Byłeś w wojsku w latach 90.? Sprawdź, czy ZUS nie uciął bezprawnie Twojej emerytury

REKLAMA
REKLAMA
Obowiązkowa zasadnicza służba wojskowa odbyta przed 1 stycznia 1999 roku to dla wielu emerytów kość niezgody w relacjach z ZUS-em. Wokół zasad jej zaliczania narosło mnóstwo mitów - m.in. ten, że brak powrotu do dawnego pracodawcy w ciągu 30 dni zamienia wojsko w okres nieskładkowy. Do naszej redakcji napisał Czytelnik, który uważa, że przez nagłe bezrobocie i upadłość zakładów pracy, on i jego bracia zostali potraktowani przez system niesprawiedliwie i niekonstytucyjnie. Wyjaśniamy przepisy, analizujemy wyroki i odpowiadamy, jak jest naprawdę.
- Emerytura mamy (czworo dzieci i niska pensja)
- Służba wojskowa to zawsze okres składkowy
- Skąd więc wziął się mit o "warunku powrotu do pracy"?
- Dlaczego emerytura za lata spędzone w wojsku i tak bywa niska?
- Podsumowanie
Do naszej redakcji wpłynął list od Czytelnika:
REKLAMA
REKLAMA
Co jakiś czas czytam artykuły umieszczone przez Waszą redakcję na stronach internetowych i chciałbym podziękować za merytoryczne podejście do każdego tematu. Ostatnio czytałem informację odnośnie odrzucenia petycji dotyczącej przyznania większego świadczenia dla osób, które równocześnie pracowały i wychowywały dzieci. W takiej sytuacji jest moja mama, która wychowywała czterech synów. A że pracowała jako sprzątaczka za najniższą pensję, to dzisiaj jej emerytura jest taka sama jak świadczenie dla kobiety, która nigdy nie pracowała. Moim zdaniem jest to duży błąd w systemie emerytalnym. Ja jednak chciałbym, aby Wasza redakcja zapytała u źródła o inną grupę osób, do której ja się zaliczam. Otóż zarówno ja, jak i moi bracia odbywaliśmy obowiązkową służbę wojskową na przełomie lat 90. i mamy ten okres zaliczony do stażu jako nieskładkowy tylko dlatego, że po służbie wojskowej nie wróciliśmy do tego samego zakładu pracy. W moim przypadku zakład ogłosił upadłość, jeden z braci poszedł do wojska, będąc w tym czasie na bezrobociu, a drugi jeszcze nie pracował. I tutaj pojawia się pytanie o konstytucyjność równego traktowania osób, które były w wojsku, ale ich drogi zawodowe potoczyły się różnie. Moim zdaniem nie powinno to mieć znaczenia i nie należy na tej podstawie rozróżniać, kto ma ten okres zaliczony jako składkowy, a kto nie.
Musimy zacząć od kluczowej i uspokajającej wiadomości dla naszego Czytelnika oraz jego braci: ich obawy wynikają z błędu w interpretacji przepisów, a system emerytalny wcale ich nie skrzywdził. Wbrew temu, co podejrzewa Czytelnik, służba wojskowa w ich przypadku jest traktowana przez ZUS jako okres składkowy, a losy zawodowe po wyjściu z koszar nie mają tu żadnego znaczenia. Poniżej precyzyjnie wyjaśniamy stan prawny i odpowiadamy na obie kwestie poruszone w liście.
Emerytura mamy (czworo dzieci i niska pensja)
Czytelnik słusznie zauważa problem niskich świadczeń dla kobiet, które łączyły ciężką pracę z wychowaniem licznego potomstwa. Sytuacja, w której mama Czytelnika (po latach pracy jako sprzątaczka) otrzymuje emeryturę równą świadczeniu osoby, która nigdy nie pracowała zawodowo, wynika z konstrukcji emerytury minimalnej oraz programu Mama 4+ (Rodzicielskie Świadczenie Uzupełniające). Kobiety, które nigdy nie pracowały, ale wychowały co najmniej czworo dzieci, mogą otrzymać od państwa świadczenie równe właśnie emeryturze minimalnej. Z kolei osoby pracujące za najniższe pensje, odprowadzające minimalne składki, również wypracowują kwotę, którą państwo musi ustawowo "podciągnąć" do progu emerytury minimalnej. To rodzi poczucie niesprawiedliwości społecznej, które regularnie staje się przedmiotem petycji i debat sejmowych, na bieżąco opisywanych na łamach naszego portalu.
REKLAMA
Służba wojskowa to zawsze okres składkowy
Przechodząc do głównego pytania Czytelnika: zasadnicza służba wojskowa odbyta przed 1 stycznia 1999 r. jest z mocy prawa traktowana jako okres składkowy. Wynika to wprost z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten nie stawia żadnych dodatkowych warunków. Dla ZUS-u nie ma znaczenia, czy po zakończeniu służby wojskowej żołnierz:
- wrócił do poprzedniego zakładu pracy,
- podjął pracę w zupełnie nowej firmie (ponieważ stara np. upadła),
- zarejestrował się jako bezrobotny,
- nie pracował i dopiero szukał zajęcia.
W każdym z tych przypadków czas spędzony w koszarach w latach 90. zostanie przez ZUS dopisany do ogólnego stażu emerytalnego jako okres składkowy (z przelicznikiem 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok służby). Upadłość zakładu pracy Czytelnika czy fakt, że jego bracia szli do wojska z bezrobocia lub przed pierwszą pracą, w żaden sposób nie odebrały im statusu okresu składkowego. Wszyscy bracia są w tym zakresie traktowani przez prawo równo.
Skąd więc wziął się mit o "warunku powrotu do pracy"?
Rozumiemy, skąd u Czytelnika mogło pojawić się przeświadczenie, że powrót do tego samego zakładu w ciągu 30 dni od zakończenia służby jest kluczowy. Taki warunek rzeczywiście istniał w dawnych przepisach (m.in. w rozporządzeniu Rady Ministrów z 1983 roku), ale dotyczył wyłącznie prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (np. praca w hutnictwie, górnictwie, kierowcy ciężarówek). Jeśli pracownik przed wojskiem wykonywał taką ciężką pracę i po zwolnieniu z armii wrócił do niej w ciągu 30 dni, to okres służby wojskowej wliczał mu się do stażu "pracy w szczególnych warunkach", co pozwalało na obniżenie wieku emerytalnego (np. do 60 lat dla mężczyzn). Jeśli ktoś takiego warunku nie spełnił (bo np. firma upadła), tracił jedynie przywilej wliczenia wojska do stażu w szczególnych warunkach. Nadal jednak zachowywał prawo do wliczenia wojska jako zwykłego okresu składkowego do powszechnej emerytury.
Dlaczego emerytura za lata spędzone w wojsku i tak bywa niska?
Skoro wojsko to okres składkowy, to dlaczego wielu emerytów czuje, że na nim traci? Winny nie jest brak statusu "okresu składkowego", ale kwestia podstawy wymiaru składek przy wyliczaniu kapitału początkowego (czyli odtworzonej historii ubezpieczeniowej sprzed 1999 roku). W latach 90. za żołnierzy zasadniczej służby wojskowej nie odprowadzano do ZUS-u realnych składek od faktycznego uposażenia. Przez lata ZUS przyjmował za te miesiące dochód „zero”. Kwestia ta była badana przez Trybunał Konstytucyjny (wyrok z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt SK 53/13), który uznał ówczesne przepisy za zgodne z ustawą zasadniczą. Na szczęście przepisy się zmieniły. Obecnie ZUS za okresy zasadniczej służby wojskowej ma obowiązek przyjąć kwotę minimalnego wynagrodzenia pracowników, które obowiązywało w tamtym okresie. Dzięki temu okres spędzony w wojsku nie "zeruje" już podstawy wymiaru emerytury i nie zaniża drastycznie kapitału początkowego.
Podsumowanie
Drogi Czytelniku, odpowiadając na Twoje pytanie: system emerytalny nie naruszył w Waszym przypadku zasady równego traktowania. Zarówno Ty, jak i Twoi bracia macie pełne prawo do zaliczenia okresu służby wojskowej z lat 90. jako okres składkowy. Wasze późniejsze, skomplikowane losy zawodowe (upadłość firmy, bezrobocie) nie miały na to żadnego negatywnego wpływu. Co należy teraz zrobić?
- Sprawdźcie decyzje o kapitał początkowy: Wy lub Wasi bracia powinniście upewnić się, czy składając dokumenty do ZUS-u, dołączyliście książeczki wojskowe (lub ich odpisy). ZUS musi uwzględnić ten okres w stażu jako składkowy.
- Wniosek o przeliczenie: Jeśli kapitał początkowy był ustalany wiele lat temu i ZUS policzył za wojsko "0 zł", warto złożyć wniosek o ponowne przeliczenie z uwzględnieniem minimalnego wynagrodzenia za czas służby. Przepisy pozwalają na skorygowanie starych decyzji na korzyść ubezpieczonego.
REKLAMA
© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.
REKLAMA



