Opinia SN: zagrożenie dla wolności słowa i prasy w Polsce. Sejm uchwalił: blokowanie treści i stron w internecie decyzją urzędnika, czarna lista domen

REKLAMA
REKLAMA
W dniu 8 października 2026 roku Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 2693). Ustawa ta ma na celu wprowadzenie przepisów pozwalających na blokowaniu nielegalnych treści w internecie decyzją Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej albo Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (w zakresie treści znajdujących się na platformach udostępniania wideo). Projekt tej nowelizacji negatywnie ocenił Sąd Najwyższy w opinii (Uwagach) z 14 lipca 2026 r. Zdaniem SN ogólny cel tej nowelizacji (zapobieganie popełnianiu czynów zabronionych w internecie) „zasługuje na poparcie”. Ale konkretne przepisy a w szczególności ograniczony zakres kontroli sądowej (tylko jedna instancja), rodzą obawy, że ta ustawa zagrozić może wolności słowa i prawa przedstawiania własnych opinii, wolności prasy i wolności działalności gospodarczej. Co ważne - Sejm i Senat nie zmieniły przepisów w ślad za uwagami Sądu Najwyższego.
- Wdrożenie unijnego rozporządzenia DSA – spór rządu z Prezydentem RP
- Blokowanie stron i treści w internecie – co zawiera ustawa z 8 października 2026 roku
- „Czarny” rejestr domen internetowych i blokowanie stron w 48 godzin
- Tryb postępowania i kontrola sądowa
- Szczególna ścieżka dla „przestępstw z nienawiści”
- Motywy rządu: Uzasadnienie projektu ustawy (Druk nr 2693)
- Krytyka Sądu Najwyższego (Opinia BSA III.021.37.2026)
- Sejm i Senat zingnorowały uwagi Sądu Najwyśżego
Wdrożenie unijnego rozporządzenia DSA – spór rządu z Prezydentem RP
Przyjęcie przez Sejm ww. ustawy z 8 października 2026 r. stanowi kolejną odsłonę głębokiego sporu o granice wolności słowa w polskim internecie, którego wyrazem było weto prezydenta Karola Nawrockiego z 9 stycznia 2026 roku wobec wcześniejszej, całościowej próby wdrożenia unijnego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2022/2065 z 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych oraz zmiany dyrektywy 2000/31/WE (akt o usługach cyfrowych) - Digital Services Act – DSA.
W uzasadnieniu swojego weta Prezydent Nawrocki pisał m.in.:
„ (…) negatywnie należy ocenić rozwiązanie, by o ochronę wolności słowa użytkowników dbał organ administracji rządowej a nie sąd. Powierzenie tej roli organom administracji rządowej tworzy system podatny na wpływy polityczne. Organy, nie są wolne od polityki, skoro przez polityków wybierane jest ich kierownictwo. I choć nad decyzjami organów nadzór będzie sprawował sąd powszechny, to obawy o upolitycznienie ich decyzji są realne. Optymalnym rozwiązaniem byłoby pozostawienie rozstrzygania o bezprawności treści niezależnym sądom, zamiast kreować administracyjny tryb nakazowy.”
Po tym wecie rząd D. Tuska zdecydował się na zabieg rozdzielenia materii na dwa akty prawne:
- projekt wdrażający podstawowe ramy DSA oraz
- projekt uzupełniający, wprowadzający kontrowersyjną procedurę blokowania treści i domen internetowych oraz tzw. czarną listę stron internetowych (rejestr domen internetowych wykorzystywanych do rozpowszechniania nielegalnych treści).
Pierwszy projekt (w pracach rządowych oznaczona jako UC140, a w parlamencie jako druk sejmowy nr 2694) zawierał podstawowe ramy wdrożenia unijnego rozporządzenia 2022/2065 (DSA). Rząd zdecydował o wyłączeniu z niej najbardziej kontrowersyjnych przepisów dotyczących blokowania stron internetowych, „czarnego” rejestru domen oraz nowych uprawnień prokuratury, Policji i KAS (które przeniesiono do odrębnego projektu – druk sejmowy nr 2693). Zabieg ten miał na celu „odciążenie” unijnej regulacji od kwestii spornych i uniknięcie powtórki prezydenckiego weta ze stycznia 2026 roku.
Pozbawiona przepisów o blokowaniu treści i stron internetowych ustawa z 4 września 2026 r. o zmianie ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz niektórych innych ustaw okazała się dla Prezydenta RP możliwa do zaakceptowania. Po dziewięciu miesiącach od zawetowania pierwotnej, całościowej ustawy z 2025 roku, 25 września 2026 roku prezydent Karol Nawrocki podpisał tę pierwszą ustawę wprowadzającą DSA. Ustawa ta została opublikowana w Dzienniku Ustaw i ma wejść w życie 6 listopada 2026 r.
W ten sposób podstawowe unijne regulacje dotyczące rynku usług cyfrowych stały się prawem, podczas gdy cały spór polityczny i konstytucyjny skupił się na drugiej, uzupełniającej ustawie (druku nr 2693).
REKLAMA
REKLAMA
Blokowanie stron i treści w internecie – co zawiera ustawa z 8 października 2026 roku
Uchwalona 8 października 2026 roku nowelizacja wprowadza do ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną nowy Rozdział 2a, zatytułowany „Nakazy podjęcia działań przeciwko nielegalnym treściom i nakazy usunięcia ograniczeń nałożonych przez dostawcę usługi hostingu”. Procedura określona w tym nowym Rozdziale ma na celu uniemożliwienie dostępu do nielegalnych treści publikowanych w internecie.
Przy czym katalog tych nielegalnych treści (określony w art. 11a ust. 1 omawianej nowelizacji jest szeroki, obejmuje w szczególności:
1) treści których rozpowszechnianie może wyczerpywać znamiona następujących czynów zabronionych określonych w:
- art. 119 § 1 kodeksu karnego (k.k.) – stosowanie przemocy lub groźby bezprawnej ze względu na przynależność narodową, etniczną, rasową, polityczną, wyznaniową bądź bezwyznaniowość;
- art. 148a § 1 k.k. – przyjęcie zlecenia zabójstwa człowieka w zamian za korzyść majątkową lub osobistą;
- art. 151 k.k. – namowa lub pomoc w doprowadzeniu człowieka do targnięcia się na własne życie (m.in. cyberbullying i nakłanianie do samobójstwa w sieci);
- art. 156a k.k. – nakłanianie innej osoby do spowodowania u niej ciężkiego uszczerbku na zdrowiu;
- art. 190 § 1 k.k. – groźba bezprawna popełnienia przestępstwa na szkodę osoby lub jej najbliższych;
- art. 190a § 2 k.k. – podszywanie się pod inną osobę i bezprawne wykorzystanie jej wizerunku lub danych w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej bądź osobistej;
- art. 191a § 1 k.k. – utrwalanie lub bezprawne rozpowszechnianie wizerunku nagiej osoby albo osoby w trakcie czynności seksualnej bez jej zgody (tzw. revenge porn);
- art. 224a k.k. – fałszywe zawiadomienie o zagrożeniu (np. rozsyłanie fałszywych alarmów bombowych przez internet).
- art. 200 § 3 i 5 k.k. – prezentowanie małoletniemu poniżej lat 15 treści pornograficznych lub umożliwianie zapoznania się z nimi;
- art. 200a k.k. – nawiązywanie kontaktu z małoletnim poniżej lat 15 przez sieć w celu popełnienia przestępstwa seksualnego (grooming);
- art. 200b k.k. – publiczne propagowanie lub pochwalanie zachowań o charakterze pedofilskim;
- art. 202 § 1, 3–4c k.k. – publiczne prezentowanie pornografii, a w szczególności produkcja, utrwalanie, sprowadzanie, przechowywanie i rozpowszechnianie pornografii dziecięcej oraz pornografii z użyciem przemocy lub zwierząt.
- art. 256 § 1–2 k.k. – propagowanie ustrojów totalitarnych (nazizmu, komunizmu, faszyzmu) oraz nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych lub wyznaniowych;
- art. 257 k.k. – publiczne znieważenie grupy ludności albo osoby z powodu przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej bądź bezwyznaniowości – lub naruszenie nietykalności cielesnej innej osoby z takich powodów. Jak wskazuje rząd – przepis ten obejmuje on tzw. mowę nienawiści w mediach społecznościowych;
- art. 264 § 2–4 k.k. – organizowanie lub ułatwianie innym osobom nielegalnego przekraczania granicy RP;
- art. 264a k.k. – umożliwianie lub ułatwianie innej osobie nielegalnego pobytu na terytorium RP w celu osiągnięcia korzyści.
- art. 286 § 1 i 2 k.k. – oszustwo majątkowe (np. oszustwa na platformach sprzedażowych i phishing);
- art. 287 § 1 k.k. – oszustwo komputerowe polegające na bezprawnym wpływaniu na przetwarzanie danych cyfrowych.
- art. 116 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych – nieuprawnione rozpowszechnianie cudzych utworów (np. pirackie udostępnianie filmów, muzyki czy książek);
- art. 305 Prawa własności przemysłowej – wprowadzanie do obrotu towarów oznaczonych podrobionymi znakami towarowymi;
- art. 12c pkt 5 ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych – nielegalna sprzedaż na odległość (przez internet) wyrobów tytoniowych, e-papierosów, pojemników zapasowych oraz woreczków nikotynowych.
2) treści odnoszące się do nielegalnej sprzedaży towarów lub nielegalnego świadczenia usług, które mogą wyczerpywać znamiona czynu zabronionego określonego w:
- art. 54, art. 56 kodeksu karnego skarbowego (k.k.s.) – uchylanie się od opodatkowania i podawanie nieprawdy w deklaracjach podatkowych;
- art. 62 k.k.s. – niewystawianie faktur lub rachunków bądź wystawianie ich w sposób nierzetelny;
- art. 63a k.k.s. – nielegalne wytwarzanie, obrót lub sprowadzanie wyrobów akcyzowych;
- art. 87 k.k.s. – paserstwo celne;
- art. 107 oraz art. 110a k.k.s. – nielegalne urządzanie gier hazardowych i loterii oraz ich sprzedaż wbrew przepisom ustawy.
A także treści nawołujących do popełnienia ww. czynów zabronionych.
Decyzję odnośnie blokowania stron i treści w internecie mają podejmować dwa organy administracji:
1) Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT) – w odniesieniu do materiałów publikowanych na platformach udostępniania wideo;
2) Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE) – w odniesieniu do wszystkich pozostałych treści cyfrowych.
Ustawa przewiduje też, że osoby uczestniczące w wydawaniu tych decyzji nie mogą należeć do partii politycznych ani manifestować publicznie poglądów politycznych, co ma być weryfikowane na podstawie ich oświadczeń.
Wnioski o blokowanie stron i treści w internecie do ww. organów mogą składać Prokurator, Policja, organ Krajowej Administracji Skarbowej, uprawniony z tytułu praw autorskich lub praw pokrewnych oraz usługobiorca usług cyfrowych (czyli np. użytkownik strony internetowej). Uprawnienia w tym zakresie (odnośnie przestępstw handlu ludźmi i nielegalnej migracji) przyznano również Straży Granicznej.
REKLAMA
„Czarny” rejestr domen internetowych i blokowanie stron w 48 godzin
W przypadku braku możliwości wyegzekwowania usunięcia pojedynczej treści bądź gdy witryna służy do rozpowszechniania nielegalnych materiałów w sposób stały, Prezes UKE ma dokonać wpisu nazwy domeny do specjalnego rejestru domen wykorzystywanych do rozpowszechniania nielegalnych treści. Dostawcy internetu mają obowiązek nieodpłatnego zablokowania domeny na poziomie serwerów DNS w ciągu 48 godzin od wpisu oraz przekierowania użytkowników na stronę z komunikatem informacyjnym. Rejestr ten został wyłączony spod przepisów o dostępie do informacji publicznej.
Tryb postępowania i kontrola sądowa
Postępowanie administracyjne odnośnie blokowania stron i treści w internecie zostało w omawianej ustawie znacznie odformalizowane i przyspieszone (organ ma zasadniczo od 2 do 7 dni na wydanie decyzji). Od decyzji Prezesa UKE lub Przewodniczącego KRRiT nie przysługuje odwołanie w toku instancji administracyjnej. Strona może wnieść w terminie 14 dni sprzeciw do sądu powszechnego, który rozpatruje sprawę w trybie postępowania nieprocesowego (od orzeczenia sądu przysługuje skarga kasacyjna).
Szczególna ścieżka dla „przestępstw z nienawiści”
W toku prac sejmowych uchwalono przepis (art. 11q), zgodnie z którym w sprawach dotyczących:
- art. 119 § 1 kodeksu karnego (stosowanie przemocy lub groźby bezprawnej ze względu na przynależność narodową, etniczną, rasową, polityczną, wyznaniową bądź bezwyznaniowość),
art. 256 § 1–2 kodeksu karnego (propagowanie ustrojów totalitarnych oraz nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych lub wyznaniowych) oraz
art. 257 kodeksu karnego (publiczne znieważenie grupy ludności albo osoby z powodu przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej bądź bezwyznaniowości – lub naruszenie nietykalności cielesnej innej osoby z takich powodów - w tym też mowa nienawiści)
organ administracyjny nie wydaje decyzji samodzielnie, lecz przekazuje akta sądowi powszechnemu, który wydaje postanowienie o nakazie blokady w terminie 14 dni (z prawem wniesienia zażalenia).
Ustawa przewiduje też automatyczny rygor natychmiastowej wykonalności dla decyzji nakazujących blokowanie materiałów o charakterze pedofilskim i pornograficznym z udziałem małoletnich.
Ustawa umożliwia również samym użytkownikom złożenie wniosku do Prezesa UKE lub Przewodniczącego KRRiT o nakaz przywrócenia legalnych treści, jeżeli zostały one bezzasadnie lub omyłkowo zablokowane przez dostawcę usług hostingu w ramach prywatnej moderacji.
Motywy rządu: Uzasadnienie projektu ustawy (Druk nr 2693)
W uzasadnieniu projektu rząd argumentuje, że uchwalenie noweli jest konieczne do urzeczywistnienia norm prawa europejskiego oraz zagwarantowania bezpieczeństwa obywateli w cyberprzestrzeni:
1) Wdrożenie art. 9 i motywu 39 Aktu o Usługach Cyfrowych: Rząd wskazuje, że art. 9 rozporządzenia 2022/2065 nakłada na państwa członkowskie obowiązek stworzenia ram dla wydawania przez organy krajowe nakazów podjęcia działań przeciwko nielegalnym treściom. Jednocześnie motyw 39 rozporządzenia dopuszcza ustanowienie procedury nakazującej przywrócenie niesłusznie usuniętych materiałów.
2) Luka w polskim prawie i ochrona obywateli: Projektodawca zauważa, że dotychczas polski porządek prawny zawierał jedynie fragmentaryczne, wycinkowe procedury blokowania treści online (np. w ustawie o grach hazardowych, ustawie o ABW i AW w sprawach terroryzmu i szpiegostwa oraz prawie komunikacji elektronicznej). Brak kompleksowej procedury nakazowej skutkowałby – zdaniem rządu – słabszą ochroną prawną polskich obywateli w porównaniu z mieszkańcami innych państw UE.
3) Kryteria wyboru przestępstw: W uzasadnieniu wyjaśniono, że enumeratywny katalog oparto na trzech kryteriach:
- powiązaniu danego czynu ze środowiskiem cyfrowym pod względem sposobu działania (modus operandi) sprawcy;
- bezpośrednim związku przestępstwa z rozpowszechnianiem treści;
- braku negatywnych skutków uniemożliwienia dostępu do tych materiałów dla dyskursu obywatelskiego i procesów wyborczych.
4) Konieczność szybkiej reakcji: Rząd tłumaczy odformalizowanie postępowania i wyłączenie części reguł Kodeksu postępowania administracyjnego dynamiką szkód wyrządzanych w sieci. Standardowe procedury administracyjne i sądowe uznano za zbyt powolne, by skutecznie zapobiegać rozprzestrzenianiu się niebezpiecznych zjawisk cyfrowych.
Krytyka Sądu Najwyższego (Opinia BSA III.021.37.2026)
Oficjalna opinia Sądu Najwyższego z 14 lipca 2026 roku (podpisana przez Prezesa SN kierującego pracami Izby Karnej, SSN Zbigniewa Kapińskiego) zawiera sporą krytykę rządowych pomysłów (które – przypomnijmy już przybrały formę prawną ustawy). Sąd Najwyższy podważył projekt zarówno pod względem ustrojowym, jak i konstytucyjnym.
Sąd Najwyższy zauważył, że równoległe procedowanie dwóch odrębnych projektów (druku nr 2694 wdrażającego unijne DSA oraz druku nr 2693 z procedurą nakazową) stanowi nietypowy zabieg legislacyjny. W ocenie SN rząd celowo podzielił regulację, aby „odciążyć” wdrożenie unijne od kontrowersyjnych przepisów o blokowaniu treści, które stały się wcześniej bezpośrednią przyczyną weta prezydenckiego z 9 stycznia 2026 roku.
SN przypomniał, że wolność wyrażania poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji (art. 54 ust. 1 Konstytucji RP, art. 10 EKPC, art. 11 Karty Praw Podstawowych UE) stanowi fundament demokratycznego społeczeństwa. Wszelkie jej ograniczenia muszą bezwzględnie spełniać test proporcjonalności wynikający z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
W opinii SN podkreślono następujące uchybienia projektu:
1) Zbyt szeroki i niejednolity katalog czynów: Objęcie procedurą administracyjną pojęć o bardzo płynnych i ocennych granicach (jak mowa nienawiści czy groźby bezprawne), a także spraw związanych z prawami autorskimi czy nielegalnym handlem, stwarza poważne ryzyko naruszenia wolności słowa, wolności debaty publicznej oraz wolności prasy. SN wytknął projektodawcy, że przywoływane przykłady innych państw OECD i UE dotyczą znacznie węższych, wycinkowych zakresów ingerencji.
2) Zagrożenie overblockingiem: Przyjęte mechanizmy wywołują wysokie ryzyko nadmiernego blokowania legalnych stron i wypowiedzi, co sygnalizowały także organizacje społeczne w toku konsultacji.
3) Brak procedury dwuinstancyjnej (art. 78 Konstytucji RP): Sąd Najwyższy skrytykował oparcie postępowania administracyjnego na tylko jednej instancji (decyzji Prezesa UKE lub KRRiT bez prawa do odwołania administracyjnego) oraz ograniczenie roli sądu do rozpatrywania sprzeciwu w trybie nieprocesowym. Konstrukcja ta rodzi uzasadnione wątpliwości z punktu widzenia konstytucyjnego prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji.
4) Niedookreśloność sądownictwa: Ustawa posługuje się ogólnym pojęciem „sądu powszechnego”, nie precyzując właściwości rzeczowej (np. czy powinien to być wydział cywilny, karny – z uwagi na badanie znamion przestępstw – czy wyspecjalizowany sąd ds. własności intelektualnej).
W podsumowaniu opinii (pkt 22) Sąd Najwyższy wskazał, że chociaż cel w postaci zapobiegania przestępczości w internecie zasługuje na ogólne poparcie, to skala projektowanych działań, bardzo szeroki katalog przestępstw, łatwość blokowania oraz ograniczenie toku instancji są środkami nieproporcjonalnymi do deklarowanych celów. Sąd Najwyższy uznał, że: „Projekt w tym zakresie nie jest jednak doskonały, co może w praktyce utrudnić realizację jego celów, albo przynieść więcej szkód na skutek naruszeń praw podstawowych (w tym wolności słowa i prasy) niż pożytku ze zwalczania przestępczości”.
Sejm i Senat zingnorowały uwagi Sądu Najwyśżego
Warto wskazać, że Sejm nie wziął - co do zasady - pod uwagę zarzutów Sądu Najwyższego i uchwalił ustawę w niemal niezmienionym kształcie w porównaniu do projektu ocenianego przez SN.
Zatem - biorąc pod uwagę ww. zarzuty Sądu Najwyższego - uchwalona 8 października ustawa stanowi próbę wykreowania w polskim systemie prawnym ekspresowych mechanizmów blokowania treści cyfrowych, uzasadnianą przez rząd walką z przestępczością internetową i ochroną użytkowników. Jednak dla wielu środowisk a także Sądu Najwyższego proponowany w tej ustawie mechanizm prawny – oparty na szerokich uprawnieniach organów administracyjnych, czarnym rejestrze domen i skróconej ścieżce odwoławczej – stanowi istotne zagrożenie dla konstytucyjnych praw podstawowych, grożąc prewencyjną cenzurą i naruszeniem równowagi między bezpieczeństwem a wolnością słowa.
Również poprawki do tej ustawy jakie zaproponował Senat w uchwale z 13 października 2026 r. (druk senacki nr 3210) nie tylko nie uwzględniają kluczowych zarzutów Sądu Najwyższego, ale w wielu newralgicznych punktach pogłębiają rozwiązania krytykowane przez SN, zmierzając do dalszego zaostrzenia procedury, skrócenia terminów i wzmocnienia uprawnień organów administracyjnych kosztem gwarancji procesowych.
Wiele zatem wskazuje, że Prezydent RP może zawetować tę ustawę. Jednym z kluczowych powodów wyżej opisywanego weta ze stycznia br. Prezydent podkreślał swoją niechęć do tego by o ochronę wolności słowa użytkowników dbał organ administracji rządowej a nie sąd. Ta postawa znajduje także oparcie w wyżej cytowanych argumentach Sądu Najwyższego.
Źródła i podstawa prawna:
- Ustawa z 8 października 2026 r. o zmianie ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz niektórych innych ustaw (aktualnie trwają prace legislacyjne w parlamencie – 13 października 2026 r. Senat wniósł poprawki). Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz niektórych innych ustaw - nr druku sejmowego 6393 – przebieg procedury legislacyjnej w Sejmie.
- opinia Sądu Najwyższego z 14 lipca 2026 r. do ww. rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz niektórych innych ustaw.
- Ustawa z 4 września 2026 r. o zmianie ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2026 r., poz. 1296. (projekt – druk sejmowy nr 2694 i przebieg procedury legislacyjnej w Sejmie),
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych oraz zmiany dyrektywy 2000/31/WE (akt o usługach cyfrowych).
oprac. Paweł Huczko
REKLAMA
© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.
REKLAMA
