Bankowcy - chcecie zagłodzić kancelarie? To sami oddajcie klientom pieniądze

REKLAMA
REKLAMA
Banki mają w ręku najskuteczniejsze narzędzie przeciw kancelariom odszkodowawczym i funduszom skupującym roszczenia. Nie jest nim nowa ustawa o cesji ani kampania przeciw „parakancelariom”. Jest nim przelew na konto klienta.
- Debata o pośrednikach, nie o długu
- Sądy już powiedziały, co jest naruszeniem
- Rynek, który zbudowały same banki
- Nie każda umowa, nie każdy błąd
- Czyj interes?
Związek Banków Polskich i PAP Biznes zorganizowały 13 października 2026 r. debatę pod hasłem: kto chroni konsumenta przed tymi, którzy obiecują mu pomoc. To pytanie zasadne. Ale stawia je strona, która sama mogłaby ten problem rozwiązać, i to szybciej niż jakikolwiek ustawodawca. Rynek obsługi roszczeń istnieje z jednego powodu: kredytobiorca, któremu coś się należy, nie dostaje tego od banku dobrowolnie. Gdyby dostawał, pośrednik nie miałby czego sprzedać.
REKLAMA
REKLAMA
Debata o pośrednikach, nie o długu
Punktem wyjścia był raport przygotowany na zlecenie Warszawskiego Instytutu Bankowości we współpracy WPiA UW i ZBP. Jego autorzy szacują, że podmioty finansujące spory mogą zarobić na sprawach frankowych od 1,2 do 5,1 mld zł, a w skrajnym scenariuszu ok. 14,5 mld zł. Wskazują na nieprzejrzyste wynagrodzenia, kary za zerwanie umowy i klientów, którzy nie wiedzą, za ile sprzedali roszczenie. Prezes ZBP Tadeusz Białek zarzucił kancelariom manipulowanie klientami i zapowiedział postulat zmian w przepisach o cesji oraz walkę z „forum shoppingiem”.
Z wieloma z tych diagnoz trudno się nie zgodzić. Konsument, który oddaje funduszowi połowę należnej kwoty albo nie rozumie ryzyka kosztów procesu, rzeczywiście potrzebuje ochrony. Najważniejsze zdanie debaty padło jednak z ust przedstawicielki administracji. Pełnomocniczka Ministra Sprawiedliwości ds. ochrony praw konsumenta, dr Aneta Wiewiórowska-Domagalska, przypomniała, że naruszenia były z perspektywy prawa unijnego oczywiste, ale nikt nie rozwiązał ich systemowo. W tę lukę weszli pośrednicy. Na postulat nowych regulacji odpowiedziała krótko: „Przecież to wszystko jest”.
To zmienia perspektywę. Kancelarie nie są przyczyną problemu, tylko jego skutkiem. Fundusz kupuje roszczenie wyłącznie wtedy, gdy dłużnik nie płaci, a sąd daje szansę na wygraną.
Sądy już powiedziały, co jest naruszeniem
Sankcja kredytu darmowego z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim pozwala konsumentowi oddać sam kapitał, bez odsetek i innych kosztów, jeśli kredytodawca naruszył wskazane w ustawie obowiązki. Dotyczy kredytów konsumenckich, nie hipotecznych.
W 2026 r. dwa orzeczenia przesądziły kluczowy spór. Trybunał Sprawiedliwości UE 23 kwietnia w sprawie C-744/24 uznał, że bank nie może naliczać oprocentowania od kredytowanych kosztów, takich jak prowizja czy składka ubezpieczeniowa, a jedynie od kwoty faktycznie udostępnionej konsumentowi. Sąd Najwyższy w wyroku z 8 lipca (II CSKP 89/26) potwierdził ten kierunek, uchylił wyrok korzystny dla banku i przypomniał, że do zastosowania sankcji może wystarczyć jedno naruszenie.
REKLAMA
Praktyka oprocentowania skredytowanej prowizji była w polskiej bankowości powszechna. Banki wiedzą więc, które umowy ją zawierają. Nie muszą czekać na pozew, żeby to sprawdzić.
Rynek, który zbudowały same banki
Zamiast systemowego rozliczenia sektor wybrał znaną z czasów frankowych taktykę. Część banków zwraca klientom wyłącznie odsetki pobrane od prowizji, czasem kilkaset złotych, niekiedy w zamian za oświadczenie o zrzeczeniu się dalszych roszczeń. Tak samo było przy zwrocie prowizji po wcześniejszej spłacie kredytu: najpierw opór, potem procesy, na końcu przegrana.
Każdy taki ruch to reklama dla kancelarii. Klient, który dostaje 300 zł i prośbę o podpis, szuka kogoś, kto mu wyjaśni, czy to uczciwa propozycja. Prezes Pekao Cezary Stypułkowski mówił w debacie, że rosnące ryzyko prawne komplikuje umowy i służy głównie prawnikom. To prawda, tyle że to ryzyko rodzi się w momencie, gdy bank woli spór od rozliczenia.
Sama administracja wskazała też drugą lukę: kancelarie biorą sprawy opłacalne, a konsumenci z drobnymi kwotami zostają bez pomocy. Tym bardziej powinien ich obsłużyć bank, który ma dane o wszystkich umowach.
Nie każda umowa, nie każdy błąd
Uczciwość wymaga zastrzeżeń. Sankcja kredytu darmowego nie działa automatycznie. Trybunał w sprawie C-472/23 dopuścił ocenę proporcjonalności, a część sądów nadal oddala powództwa, gdy uchybienie nie wpłynęło na rozumienie przez klienta kosztów kredytu. Nie każdy kredytobiorca ma więc prawo do darmowego kredytu, a banki mają prawo bronić się w sprawach wątpliwych.
Skala też nie jest mała. Według szacunków przytaczanych w prasie pełne dobrowolne rozliczenie oznaczałoby koszt liczony w dziesiątkach miliardów złotych. Dlatego „z dnia na dzień” to skrót myślowy. Ale między rozliczeniem wszystkiego a nierozliczeniem niczego jest szeroka przestrzeń: umowy z naruszeniem wprost wskazanym przez TSUE i SN, oferty ugód przygotowane z urzędu, bez cesji, prowizji pośrednika i lat w sądzie.
Czyj interes?
Jeśli sektorowi bankowemu rzeczywiście chodzi o konsumenta, ma prosty test do zdania. Wystarczy, że banki:
1) przejrzą własne portfele umów pod kątem naruszeń potwierdzonych przez TSUE i SN;
2) same zaproponują klientom rozliczenie zgodne z art. 45 ustawy, bez zrzeczeń i drobnych zwrotów „na odczepnego”;
3) obejmą tym także drobne kredyty, których żadna kancelaria nie weźmie.
Wtedy fundusze nie miałyby czego kupować, a reklamy „darmowego kredytu” straciłyby sens. Kancelarie przeniosłyby się na inne rynki bez jednej nowelizacji o cesji.
Jeśli zamiast tego słyszymy głównie o potrzebie ograniczenia cesji, walce z „forum shoppingiem” i „racjonalizacji” sankcji, trudno nie zauważyć, że każdy z tych postulatów utrudnia dochodzenie roszczeń, a żaden nie zwiększa kwot, które trafią do klientów. Ochrona konsumenta przed pośrednikiem jest potrzebna. Najlepszą ochroną byłoby jednak to, żeby pośrednik nie był mu w ogóle potrzebny.
Źródła:
PAP MediaRoom: Debata PAP – kto chroni konsumenta przed tymi, którzy obiecują mu pomoc? (13.10.2026)
REKLAMA
© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.
REKLAMA
