego na działania poza czasem pracy - ochrona ta będzie rozszerzona na sytuacje, w których strażnik podejmuje działania na rzecz bezpieczeństwa publicznego poza godzinami służby.

2) Wprowadzona zostanie instytucja zwrotu kosztów ochrony prawnej i zapewniania ochrony prawnej, co przyczyni się do wzmocnienia ochrony prawnej strażników oraz zachęci do działania.

Skutkiem tych zmian będzie wprowadzenie przepisu dotyczącego wydania nowego rozporządzenia ministra właściwego do spraw wewnętrznych które określi tryb postępowania oraz sposób dokumentowania przez strażnika kosztów poniesionych na ochronę prawną w przypadkach, wskazanych w ustawie, jak również podmioty właściwe w sprawie zwrotu kosztów ochrony prawnej, kierując się koniecznością korzystania przez strażnika z ochrony prawnej na wysokim poziomie, a także szybkiego zwrotu kosztów poniesionych przez strażnika na ochronę prawną.

Zatrudnienie i szkolenia strażników oraz 5 dni płatnego urlopu jako nagroda za wzorowe wykonywanie zadań.

Projekt porządkuje przepisy dot. zasad rekrutacji oraz doskonalenia zawodowego strażników:

1) Nastąpić ma zniesienie wymogu 21 lat dla osób, mogących pracować w straży gminnej (miejskiej), analogicznie, jak to ma miejsce w przypadku innych służb. Ma to ułatwić pozyskiwanie nowych kadr do straży.

2) Nowe przepisy doprecyzują kwestię zatrudnienia strażnika gminnego (miejskiego) po raz pierwszy, kierowania na szkolenie podstawowe oraz ponownego zatrudnienia oraz nałożenia na pracodawcę obowiązku skierowania zatrudnianego strażnika gminnego (miejskiego) do odbycia szkolenia podstawowego nie później niż 6 miesięcy od dnia zatrudnienia.

MSWiA wskazuje, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, strażnika zatrudnia się po raz pierwszy na czas określony, nie dłuższy niż 12 miesięcy, w ramach którego strażnik odbywa szkolenie podstawowe. Przy tak sformułowanym przepisie, dochodziło do sytuacji w której strażnik, pomimo braku przeszkolenia, wykonywał wszystkie, bądź większość obowiązków przypisanych tej formacji. Zaproponowane przepisy mają wyeliminować takie sytuacje.

3) Nastąpi przeniesienie z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 17 grudnia 2009 r. w sprawie szkolenia podstawowego strażników gminnych (miejskich) do ustawy przepisów dotyczących podmiotów, które mogą prowadzić szkolenie podstawowe oraz kwestie zakończenia szkolenia podstawowego z egzaminem pozytywnym oraz negatywnym.
Konsekwencją tego będzie zmiana upoważnienia ustawowego zawartego w art. 25 ust. 5 ustawy o strażach gminnych. Dodatkowo dookreślono, kto może być członkiem komisji egzaminacyjnej oraz ujednolicono przepisy w zakresie możliwości zwolnienia osoby zatrudnianej na stanowisku strażnika gminnego (miejskiego) z obowiązku odbycia szkolenia podstawowego;

4) Zniesiony będzie obowiązek zawieszenia w czynnościach służbowych strażników gminnych przeciwko którym wniesiony został subsydiarny akt oskarżenia - analogicznie do rozwiązań przyjętych w ustawach kompetencyjnych innych służb np. funkcjonariuszy Policji;

5) Wprowadzony będzie dodatkowy, płatny urlop wypoczynkowy w wymiarze do 5 dni, jako formy nagrody dla strażnika gminnego (miejskiego) za wzorowe wykonywanie zadań.

6) Przeniesione będą z rozporządzenia Ministra Zdrowia z 5 sierpnia 2010 r. w sprawie badań psychologicznych strażników gminnych (miejskich) do ustawy przepisy dotyczące przeprowadzania badań lekarskich i psychologicznych przez strażników – tryb nie uległ zmianie. Konsekwencją tego będzie uchylenie ww. rozporządzenia.

7) Będzie wskazana możliwość skierowania na badanie lekarskie lub psychologiczne strażnika, wobec którego zachodzą uzasadnione wątpliwości, co do jego zdolności do pracy na zajmowanym stanowisku.

Zasady interwencji, współpraca z Policją i nadzór wojewody

Nowelizacja ma też wyeliminować luki prawne oraz spory interpretacyjne w zakresie zasad prowadzenia interwencji, współpracy z Policją i nadzoru wojewody nad strażami miejskimi (gminnymi):

1) Nowe przepisy doprecyzują nakaz, że straż gminna wykonuje swoje zadania z poszanowaniem praw człowieka i obywatela (art. 30 Konstytucji RP);

2) z rozporządzenia Rady Ministrów z 18 grudnia 2019 r. w sprawie wykonywania niektórych czynności przez strażników gminnych (miejskich) (Dz. U. poz. 2484) do ustawy przeniesione będą przepisy dotyczące legitymowania, ujęcia osób stwarzających w sposób oczywisty bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego, a także dla mienia i niezwłocznego doprowadzenia do najbliższej jednostki Policji, ustalania tożsamości, zwracania się w nagłych przypadkach o pomoc do jednostek gospodarczych prowadzących działalność w zakresie użyteczności publicznej oraz organizacji społecznych, jak również żądania niezbędnej pomocy od instytucji państwowych i samorządowych;

3) Doprecyzowany będzie obowiązek zawiadamiania Policji o utworzeniu /rozwiązaniu straży. Jak wyjaśnia MSWiA, obecnie, ustawa nakłada obowiązek informacyjny wyłącznie wobec wojewody, a rada gminy tworząc/rozwiązując straż zasięga opinii właściwego terytorialnie komendanta wojewódzkiego (Stołecznego) Policji. Wobec powyższego, zaproponowano, że rada gminy odpowiednio tworząc i rozwiązując straż zawiadamiała będzie o tym fakcie nie tylko wojewodę, ale również właściwego terytorialnie komendanta wojewódzkiego (Stołecznego) Policji. Dodanie przepisu spowoduje lepszą koordynację działań pomiędzy strażami i Policją.

4) Uporządkowana będzie kwestia organu właściwego do nadawania regulaminu straży gminnej (miejskiej). Jak wyjaśnia MSWiA, zmiana ta ma na celu wyeliminowanie sprzeczności pomiędzy ogólną zasadą zawartą w art. 8 ust. 2 ustawy o strażach gminnych, zgodnie z którą regulamin straży nadaje rada gminy, z wyjątkiem zawartym w art. 6 ust. 2 ustawy, w myśl którego, w przypadku umiejscowienia straży w urzędzie gminy, regulamin straży jest nadawany przez wójta, burmistrza (prezydenta miasta).

5) Doprecyzowane będą przepisy dotyczące informacji, jakie są gromadzone przez straż w prowadzonych przez nią ewidencjach. Projekt rozszerzy ten katalog o ewidencję wykształcenia osób zatrudnionych, zdarzeń ze skutkiem śmiertelnym lub poszkodowaniem strażników gminnych (miejskich) oraz zdarzeń, w których strażnik został pokrzywdzony przestępstwem związanym z wykonywaniem obowiązków;

6) Nastąpi dookreślenie katalogu miejsc, do których może nastąpić doprowadzenie osób nietrzeźwych, poprzez odesłanie do art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, który wskazuje, że osoby w stanie nietrzeźwości, które swoim zachowaniem dają powód do zgorszenia w miejscu publicznym lub w zakładzie pracy, znajdują się w okolicznościach zagrażających ich życiu lub zdrowiu albo zagrażają życiu lub zdrowiu innych osób, mogą zostać doprowadzone do izby wytrzeźwień lub placówki, podmiotu leczniczego albo do miejsca zamieszkania lub pobytu;

7) Nastąpi rozdzielenie przepisów ujętych w rozporządzeniu dotyczących kwestii dotyczących umundurowania, dystynkcji i znaków identyfikacyjnych od kwestii dotyczących legitymacji służbowych. Dlatego nastąpi zmiana upoważnienia ustawowego do wydania ww. rozporządzenia oraz dodanie nowego przepisu do wydania rozporządzenia w zakresie legitymacji służbowych. Dodatkowo zaproponowano doprecyzowanie kwestii legitymacji służbowej strażników wskazując, jakie dane zawarte są w legitymacji służbowej, jak również określono przypadki jej zdeponowania, wymiany i zwrotu;

8) Nowe przepisy rozszerzą zakres nadzoru prowadzonego przez wojewodę w zakresie użycia i wykorzystania przez straże gminne (miejskie) broni palnej oraz środków przymusu bezpośredniego, co ma pozwolić na kompleksowy jego nadzór w tym zakresie.

9) Nowe przepisy wskażą organ właściwy do rozpatrywania zażalenia na niewniesienie przez straż gminną (miejską) wniosku o ukaranie do sądu, składanego na podstawie art. 56a ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia – tj. wojewodę, który zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o strażach gminnych, sprawuje nadzór nad działalnością straży przy pomocy komendanta wojewódzkiego (Stołecznego) Policji. Obecne przepisy nie regulują przedmiotowej kwestii co powoduje problemy interpretacyjne, a w konsekwencji stosowanie w skali kraju odmiennych praktyk;

10) nastapi przeniesienie z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 grudnia 2009 r. w sprawie trybu sprawowania nadzoru nad działalnością straży gminnych (miejskich) do ustawy trybu realizacji przedmiotowego nadzoru. Konsekwencją powyższego, jest uchylenie ww. rozporządzenia. Dodatkowo wskazano elementy, jakie powinno posiadać upoważnienie wojewody do przeprowadzenia kontroli;

11) nowe przepisy doprecyzują przypadki współpracy międzygminnej w zakresie konwojowania dokumentów, przedmiotów wartościowych lub wartości pieniężnych, jak również doprowadzenia osób nietrzeźwych oraz współdziałania z właściwymi podmiotami w zakresie ratowania życia i zdrowia;

12) nowe przepisy doprecyzują na poziomie ustawowym regulacji dotyczących form współpracy straży gminnej z Policją oraz sposobu informowania wojewody o tej współpracy. Zaproponowano przeniesienie na grunt ustawowy przepisów dotyczących m. in.: organizowania okresowych spotkań w celu dokonania ocen zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia, spokoju i porządku publicznego, a także wytyczania wspólnych działań oraz wyznaczania strażników gminnych i policjantów do utrzymywania bieżących kontaktów. Konsekwencją powyższego będzie uchylenie art. 9 ust. 7 ustawy.

13) Ponadto nowelizacja wprowadzi zmiany do:
- ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji oraz
- ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej
w celu zapewnienia funkcjonariuszom tych formacji uprawnień adekwatnych do współczesnych zagrożeń dla bezpieczeństwa i porządku publicznego.
W dobie nowych wyzwań stojących przed służbami, w tym związanych z zagrożeniem terrorystycznym oraz zagrożeniami dla infrastruktury krytycznej, a także kryzysem migracyjnym w Europie, niezbędne jest ścisłe współdziałanie służb odpowiedzialnych za zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznych oraz instytucji publicznych i jednostek samorządu terytorialnego. Jako szczególnie istotną należy podkreślić współpracę Policji z gminami i strażami gminnymi we wskazanym obszarze, w tym polegającą na możliwości uzyskania przez Policję dostępu do obrazu zdarzeń rejestrowanego przez monitoring gminny/miejski, w tym również w trybie transmisji.

Nowy wzór legitymacji służbowej

W dniu 29 września 2026 r. opublikowano także założenia nowelizacji rozporządzenia w sprawie umundurowania, legitymacji, dystynkcji i znaków identyfikacyjnych strażników gminnych (miejskich). Celem tego projektu jest
1) opracowanie nowego wzoru legitymacji służbowej strażnika gminnego (miejskiego) zawierającego zabezpieczenia wymagane dla dokumentów publicznych kategorii drugiej, który zostanie umieszczony w załączniku nr 8 oraz
2) zmiana brzmienia § 13 ust. 2, w którym wskazano elementy do umieszczenia na etapie personalizacji w legitymacji służbowej strażnika gminnego (miejskiego), tj.:
- wizerunek twarzy strażnika,
- imię, nazwisko, stanowisko i numer znaku identyfikacyjnego strażnika,
- numer legitymacji służbowej oraz data jej ważności,
- nazwa straży, w której strażnik jest zatrudniony,
- nazwa organu, który wydał legitymację.

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie

Za opracowanie obu projektów odpowiada Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (osobą odpowiedzialną jest Sekretarz Stanu Czesław Mroczek). Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to IV kwartał 2026 roku. Na razie nie jest znany nawet planowany przez rząd termin wejścia w życie omawianych przepisów. Ale najprawdopodobniej wejdą w życie w 2027 roku.

Źródła:
- Projekt ustawy o zmianie ustawy o strażach gminnych oraz niektórych innych ustaw (UD482) - założenia projektu
- Projekt rozporządzenia Rady Ministrów zmieniającego rozporządzenie w sprawie umundurowania, legitymacji, dystynkcji i znaków identyfikacyjnych strażników gminnych (miejskich) - założenia