Ile dni wolnego dla honorowego krwiodawcy w 2026 roku? Czy trzeba uzgodnić termin z pracodawcą, czy wystarczy zawiadomić o nieobecności z powodu donacji?

• Dwa dni wolne od pracy dla honorowego krwiodawcy za każdą donację. Dodatkowe wolne na okresowe badania 
• Pracodawcy mają problemy. Czy dostaną rekompensatę i prawo sprzeciwu odnośnie terminu nieobecności pracownika w związku z oddaniem krwi?
• Pracodawca ma obowiązek zwolnić pracownika z powodu honorowego oddania krwi. Czy pracownik ma swobodę wyboru terminu oddania krwi?
• Pracownik musi uprzedzić pracodawcę o nieobecności z powodu oddania krwi
• Pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia
• Nie było żadnej zmiany przepisów od 1 maja 2026 r.

Dwa dni wolne od pracy dla honorowego krwiodawcy za każdą donację. Dodatkowe wolne na okresowe badania 

Ustawa z 9 marca 2023 r. o Krajowej Sieci Onkologicznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1208), wprowadziła (od 20 kwietnia 2023 r.) ważną zmianę art. 9 ustawy z 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi. 
Zgodnie bowiem z tą zmianą, honorowym dawcom krwi przysługują dwa dni wolne (od pracy lub czynności służbowych) za każdą donację – jeden w dniu oddania krwi, a drugi w dniu kolejnym. Wcześniej – przez lata - przysługiwał z tej okazji tylko jeden dzień wolny od pracy – w dniu oddania krwi. 
Ponadto honorowi krwiodawcy mają zwolnienie od pracy oraz zwolnienie od wykonywania czynności służbowych na czas okresowego badania lekarskiego dawców krwi.

Dodatkowo honorowym krwiodawcom przysługuje:
-  zwrot utraconego zarobku na zasadach wynikających z przepisów prawa pracy,
- zwrot kosztów przejazdu do jednostki organizacyjnej publicznej służby krwi na zasadach określonych w przepisach w sprawie diet i innych należności z tytułu podróży służbowych na obszarze kraju; koszt przejazdu ponosi jednostka organizacyjna publicznej służby krwi,
- posiłek regeneracyjny.

Dokumentem poświadczającym ww. uprawnienia honorowych krwiodawców, jest zaświadczenie wydane przez regionalne centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa, Wojskowe Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa lub Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa MSWiA.

Pracodawcy mają problemy. Czy dostaną rekompensatę i prawo sprzeciwu odnośnie terminu nieobecności pracownika w związku z oddaniem krwi?

W interpelacji poselskiej nr 4645 do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, ministra zdrowia, jeden z posłów zwrócił uwagę, że pracodawcy zgłaszają swoje problemy wynikające ze stosowania tego zwolnienia.

Wzrasta absencja pracowników z powodu oddawania honorowo krwi. Korzystając z dwóch dni wolnych pracownicy nierzadko kilka razy w roku mają dodatkowe tzw. „długie weekendy”. Problem się potęguje, jeżeli w tym samym terminie krew postanawia oddać jednocześnie kilku pracowników danego zespołu. Co więcej, zdarza się także, że pracownicy opuszczają miejsce pracy bez wcześniejszego uprzedzenia pracodawcy, a zaświadczenia o oddaniu krwi dostarczają dopiero po powrocie. 

W sposób oczywisty dezorganizować to może to działanie firm, w których pracują honorowi krwiodawcy. A czasem powoduje problemy finansowe tych przedsiębiorstw. Spada bowiem czasem wydajność, a dodatkowo trzeba też czasem płacić nadgodziny pozostałym pracownikom, czy zatrudniać inne osoby na zastępstwo.

W tym kontekście poseł zapytał ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, ministra zdrowia, czy rozważają wprowadzenie rekompensat finansowych lub ulg dla pracodawców, którzy zatrudniają honorowych krwiodawców.

Ponadto poseł zasugerował wprowadzenie przepisów, które zobowiązywałyby pracowników do wcześniejszego informowania pracodawców o zamiarze oddania krwi. A pracodawca mógłby w wyjątkowych sytuacjach sprzeciwić się tej nieobecności w danym terminie.

Szczegółowe pytania posła były następujące:
1. Czy ministerstwo prowadzi ewidencję liczby dodatkowych dni wolnych, wykorzystywanych przez krwiodawców w ramach przedmiotowej kampanii?
2. Jaka jest skala kosztów ponoszonych przez pracodawców z tytułu dodatkowego dnia wolnego dla krwiodawców?
3. Czy ministerstwo przewiduje wprowadzenie rekompensat pieniężnych, lub ulg dla pracodawców (np. związanych z mniejszą wartością składki zdrowotnej), którzy ponoszą ww. koszty?
4. Czy ministerstwo monitoruje wpływ przedmiotowych dwóch dni wolnych na sytuację przedsiębiorstw, zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw, dla których powtarzające się absencje pracowników, mogą być szczególnie dotkliwe?
5. Czy ministerstwo planuje zmiany legislacyjne, które nakładałyby na pracowników obowiązek wcześniejszego informowania pracodawców o zamiarze oddania krwi?
6. Czy ministerstwo prowadzi prace nad zmianą przepisów, które umożliwiłyby pracodawcom sprzeciwienie się oddaniu krwi przez pracownika w określonym terminie, w przypadkach szczególnie uzasadnionych interesami przedsiębiorstwa?

Pracodawca ma obowiązek zwolnić pracownika z powodu honorowego oddania krwi. Czy pracownik ma swobodę wyboru terminu oddania krwi?

W odpowiedzi z 1 października 2024 r. na tę interpelację Minister Zdrowia (w jego imieniu odpowiedzi udzielił Jerzy Szafranowicz Podsekretarz Stanu w MZ) przypomniał, że na podstawie § 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz.U. 2014 poz. 1632) - pracodawca ma obowiązek zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez stację krwiodawstwa w celu oddania krwi. 

Pracodawca jest również obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas niezbędny do przeprowadzenia zaleconych przez stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą one być wykonane w czasie wolnym od pracy. 

Minister Zdrowia wskazał jednocześnie, że dobrą praktyką jest, aby każdorazowo chęć oddania krwi i tym samym uzyskania dnia wolnego, konsultować z pracodawcą.
Zdaniem Ministra: krwiodawca nie powinien korzystać z prawa dni wolnych z tytułu honorowego krwiodawstwa w sposób, który mógłby szkodzić pracodawcy, np. celowo wybierać dni największego obłożenia pracą, wobec czego należy dążyć do uzgodnienia terminu, który będzie akceptowany zarówno przez pracodawcę, jak i pracownika – Honorowego Dawcę Krwi.

Pracownik musi uprzedzić pracodawcę o nieobecności z powodu oddania krwi

Minister Zdrowia poinformował też, że na podstawie § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy pracownik powinien uprzedzić pracodawcę o swojej absencji, jeżeli przyczyna tej nieobecności jest z góry wiadoma lub możliwa do przewidzenia. 

Jednak brakuje przepisów, które mogłyby pozwalać pracodawcy na jakikolwiek sprzeciw co do wybranego przez pracownika terminu honorowego oddania krwi. Minister Zdrowia zauważył, że w tym zakresie zasadnym jest przestrzeganie przyjętych zwyczajów oraz wzgląd na zasady współżycia społecznego. 

Zarówno poseł, jak i Minister Zdrowia podkreślali wagę honorowego krwiodawstwa.

Odnośne pytań 1 – 4 Minister Zdrowia stwierdził, że wykraczają one poza jego zakres właściwości. Minister Zdrowia nie prowadzi opisanych działań, jak również nie ma wiedzy w przedmiotowym zakresie. Minister Zdrowia poinformował, że nie inicjuje ani nie prowadzi obecnie prac legislacyjnych we wskazanym przez posła zakresie.

Pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia

Na interpelację odpowiedział również Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, która poinformowała, że:

1) na mocy art. 9 ustawy z 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi, honorowemu dawcy krwi przysługuje m.in. zwolnienie od pracy oraz zwolnienie od wykonywania czynności służbowych w dniu, w którym oddaje krew i na czas okresowego badania lekarskiego dawców krwi, na zasadach określonych w odrębnych przepisach, a także zwrot utraconego zarobku na zasadach wynikających z przepisów prawa pracy.

Art. 9 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy stanowi, że zwrot utraconego zarobku przysługujący honorowemu dawcy krwi ma następować na zasadach wynikających z przepisów prawa pracy. W tym MRPiPS wskazała, że zatrudnianie pracowników jest jednym ze środków wykorzystywanych do osiągnięcia celów działalności pracodawcy, a jednocześnie, pracodawca w związku z prowadzoną działalnością ponosi tzw. ryzyko socjalne. Obejmuje ono konieczność wypłaty pracownikom wynagrodzenia oraz pewnych świadczeń związanych z pracą również w określonych przez przepisy prawa przypadkach nieświadczenia pracy przez pracowników. Oznacza to obowiązek: wypłaty wynagrodzenia za czas niezdolności pracownika do pracy m.in. wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną - w granicach określonych w art. 92 Kodeksu pracy, wypłaty wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy (art. 172 k.p.), wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy (art. 171 k.p.), a także wypłaty wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy, gdy przepisy prawa pracy przewidują zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia, w tym za czas zwolnienia od pracy pracownika będącego krwiodawcą w przypadku, o którym mowa w § 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 16 września 2014 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1632).

Omawiany obowiązek wypłaty wynagrodzenia oraz ww. świadczeń, wynikający z ponoszonego przez pracodawcę ryzyka socjalnego, wiąże się także z koniecznością finansowania ciążących na pracodawcy składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych należności (takich jak składki na Fundusz Pracy, wpłaty do Pracowniczych Planów Kapitałowych), co wynika z innych przepisów prawa. Tak określone ryzyko socjalne stanowi wyjątek od podstawowej zasady stosunku pracy, jaką jest przysługiwanie wynagrodzenia za pracę wykonaną (art. 80 k.p.).

2) § 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z16 września 2014 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz.U. z 2014 r. poz. 1632) przewiduje, że pracodawca jest obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez stację krwiodawstwa, w celu oddania krwi. Pracodawca jest również obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas niezbędny do przeprowadzenia zaleconych przez stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą one być wykonane w czasie wolnym od pracy.

Ale też MRPiPS wskazał, że pracownik będący krwiodawcą nie powinien korzystać z przysługującego mu prawa w sposób uniemożliwiający pracodawcy zapewnienie toku pracy zakładu. Celowe działanie podjęte z zamiarem osiągnięcia takiego celu mogłoby zostać poddane ocenie pod kątem naruszenia przepisu art. 8 Kodeksu pracy, zgodnie z którym nie można ze swego prawa korzystać w sposób, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i, co za tym idzie, nie jest objęte ochroną.

3) Na mocy § 2 ww. rozporządzenia pracownik powinien uprzedzić pracodawcę o przyczynie i przewidywanym okresie nieobecności w pracy, jeżeli przyczyna tej nieobecności jest z góry wiadoma lub możliwa do przewidzenia. W razie zaistnienia przyczyn uniemożliwiających stawienie się do pracy, pracownik jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić pracodawcę o przyczynie swojej nieobecności i przewidywanym okresie jej trwania, nie później jednak niż w drugim dniu nieobecności w pracy.

4) Zgodnie z naczelną zasadą Kodeksu pracy, wyrażoną w art. 80, wynagrodzenie przysługuje pracownikowi za pracę wykonaną. Za czas niewykonywania pracy, pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią. Stosownie do przepisu § 16 ust. 1 ww. rozporządzenia, za czas zwolnienia od pracy, o którym mowa w wyżej przywołanym § 12, pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Wynagrodzenie ustalane jest w takich sytuacjach w sposób określony na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. z 2017 r. poz. 927). Zgodnie z § 5 rozporządzenia, przy ustalaniu wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy oraz za czas niewykonywania pracy, gdy przepisy przewidują zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia, stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy lub okres niewykonywania pracy. Przepis § 5 ust. 1 tego rozporządzenia stosuje się między innymi przy ustalaniu wynagrodzenia dla pracownika będącego krwiodawcą, za okres zwolnienia od pracy udzielonego przez pracodawcę na czas oznaczony przez stację krwiodawstwa w celu oddania przez niego krwi.

5) MRPiPS nie prowadzi ewidencji liczby pracowników, którzy skorzystali ze zwolnienia od pracy w związku z oddaniem krwi w ostatnich latach i dodatkowych dni wolnych udzielanych w związku z krwiodawstwem. Do Ministerstwa nie wpływają też dane o skali kosztów poniesionych przez pracodawców w związku z takimi zwolnieniami. Ale w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki rozważane są możliwości wprowadzenia rozwiązań zwiększających uprawnienia pracowników, którzy honorowo oddają krew.

Nie było żadnej zmiany przepisów od 1 maja 2026 r.

Warto też wskazać, że część mediów podała fałszywą informację, jakoby od 1 maja 2026 r. zmieniły się przepisy w zakresie doprecyzowania zasad zwolnień od pracy dla osób zgłaszających się do oddania krwi. W szczególności w sytuacji, kiedy dana osoba po badaniach lekarskich nie została dopuszczona do donacji krwi - ze względu na stan zdrowia lub wyniki badań .

Natomiast centra krwiodawstwa przypominają, że zgodnie z ww. przepisami ustawy z 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi. (które nie zmieniły się od 2024 r.) stacja wystawia zaświadczenie usprawiedliwiające wyłącznie czas faktycznie spędzony w placówce oraz czas na dojazd i powrót - jeżeli do donacji nie doszło.

Przykładem jest komunikat Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Katowicach z 17 marca 2026 r., w którym przypomniano zasady wystawiania zwolnień od pracy dla dawców krwi w sytuacji, gdy dawca zgłasza się do oddania krwi lub jej składników, ale ze względu na stan zdrowia lub wyniki badań nie zostaje dopuszczony do donacji.
W takim przypadku - na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy o publicznej służbie krwi - zwolnienie od pracy przysługuje tylko w ograniczonym zakresie.

- W przypadku gdy Dawca zgłasza się do oddania krwi lub jej składników, ale nie zostaje dopuszczony do donacji, otrzymuje on z RCKiK zaświadczenie zwalniające od pracy wyłącznie na czas niezbędny do wykonania badań oraz czas niezbędny na dotarcie do RCKiK i powrót z niego - poinformowało RCKiK w Katowicach.

- Zwolnienie jest wydawane wyłącznie na czas niezbędny do wykonania badań, czyli faktyczny czas pobytu w punkcie krwiodawstwa oraz na czas dojazdu i powrotu z niego. Godziny wpisane w zaświadczeniu wystawianym przez RCKiK są rzeczywistymi godzinami pobytu w punkcie krwiodawstwa – od pobrania biletu do opuszczenia miejsca poboru. Nie obejmą one czasu potrzebnego na dotarcie do miejsca donacji i powrót z niego – jednak na ten czas również przysługuje Dawcy zwolnienie od pracy, co potwierdzone jest odpowiednią adnotacją w treści zwolnienia.

Takie zasady są stosowane wobec Dawców zgłaszających się do oddania krwi lub jej składników:
- w siedzibie RCKiK w Katowicach,
- w Terenowych Oddziałach,
- a także na ekipach wyjazdowych.

Zwolnienie od pracy na tych samych zasadach przysługuje również Dawcom, którzy zgłaszają się na wezwanie:
• do badań kontrolnych
• po odbiór wyników.
- wskazało RCKiK w Katowicach.