Ministerstwo Sprawiedliwości: Nie ma opłaty 200 zł za PESEL. Ale w Nowym Roku pobierane będzie już 400 zł

REKLAMA
REKLAMA
U notariuszy trwa spór interpretacyjny o to, czy mogą pobierać dodatkowe opłaty w wysokości 200 zł od swoich klientów. Nie wiedziałem, że jest taki spór. W sierpniu 2026 r. zobaczyłem wycenę usług notarialnych z dziwną opłatą „200 zł” w wyliczeniu kosztów aktu notarialnego. Zapytałem Ministerstwo Sprawiedliwości, które wykluczyło legalność takiej opłaty. Dużo wcześniej – bo od marca 2025 r. – próbuje to wyjaśnić dr Maciej Kasprzyk, notariusz w Warszawie, który wskazuje podobny (co przy PESEL-u) mechanizm pobierania opłaty 200 zł przy pełnomocnictwie, intercyzie i testamencie. Wskazuje także na oświadczenie o odrzuceniu zadłużonego spadku ujmowane jako protokół. Problemem jest nie tylko dalsze pobieranie opłat 200 zł, ale zwrot osobom, które już ją zapłaciły. Umieszczone w tytule artykułu 400 zł wynika z tego, że opłata 200 zł zostanie przez Ministra Sprawiedliwości podniesiona do 400 zł, a na dziś nie ma żadnego prawnego mechanizmu - poza wyjaśnieniami Ministerstwa - blokującymi opłatę.
- Podstawa prawna dla kontrowersyjnej opłaty 200 zł
- Sygnalista zabiega o wyjaśnienie stosowania opłat 200 zł przez notariuszy
- Wszystkie interpretacje rozporządzenia dają ten sam efekt. Nie ma opłaty 200 zł
- Mamy z PESELEM więc 5 przykładów zawyżania opłat notarialnych:
- Pismo Ministerstwa Sprawiedliwości w sprawie opłaty 200 zł za sprawdzenie PESEL-u przez notariusza
Tematem pobierania przez notariuszy opłaty 200 zł zainteresowałem się przypadkiem. Przeczytałem poniższą wycenę usług kancelarii notarialnej. Notariusz miał przeprowadzić darowiznę udziału w nieruchomości o wartości 3000 zł. Jak sam liczyłem wartość pracy notariusza wychodziła mi w przedziale około 750 zł - 800 zł (z VAT-em). Na wycenie była jednak kwota przeszło 1000 zł brutto.
REKLAMA
REKLAMA
Dzień dobry,
przesyłam kosztorys od 3.000 zł (darowizna)
akt netto:
100 zł z par. 3 i 5 rozporządzenia +200 zł z par. 16 za czynności towarzyszące (sprawdzenie w rejestrze PESEL)
tj. łącznie 369 brutto.
wniosek wiecz. księgowy 246 zł brutto
5 zł opłata za wypis elektr.
48 zł brutto x 6 - wypisy dla stron oraz urzędów
opłata sądowa 100 zł
łącznie 1.008,00 zł brutto
Proszę o przesłanie w dniu dzisiejszym informacji, czy jest Pan zainteresowany sporządzeniem aktu not.
Zadałem sobie pytanie "skąd 200 zł więcej" niż wyliczone przeze mnie 800 zł i przedstawiłem problem Ministerstwu Sprawiedliwości. Stanowisko rządu opublikowaliśmy w artykule:
W stanowisku MS (zamieszczam je na końcu artykułu) chodzi o niedawno wprowadzony obowiązek sprawdzania przez notariuszy, czy PESEL jego klienta jest zastrzeżony. Jest zastrzeżony, no to nie możesz podpisać aktu notarialnego. "Prawo o notariacie" nie przewiduje za to sprawdzenie PESEL-u wynagrodzenia dla notariusza. Jest to w mojej opinii krzywdzące notariuszy. Nie mogą jednak rekompensować sobie krzywdy, pobierając 200 zł na podstawie par. 16 rozporządzenia o taksie (jako 200 zł od "innej czynności notarialnej" (czynność towarzysząca)). Ministerstwo Sprawiedliwości wskazuje w swoim stanowisku – przekonująco według mnie – że nie ma podstawy prawnej dla takiej opłaty. Brak opłaty za PESEL wynika też ze zwykłej logicznej wykładni prawa, którą przedstawiam obok urzędowo ujętej wykładni prawa Ministerstwa: "Jeżeli klient notariusza ma zastrzeżony PESEL, to do podpisania aktu notarialnego nie dojdzie. Trudno w takiej sytuacji uzasadnić pobranie opłaty 200 zł za czynność uboczną (sprawdzenie PESEL-u się odbyło), gdy czynność główna (akt notarialny) nie doszła do skutku. A przecież nikt nie pobiera 200 zł, gdy do podpisania aktu notarialnego nie doszło".
Podstawa prawna dla kontrowersyjnej opłaty 200 zł
Podstawą jest par. 16 rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Przepis znajduje się prawie na końcu rozporządzenie i brzmi:
REKLAMA
Za dokonanie czynności notarialnej niewymienionej w przepisach poprzedzających maksymalna stawka wynosi 200 zł.
WAŻNE! Już dziś 200 zł to dużo za prostą czynność, jaką jest sprawdzenie PESEL-u. W 2027 r. jednak ta opłata wzrośnie prawdopodobnie do 400 zł w związku z waloryzacją wynagrodzeń notariuszy, którą zapowiada Minister Sprawiedliwości.
Sprawdzenie PESEL-u przez notariusza miałoby być "czynnością notarialną". I taka jest podstawa dla opłaty 200 zł. Tyle że według mnie to nie jest czynność notarialna. I tak samo uważa Ministerstwo Sprawiedliwości.
Pomimo powyższych argumentów i pisma Ministerstwa Sprawiedliwości opłata 200 zł (to kwota maksymalna, możliwa do obniżki) za sprawdzenie zastrzeżenia PESEL-u jest nadal pobierana przez część notariuszy.
Sygnalista zabiega o wyjaśnienie stosowania opłat 200 zł przez notariuszy
Dr Maciej Kasprzyk, notariusz w Warszawie od marca 2025 r. – czyli dużo wcześniej niż ja – próbuje wyjaśnić sprawę opłat 200 zł za pracę notariuszy. Zrobił zestawienie kontrowersyjnych opłat, a także kalkulator, który ma wyliczać, czy taka kontrowersyjna opłata została pobrana.
Wszystkie interpretacje rozporządzenia dają ten sam efekt. Nie ma opłaty 200 zł
Dr Maciej Kasprzyk w swojej wykładni prawa wyklucza stosowanie opłaty 200 zł np. za sprawdzenie PESEL-u. Powołuje się na zasadę, że płaci się u notariusza raz – za czynność główną, a nie sumę opłat za "czynność główną (np. akt notarialny) + czynności uboczne (np. sprawdzenie PESEL-u)".
Zasada zapisana jest w par. 11 rozporządzenia o taksie notarialnej.
Czyli w przypadku opłaty 200 zł za sprawdzenie zastrzeżenia PESEL-u mamy trzy interpretacje:
- dr. Macieja Kasprzyka – sprawdzenie PESEL-u to czynność uboczna, a opłatę można pobierać tylko za czynność główną, np. testament (50 zł, a nie 250 zł), intercyza (400 zł a nie 600 zł), pełnomocnictwo (100 zł a nie 300 zł).
- Ministerstwa Sprawiedliwości – sprawdzenie PESEL-u nie jest "czynnością notarialną", a czynnością techniczną będącą "dodatkowym obowiązkiem ustawowym". Dlatego notariusz nie stosuje par. 16 i nie ma podstawy do pobrania 200 zł.
- moją – sprawdzenie zastrzeżenia PESEL-u nie jest czynnością notarialną; jest to czynność akcesoryjna wobec aktu notarialnego, narzucona przez Prawo o notariacie jako obowiązek ustawowy. Czynność ta powinna być odpłatna, ale brak tej odpłatności to kwestia niezgodności z Konstytucją RP i rolą Trybunału Konstytucyjnego, a nie rozporządzenia o stawkach notarialnych.
Wszystkie metody wykładni dają ten sam wynik – brak opłaty 200 zł (netto) za sprawdzenie, czy PESEL klienta notariusza jest zastrzeżony.
Na razie jesteśmy przy PESEL-u. Ale dr Maciej Kasprzyk wskazuje jeszcze 4 podobne sytuacje.
Mamy z PESELEM więc 5 przykładów zawyżania opłat notarialnych:
Problem dotyczy (najczęściej) 5 sytuacji, jakie wiążą się z usługami świadczonymi przez notariuszy.
Istota sporu między notariuszami to dwie ścieżki interpretacyjne, jakie mogą wybrać. Pokażmy to na przykładzie:
Maksymalna opłata za testament wynosi 50 zł. Ale jeżeli notariusz umieści w testamencie zapis o "wyborze prawa", to ma do wyboru dwie ścieżki interpretacyjne. Pierwsza to uznanie, że zapis "o wyborze prawa" mieści się w opłacie 50 zł za testament. Druga ścieżka to kwalifikacja, że taki zapis to odrębna czynność, i doliczenie 200 zł netto do opłaty 50 zł za testament. W zależności od wybranego sposobu postępowania opłata wyniesie 50 zł albo 250 zł.
W podobny sposób możemy wskazać dwie ścieżki interpretacyjne przy doliczaniu 200 zł przy pełnomocnictwach czy intercyzach. W przypadku odrzucenia zadłużonego spadku i oświadczenia (koszt 50 zł), sporne jest, czy notariusz, tylko dlatego, że nadał temu oświadczeniu nazwę "protokół", może pobrać opłatę 250 zł. I to staje się podstawą do naliczenia wyższej opłaty.
Dr Maciej Kasprzyk zebrał te sytuacje w poniższą tabelę:
Czynność | Stawka maksymalna | Często pobierane | Nadpłata |
Pełnomocnictwo do wielu czynności | 100 zł netto | 300 zł netto | +200 zł |
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku złożone przed notariuszem | 50 zł netto | 250 zł netto | +200 zł |
Testament bez dodatkowych zapisów, także z oświadczeniem o wyborze prawa | 50 zł netto | 250 zł netto | +200 zł |
Umowa majątkowa małżeńska (intercyza) | 400 zł netto | 600 zł netto | +200 zł |
Weryfikacja numeru PESEL przy zawieraniu umowy | 0 zł netto | 200 zł netto | +200 zł |
Klasyfikacja budżetowa 2027. Nowe rozporządzenie z komentarzem eksperta
Pismo Ministerstwa Sprawiedliwości w sprawie opłaty 200 zł za sprawdzenie PESEL-u przez notariusza
Mnie poniższa interpretacja Ministerstwa Sprawiedliwości przekonuje:
"Do Ministerstwa nie wpłynęły dotychczas skargi dotyczące pobierania przez notariuszy takiej opłaty na podstawie § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1566).
Katalog czynności notarialnych określa art. 79 ustawy - Prawo o notariacie. Wśród nich nie występuje odrębna czynność polegająca na „weryfikacji numeru PESEL” ani „sporządzeniu protokołu weryfikacji PESEL” jako samoistna czynność notarialna.
Zgodnie z art. 85 § 1 ustawy – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2026 r. poz. 614), notariusz jest obowiązany przed dokonaniem czynności notarialnej stwierdzić tożsamość osób biorących udział w czynności. Do tego właśnie przepisu art. 85 ustawy – Prawo o notariacie ustawodawca wprowadził regulację nakładającą na notariusza obowiązek weryfikacji numeru PESEL w rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL.
Na podstawie art. 85 § 2a powołanej ustawy notariusz przed dokonaniem czynności notarialnej, o której mowa w art. 85a § 1 weryfikuje, czy numer PESEL osoby dokonującej czynności nie jest zastrzeżony w rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL.
W ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości, umiejscowienie tej regulacji w systematyce ustawy nie jest przypadkowe – obowiązek sprawdzenia statusu numeru PESEL nie stanowi odrębnego zdarzenia prawnego ani czynności wymagającej udokumentowania w formie aktu notarialnego. Jest to czynność techniczno-organizacyjna, wykonywana w ramach przygotowania i przeprowadzenia właściwej czynności notarialnej. Obowiązek ten ma charakter ustawowy i stanowi element procedury poprzedzającej dokonanie czynności notarialnej. W razie stwierdzenia zastrzeżenia numeru PESEL notariusz jest zobowiązany odmówić dokonania czynności. W ocenie Ministerstwa, czynność ta jest elementem realizacji obowiązków ustawowych notariusza i nie stanowi odrębnej, samoistnej czynności notarialnej, za którą przysługiwałoby dodatkowe wynagrodzenie.
Z poważaniem,
Milena Domachowska
Naczelnik
Wydział Prasowy"
REKLAMA
© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.
REKLAMA
