Banki oddają odsetki. Czy zwracają wszystko, co się należy kredytobiorcy? Niestety nie zawsze

REKLAMA
REKLAMA
Klienci naszej kancelarii – Kancelarii Radców Prawnych Kosowicz i Piechota-Młot s.c. – otrzymują wiadomości, w których banki informują o zaprzestaniu naliczania odsetek od kredytowanych kosztów pożyczki, zmianie harmonogramu oraz przekazaniu części pobranych odsetek na konto do spłaty pożyczki. Banki nie tylko zapowiadają takie rozliczenia, lecz także dokonują już zwrotów. W części przypadków obejmują one jednak wyłącznie okres od 23 kwietnia 2026 r., czyli dnia wydania wyroku TSUE w sprawie C-744/24, do dnia rozpatrzenia reklamacji. Zarówno treść tych wiadomości, jak i dokonywane rozliczenia rodzą dwa istotne pytania: dlaczego pomija się wcześniejsze odsetki i na jakiej podstawie bank decyduje o przeznaczeniu zwracanych pieniędzy?
- Co wynika z wyroku TSUE
- Dlaczego zwrot dopiero od dnia wyroku
- Konto do spłaty a pieniądze do dyspozycji klienta
- Czy częściowy zwrot odsetek usuwa wadliwość umowy i wyłącza sankcję kredytu darmowego?
- Czy częściowy zwrot kończy sprawę sankcji kredytu darmowego
- Zwrot odsetek wymaga przejrzystego rozliczenia
Co wynika z wyroku TSUE
W wyroku z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zakwestionował stosowanie oprocentowania do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu, które wchodzą w skład całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta. Dotyczy to m.in. prowizji oraz składek ubezpieczeniowych spełniających tę kwalifikację. Koszty te nie stają się kwotą kredytu udostępnioną konsumentowi tylko dlatego, że bank sfinansował ich zapłatę.
Wykładnię tę przyjął również Sąd Najwyższy w wyroku z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26. Wskazał, że naliczanie odsetek od prowizji i innych składników całkowitego kosztu kredytu jest niezgodne z ustawą o kredycie konsumenckim oraz dyrektywą 2008/48. Przelanie kredytowanej prowizji na rachunek kredytobiorcy nie zmienia jej kwalifikacji jako kosztu kredytu.
Znaczenie ma ekonomiczny charakter świadczenia, a nie sam sposób przeprowadzenia operacji. Trybunał wyjaśnił, że kwalifikacja kosztu nie zależy od tego, czy pieniądze najpierw wpłynęły na rachunek kredytobiorcy, czy zostały przekazane bezpośrednio na pokrycie określonych należności. Samo nazwanie składki ubezpieczeniowej dobrowolną również nie rozstrzyga sprawy: w analizowanej umowie jej zapłata była warunkiem uzyskania oferowanego, niższego oprocentowania.
REKLAMA
REKLAMA
Dlaczego zwrot dopiero od dnia wyroku
W naszej ocenie wyrok TSUE z dnia 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 nie daje podstaw do ograniczenia zwrotu odsetek od kredytowanych kosztów wyłącznie do okresu po jego wydaniu. TSUE nie tworzy prawa, lecz dokonuje jego wykładni. Wykładnia ta ma charakter deklaratywny i co do zasady wywołuje skutek ex tunc, czyli wyjaśnia, jak dany przepis należało rozumieć i stosować od chwili jego wejścia w życie, a nie dopiero od dnia ogłoszenia wyroku.
Trybunał może wyjątkowo ograniczyć skutki swojej wykładni w czasie, jednak wymaga to wyraźnego rozstrzygnięcia. W wyroku C-744/24 takiego ograniczenia nie wprowadzono. Orzeczenie nie zmienia zatem treści dyrektywy 2008/48/WE, wdrożonej do polskiego porządku prawnego ustawą o kredycie konsumenckim, lecz wskazuje, jak należy interpretować jej przepisy. Uwzględnienie tej wykładni przy ocenie wcześniej zawartych umów i pobranych odsetek nie oznacza nadania nowemu prawu mocy wstecznej, lecz zastosowanie obowiązujących przepisów zgodnie z ich znaczeniem wyjaśnionym przez Trybunał.
Sama data wydania wyroku nie uzasadnia więc pominięcia wcześniejszych odsetek w rozliczeniu z konsumentem.
Konto do spłaty a pieniądze do dyspozycji klienta
Drugie pytanie dotyczy sposobu rozliczenia. Informacja o przekazaniu odsetek „na konto do spłaty pożyczki” nie pozwala jeszcze ustalić, czy klient będzie mógł wypłacić środki, czy bank przeznaczy je na bieżące raty, czy automatycznie obniży pozostały kapitał. Te operacje mogą mieć różne skutki i wymagają odrębnej oceny.
Jeśli pieniądze zostają rzeczywiście udostępnione klientowi na rachunku, z którego może nimi dysponować, sytuacja wygląda inaczej niż przy samym zapisie na technicznym rachunku pożyczki. W tym drugim przypadku konsument może otrzymać jedynie informację o zmianie salda, bez możliwości zdecydowania, na co przeznaczy należny mu zwrot.
Obniżenie kapitału może przynieść korzyść w postaci niższych przyszłych odsetek. Nie wyjaśnia to jednak podstawy prawnej operacji. Dlaczego bank miałby sam wybrać wcześniejszą spłatę pożyczki, jeżeli klient wolałby otrzymać zwrot na swój rachunek? Konsument powinien wiedzieć, czy bank wykonuje jego dyspozycję, powołuje się na postanowienie umowy, czy dokonuje innego sposobu rozliczenia i na jakiej podstawie prawnej.
Czy częściowy zwrot odsetek usuwa wadliwość umowy i wyłącza sankcję kredytu darmowego?
Zwracając odsetki od kredytowanych kosztów, bank w praktyce potwierdza nieprawidłowość ich wcześniejszego pobierania, choć w odpowiedziach na reklamacje nadal kwestionuje podstawy zastosowania sankcji kredytu darmowego. Powstaje zatem pytanie, czy konsekwencje tej nieprawidłowości można ograniczyć do zwrotu części odsetek i zmiany harmonogramu. W naszej ocenie takie rozliczenie nie wyczerpuje problemu, ponieważ wadliwe określenie kosztów kredytu może wiązać się z naruszeniem obowiązków informacyjnych przewidzianych w art. 30 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, a w konsekwencji uzasadniać zastosowanie sankcji kredytu darmowego określonej w art. 45 ust. 1 tej ustawy.
Znaczenie tych obowiązków podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26, wskazując, że do zastosowania sankcji wystarczy wykazanie jednego z naruszeń wymienionych w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. SN zakwestionował również naliczanie odsetek od kredytowanych kosztów oraz ukrywanie prowizji w kapitale kredytu. Ocena umowy powinna zatem obejmować nie tylko wysokość zwróconych odsetek, lecz także prawidłowość informacji przekazanych konsumentowi przy jej zawarciu.
Późniejszy zwrot części odsetek nie usuwa automatycznie pierwotnych naruszeń obowiązków informacyjnych. Zmiana harmonogramu i rozliczenie wybranych należności nie sprawiają, że informacje zawarte w umowie w chwili jej zawarcia stają się prawidłowe. Taką interpretację potwierdzają również nasze doświadczenia w prowadzonych sprawach oraz korzystne rozstrzygnięcia sądów powszechnych, które stosują sankcję kredytu darmowego mimo dokonania przez bank częściowego zwrotu odsetek od kredytowanych kosztów. Działania banku nie wyłączają zatem możliwości skorzystania z tej sankcji, jeżeli spełnione zostały ustawowe przesłanki jej zastosowania.
Otrzymanie częściowego zwrotu nie powinno więc powstrzymywać kredytobiorcy przed zweryfikowaniem podstaw do złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, z uwzględnieniem ustawowego terminu. Jeżeli analiza umowy potwierdzi przesłanki tej sankcji, a bank odmówi pełnego rozliczenia roszczeń na drodze polubownej, konsument może dochodzić ich przed sądem. Dokonany zwrot należy uwzględnić przy ustalaniu wysokości żądania, jednak nie oznacza on sam przez się utraty prawa do dochodzenia pozostałych należności.
REKLAMA
Czy częściowy zwrot kończy sprawę sankcji kredytu darmowego
Częściowy zwrot odsetek nie jest sam w sobie ugodą ani zrzeczeniem się pozostałych roszczeń. Nie usuwa też automatycznie ewentualnych naruszeń obowiązków informacyjnych istniejących przy zawarciu umowy. Możliwość zastosowania sankcji kredytu darmowego wymaga odrębnej analizy przesłanek ustawowych i terminu złożenia oświadczenia. Wyrok C-744/24 nie oznacza automatycznego zastosowania tej sankcji do każdej umowy.
Znaczenie ma tu wyrok SN z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26. Sąd Najwyższy wskazał, że dla skutecznego skorzystania z sankcji kredytu darmowego wystarczy wykazanie jednego z naruszeń wymienionych w art. 45 ust. 1 ustawy. Podkreślił również prewencyjną funkcję sankcji, która ma mobilizować kredytodawców do przestrzegania obowiązków ustawowych.
Sąd Najwyższy zakwestionował także ukrywanie kredytowanej prowizji w kapitale kredytu. W rozpoznanej sprawie wskazał, że harmonogram powinien wyodrębniać nie tylko kapitał i odsetki, lecz również inne koszty ponoszone przez konsumenta, w tym prowizję. Obowiązek informacyjny w tym zakresie służy temu, aby konsument mógł ustalić, na jakie należności zaliczane są jego wpłaty.
W naszej ocenie argumenty te przemawiają za odrębną analizą roszczeń z tytułu SKD także wtedy, gdy bank zwrócił część odsetek lub zmienił harmonogram. Taka korekta sama w sobie nie przesądza o prawidłowym wykonaniu obowiązków informacyjnych przy zawarciu umowy. Jest to wniosek dotyczący opisywanej praktyki banków, a nie teza, którą SN w tym wyroku wprost sformułował. Sąd Najwyższy uchylił wyrok oddalający powództwo i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania; nie orzekał o lautomatycznym zastosowaniu SKD do wszystkich umów z kredytowanymi kosztami.
Jeżeli sprawa jest już prowadzona przez pełnomocnika, należy przekazać mu wiadomość banku, nowy harmonogram oraz dokument potwierdzający faktyczne rozliczenie. Zapowiedź zwrotu i jego wykonanie to dwa różne zdarzenia. Dopiero ustalenie rzeczywistego skutku operacji pozwala ocenić, czy i w jakim zakresie wpływa ona na dochodzone roszczenie.
Zwrot odsetek wymaga przejrzystego rozliczenia
Kredytobiorca powinien zażądać od banku wskazania podstawy prawnej zwrotu oraz przedstawienia pełnego rozliczenia, obejmującego okres, za który zwracane są odsetki, ich wysokość i sposób obliczenia. Bank powinien również wyjaśnić, w jaki sposób i w jakim terminie przekaże środki, a jeżeli zamierza zaliczyć je na spłatę pożyczki – wskazać podstawę prawną takiego zaliczenia oraz jego wpływ na wysokość rat i pozostałego zadłużenia. Jeżeli zwrot obejmuje wyłącznie okres po wydaniu wyroku TSUE, wyjaśnienia wymaga także przyczyna pominięcia wcześniejszych odsetek.
Zaprzestanie wadliwej praktyki jest potrzebne. Ocena prawidłowości rozliczenia wymaga jednak ustalenia, czy bank oddaje całą należną kwotę i czy sposób jej rozliczenia ma skuteczną podstawę prawną. Komunikat o automatycznym zwrocie powinien dawać konsumentowi możliwość sprawdzenia obu tych kwestii.
Autor:
radca prawny Magdalena Piechota-Młot
Kancelaria Radców Prawnych Kosowicz i Piechota-Młot
www.kancelaria-kpmp.pl
REKLAMA
© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.
REKLAMA