Wypadek sprzed kilku lat – kiedy roszczenia ulegają przedawnieniu?
REKLAMA
REKLAMA
Od wypadku minęło pięć, dziesięć lub kilkanaście lat. Czy po takim czasie można jeszcze dochodzić odszkodowania lub zadośćuczynienia? W wielu przypadkach tak. Sam upływ czasu od zdarzenia nie wystarcza bowiem do stwierdzenia, że roszczenie jest już przedawnione.
- Zasada ogólna - trzy lata od powzięcia wiadomości o szkodzie i sprawcy
- Szkoda wynikła z przestępstwa – termin dwudziestoletni
- Szkoda na osobie – szczególna reguła z art. 442¹ § 3 k.c.
- Roszczenia małoletnich
- Przerwanie biegu przedawnienia
- Podsumowanie - co sprawdzić, zanim uznasz, że roszczenie się przedawniło
Termin przedawnienia zależy m.in. od rodzaju szkody, okoliczności wypadku oraz tego, czy zdarzenie stanowiło przestępstwo. Znaczenie może mieć również wiek poszkodowanego w chwili wypadku, moment uzyskania wiedzy o szkodzie, a także wcześniejsze zgłoszenie roszczenia ubezpieczycielowi.
REKLAMA
REKLAMA
Zasada ogólna - trzy lata od powzięcia wiadomości o szkodzie i sprawcy
Zgodnie z art. 442¹ § 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Termin ten nie może być jednak dłuższy niż 10 lat od dnia zdarzenia wywołującego szkodę.
Trzeba też pamiętać o regule z art. 118 zd. 2 k.c. Jeżeli termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata, jego koniec przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. W praktyce roszczenie przedawnia się więc zawsze 31 grudnia.
12 marca 2024 r. doszło do kolizji drogowej, w wyniku której uszkodzony został pojazd poszkodowanego. Tożsamość sprawcy była znana od chwili zdarzenia, a zakres uszkodzeń pojazdu pozwalał na stwierdzenie powstania szkody. Trzyletni termin przedawnienia rozpoczął zatem bieg 12 marca 2024 r. i upłynie 31 grudnia 2027 r.
Szkoda wynikła z przestępstwa – termin dwudziestoletni
Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o jej naprawienie przedawnia się z upływem 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa, bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442¹ § 2 k.c.).
REKLAMA
W sprawach komunikacyjnych najczęściej chodzi o przestępstwo spowodowania wypadku z art. 177 k.k. Znamiona tego czynu zostają wypełnione, jeżeli pokrzywdzony doznał naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia trwającego dłużej niż 7 dni, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu albo poniósł śmierć. Zdarzenie skutkujące lżejszymi obrażeniami kwalifikowane jest z reguły jako wykroczenie, do którego termin dwudziestoletni nie ma zastosowania.
Termin dwudziestoletni dotyczy także szkód spoza ruchu drogowego, jeżeli wynikły z przestępstwa, np. nieumyślnego spowodowania uszczerbku na zdrowiu (art. 156 § 2 lub art. 157 § 3 k.k.).
W listopadzie 2020 r. pieszy został potrącony na oznakowanym przejściu i doznał złamania kończyny dolnej, a leczenie trwało kilka miesięcy. Kierujący został prawomocnie skazany z art. 177 § 1 k.k. Poszkodowany nie zgłosił szkody, pozostając w przekonaniu, że termin już upłynął. W rzeczywistości roszczenie wobec sprawcy przedawni się dopiero z końcem 2040 r. Tak samo jest z roszczeniem wobec ubezpieczyciela OC sprawcy, bo zgodnie z art. 819 § 3 k.c. przedawnia się ono z upływem terminu właściwego dla roszczenia wobec sprawcy.
Prawomocny wyrok karny nie jest jednak warunkiem koniecznym. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, jeżeli w sprawie nie zapadł wyrok skazujący, sąd cywilny rozpoznający sprawę o odszkodowanie samodzielnie ustala, czy szkoda wynikła z przestępstwa. Ma to znaczenie m.in. wtedy, gdy postępowanie karne umorzono, sprawca zmarł przed jego zakończeniem albo nie został ustalony. Skazujący wyrok karny wiąże natomiast sąd cywilny co do faktu popełnienia przestępstwa (art. 11 k.p.c.).
Ilustracją tej zasady jest uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 25 maja 2018 r. (sygn. III CZP 108/17). Sprawa dotyczyła wypadku z 21 października 2001 r., w którym kierujący samochodem zderzył się z rowerzystą i zbiegł z miejsca zdarzenia. Rowerzysta poniósł śmierć, a postępowanie karne wobec ustalonego sprawcy umorzono z uwagi na jego niepoczytalność. Sąd Najwyższy przesądził, że art. 442¹ § 2 k.c. ma zastosowanie także w takiej sytuacji.
Szkoda na osobie – szczególna reguła z art. 442¹ § 3 k.c.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku szkody na osobie, czyli w szczególności uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Zgodnie z art. 442¹ § 3 k.c. przedawnienie takiego roszczenia nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
Oznacza to, że przy szkodzie na osobie dziesięcioletni termin maksymalny z art. 442¹ § 1 k.c. nie ma zastosowania. Decyduje wyłącznie trzyletni termin liczony od uzyskania wiedzy o szkodzie i sprawcy. Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy następstwa zdrowotne wypadku zostają rozpoznane dopiero po wielu latach.
Każde pogorszenie stanu zdrowia po latach nie powoduje jednak automatycznie rozpoczęcia nowego terminu przedawnienia. Konieczne jest ustalenie, kiedy poszkodowany uzyskał wiedzę o konkretnej szkodzie oraz osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Ocena ta zależy od okoliczności konkretnej sprawy, w tym dokumentacji medycznej i charakteru następstw urazu.
W 2013 r. samochód, którym jechał poszkodowany jako pasażer, wypadł z drogi po nagłym pęknięciu opony. Kierowca nie naruszył zasad bezpieczeństwa, więc nie popełnił przestępstwa, ale posiadacz pojazdu odpowiada za szkodę na zasadzie ryzyka (art. 436 § 1 k.c.). Pasażer doznał urazu głowy, który wyleczono. W 2025 r. rozpoznano u niego padaczkę, a lekarze w dokumentacji powiązali ją z dawnym urazem. Choć od wypadku minęło ponad 10 lat, roszczenie dotyczące tej szkody nie jest automatycznie przedawnione. Jeżeli o szkodzie poszkodowany dowiedział się w 2025 r., może jej dochodzić od ubezpieczyciela OC posiadacza pojazdu co najmniej do końca 2028 r.
Roszczenia małoletnich
Szczególną ochroną objęte są osoby, które doznały szkody jako małoletnie. Zgodnie z art. 442¹ § 4 k.c. przedawnienie roszczeń małoletniego o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 2 lat od uzyskania przez niego pełnoletności. Rozwiązanie to zabezpiecza interesy małoletniego na wypadek bezczynności jego przedstawicieli ustawowych.
Małoletni w wieku 9 lat doznał obrażeń twarzy w wyniku pogryzienia przez psa, a zdarzenie pozostawiło trwałe blizny. Rodzice nie wystąpili z roszczeniem o zadośćuczynienie. Poszkodowany uzyskał pełnoletność 5 maja 2025 r., wobec czego może samodzielnie dochodzić roszczeń, mimo że podstawowy trzyletni termin upłynął znacznie wcześniej. Dwuletni termin liczony od uzyskania pełnoletności upływa 5 maja 2027 r., jednak zgodnie z art. 118 zd. 2 k.c. koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, a więc roszczenie przedawni się z końcem 2027 r.
Ochrona ta obejmuje wyłącznie szkodę na osobie. Roszczenia dotyczące szkód w mieniu małoletniego przedawniają się na zasadach ogólnych.
Przerwanie biegu przedawnienia
W sprawach komunikacyjnych roszczenie jest często kierowane bezpośrednio do ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej sprawcy. Istotne znaczenie ma wówczas art. 819 § 4 k.c. zgodnie z którym bieg przedawnienia roszczenia o świadczenie do ubezpieczyciela przerywa zgłoszenie ubezpieczycielowi roszczenia albo zdarzenia objętego ubezpieczeniem. Termin biegnie na nowo od dnia, w którym zgłaszający otrzymał na piśmie oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia.
10 lutego 2022 r. doszło do kolizji, w której uszkodzony został samochód poszkodowanego, a sprawca został ustalony na miejscu zdarzenia. Szkodę poszkodowany zgłosił ubezpieczycielowi OC sprawcy dopiero 4 listopada 2025 r., na krótko przed upływem trzyletniego terminu przedawnienia, który zgodnie z art. 118 zd. 2 k.c. kończył się 31 grudnia 2025 r. Zgłoszenie przerwało bieg przedawnienia. Decyzja o częściowej odmowie wypłaty została doręczona poszkodowanemu 4 grudnia 2025 r. i od tego dnia termin rozpoczął bieg na nowo, w pełnej długości. Roszczenie o pozostałą część świadczenia przedawni się zatem dopiero z końcem 2028 r., choć bez zgłoszenia szkody przedawniłoby się z końcem 2025 r.
Pamiętaj, że zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi przerywa bieg przedawnienia tylko wobec ubezpieczyciela, a nie wobec samego sprawcy.
Podsumowanie - co sprawdzić, zanim uznasz, że roszczenie się przedawniło
Upływ kilku czy nawet kilkunastu lat od wypadku nie przesądza o przedawnieniu. Zanim zrezygnujesz z dochodzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia, sprawdź:
- czy zdarzenie mogło stanowić przestępstwo, np. czy obrażenia trwały dłużej niż 7 dni,
- czy szkoda dotyczy zdrowia i kiedy dowiedziałeś się o jej następstwach,
- czy w chwili wypadku byłeś małoletni,
- czy szkoda była zgłaszana ubezpieczycielowi i kiedy otrzymałeś jego pisemną decyzję,
- czy toczyło się postępowanie karne i jak się zakończyło.
Pamiętaj też, że ocena przedawnienia zawsze zależy od okoliczności konkretnej sprawy, dlatego przed rezygnacją z roszczenia warto skonsultować dokumentację z prawnikiem.
REKLAMA
© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.
REKLAMA
