Emerytury z ZUS dla obywateli Ukrainy - nawet za 1 dzień legalnej pracy w Polsce. Kiedy dopłata do minimalnej emerytury? Przepisy, zasady, praktyka i wyjaśnienia ZUS

• Kto ma prawo do polskiej emerytury z ZUS
• Kto ma prawo do dopłaty do minimalnej emerytury
• Ile wynosi dopłata do minimalnej emerytury?
• Warunek stałego zamieszkania w Polsce
• Uwzględnienie stażu pracy na Ukrainie dla celów emerytury w Polsce
• Przykład zasiłku pogrzebowego
• Przypadek: Praca w Polsce przez 1 dzień lub 1 miesiąc (z opłaconymi składkami) i ponad 20/25 lat pracy w Ukrainie
• Jak potwierdza się staż pracy z Ukrainy w ZUS dla potrzeb emerytur i rent
• Jakie dokumenty potwierdzają zamieszkanie w Polsce?
• Jakie są kary za zatajenie wyjazdu?

Kto ma prawo do polskiej emerytury z ZUS

Podstawowymi i wystarczającymi warunkami do otrzymania polskiej emerytury z ZUS są:

1) osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego obowiązującego w Polsce – czyli ukończenie 60 lat w przypadku kobiety i 65 lat w przypadku mężczyzny.

2) opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne w Polsce, czyli udokumentowanie jakiegokolwiek okresu ubezpieczenia w Polsce. Wystarczy opłacenie składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za co najmniej jeden dzień (np. z tytułu umowy o pracę lub umowy zlecenie).

ZUS wylicza emeryturę w wysokości proporcjonalnej do składek i okresu ubezpieczenia w Polsce. Jeśli staż pracy (staż ubezpieczeniowy) w Polsce był bardzo krótki (np. legalne zatrudnienie i składka za 1 dzień lub 1 miesiąc), wyliczona kwota emerytury z ZUS wynosi od kilku groszy do kilkunastu złotych (tzw. emerytura groszowa).

A zatem warto wiedzieć, że najniższa emerytura gwarantowana (tzw. minimalna emerytura), która od marca 2026 r. wynosi 1978,49 zł brutto, nie jest minimalnym świadczeniem, jakie może wypłacać ZUS.

Kto ma prawo do dopłaty do minimalnej emerytury

Niektóre osoby, którym ZUS wyliczył emeryturę niższą od najniższej emerytury gwarantowanej – czyli ww. tzw. minimalnej emerytury mogą liczyć na dopłatę do tej minimalnej emerytury (aktualnie 1978,49 zł brutto – ok. 1800 zł netto). Muszą jednak udowodnić określony staż pracy.

- Aby ZUS podwyższył wyliczoną emeryturę do kwoty najniższej gwarantowanej emerytury, nie wystarczy samo osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego. Trzeba również posiadać wymagany staż. W przypadku kobiet jest to co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych, a w przypadku mężczyzn 25 lat. Przy ustalaniu tego stażu okresy nieskładkowe uwzględniane są w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. – wyjaśnia Krystyna Michałek, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie kujawsko-pomorskim.

Wynika to z art. 87 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych.

Warto też zauważyć, że osiąganie przez emeryta przychodu z tytułu pracy lub działalności gospodarczej przekraczającego wysokość dopłaty do minimalnej emerytury powoduje utratę prawa do tego wyrównania (zob. art. 87 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych).

Są to zasady dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r.

Ile wynosi dopłata do minimalnej emerytury?

W skrócie tyle ile brakuje po wyliczeniu emerytury na podstawie normalnych zasad. Jeżeli przykładowo kobieta osiągnęła wiek emerytalny (60 lat) i udowodniła wymagany 20-letni staż (okresy składkowe i nieskładkowe), a wyliczona emerytura wyniosła 1000 zł brutto, ZUS podwyższy ją do kwoty najniższej emerytury, czyli obecnie o 978,49 zł brutto do 1978,49 zł brutto.

Warunek stałego zamieszkania w Polsce

Wszystkie powyższe zasady dotyczą wszystkich ubezpieczonych. Tak obywateli Polskich, jak i obywateli Ukrainy. Jednak – jak informuje ZUS - warunkiem wypłacania dopłaty do minimalnej emerytury przez ZUS (także obywatelom Ukrainy) jest ich stałe zamieszkanie na terytorium Polski.

ZUS wyraźnie informuje, że jeśli ktoś mieszka w innym państwie, wówczas otrzymuje emeryturę bez dopłaty do polskiej minimalnej emerytury. Ta zasada nie zależy to od obywatelstwa i dotyczy także emigrujących Polaków.

Ale warto podkreślić, że dodatkowe roczne świadczenia pieniężne dla emerytów i rencistów ( tzw. 13. i 14. emerytura) przysługują osobom, która ma przyznane prawo do wypłaty polskiej emerytury lub renty z ZUS. Prawo do 13. i 14. emerytury przysługuje każdemu emerytowi lub renciście otrzymującemu nawet groszowe świadczenia z ZUS. W przypadku tych dodatkowych świadczeń rocznych przepisy nie uzależniają wypłaty od stałego zamieszkiwania w Polsce.

Uwzględnienie stażu pracy na Ukrainie dla celów emerytury w Polsce

Jak informuje ZUS, Polsko-Ukraińska umowa z o zabezpieczeniu społecznym z 18 maja 2012 r. pozwala na uwzględnienie okresów zatrudniania przy nadaniu uprawnień np. do minimalnej emerytury. Zatem w takim przypadku zsumowane będą polskie i ukraińskie okresy pracy (okresy składkowe i nieskładkowe), ale - co podkreśla ZUS – wyrównanie (dopłata) świadczenia do kwoty minimalnej emerytury nastąpi od kwoty zsumowanych świadczeń wypracowanych w Polsce i na Ukrainie.

ZUS podaje tu przykład: jeżeli obywatel Ukrainy przepracuje 15 lat w ojczyźnie i 10 lat w Polsce, osiągnie okres uprawniający do minimalnej emerytury (od 1 października w Polsce wynoszący 25 lat dla mężczyzn). Następnie zsumowane zostanie świadczenie wypracowane na Ukrainie.

Przykład zasiłku pogrzebowego

Osoby ubezpieczone legalnie w Polsce (także emeryci) mają też prawo do innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Przykładem jest zasiłek pogrzebowy.

Zasiłek pogrzebowy, to jednorazowe świadczenie wypłacane rodzinie zmarłego z przeznaczeniem na zrekompensowanie koszów pogrzebu (pochówku). Podstawą prawną są art. 77-81 ustawy z 17grudnia1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wyjaśnia, że celem tego zasiłku jest pokrycie większości normalnych, typowych i powszechnie przyjętych kosztów pogrzebu. Chodzi tu o te koszty, które mają związek z pochówkiem, a więc ze złożeniem ciała lub prochów do grobu. Na potrzeby określenia kosztów pogrzebu przyjmuje się, że sam pogrzeb to czynności, które trwają od chwili zgonu do momentu pochowania zwłok osoby zmarłej.Aktualnie zasiłek pogrzebowy wynosi w Polsce 7000 zł.

Jak informuje ZUS, zasiłek pogrzebowy przysługuje temu, kto pokrył koszty pogrzebu osoby ubezpieczonej w ZUS (pracownik, emeryt, rencista) lub członka jej rodziny. Do rodziny zalicza się m.in. małżonka, rodziców, dzieci (własne, przysposobione, z rodziny zastępczej), rodzeństwo, dziadków, wnuki czy osoby pod opieką prawną. Świadczenie mogą też otrzymać pracodawca, DPS, gmina, powiat lub instytucja religijna, jeśli pokryły koszty pogrzebu.

A zatem jeżeli cudzoziemiec, np. obywatel Ukrainy jest osobiście objęty ubezpieczeniem w Polsce (np. pracuje legalnie na umowę o pracę lub zlecenie i odprowadzane są za niego składki do ZUS), to również przysługuje mu prawo do zasiłku pogrzebowego. Co więcej przepisy nie zawierają ograniczeń terytorialnych i obywatelskich dotyczących zmarłego. Polskie przepisy nie uzależniają prawa do zasiłku pogrzebowego od miejsca zamieszkania lub miejsca śmierci zmarłego członka rodziny, ani od jego obywatelstwa. Zasiłek przysługuje ubezpieczonemu pracownikowi w Polsce w razie śmierci członka rodziny (np. rodzica, dziecka, małżonka), również wtedy, gdy zmarły mieszkał i zmarł na terytorium innego państwa, także np. Ukrainy.

W odpowiedzi ze stycznia 2026 r. na interpelację poselską nr 13694 w sprawie wypłat zasiłków pogrzebowych osobom nieposiadającym obywatelstwa polskiego, wiceminister Sebastian Gajewski - podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformował, m.in.:
„Zasiłek przysługuje w razie śmierci ubezpieczonego, osoby pobierającej emeryturę lub rentę oraz członków rodziny tych osób, a także osoby, która w dniu śmierci nie miała ustalonego prawa do emerytury lub renty, lecz spełniała warunki do jej uzyskania i pobierania. Członkami rodziny, zgodnie z przepisami, są w szczególności: małżonek (wdowa i wdowiec), rodzice, ojczym i macocha, osoby przysposabiające, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka, rodzeństwo, dziadkowie, wnuki oraz osoby, nad którymi została ustanowiona opieka prawna.” (…)

„(…) zgodnie z art. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350, z późn. zm.) ubezpieczenia społeczne, gwarantujące między innymi prawo do zasiłku pogrzebowego, wynikają z faktu podlegania ubezpieczeniu i opłacania na nie składek, zaś zasada równego traktowania gwarantuje prawo do świadczeń i ich wypłaty bez względu na rasę, pochodzenie etniczne czy narodowość. Ustawodawca nie uzależnił prawa do przyznania i wypłaty zasiłku pogrzebowego od obywatelstwa zmarłego i jego rodziny, tylko od faktu nabycia uprawnień do ubezpieczeń społecznych oraz udokumentowania kosztów pogrzebu osoby zmarłej.” (…)

„Informuję, że w ZUS do wniosków o zasiłek pogrzebowy dołącza się zagraniczne odpisy aktów stanu cywilnego po przetłumaczeniu ich na język polski przez tłumacza przysięgłego. Nie ma konieczności tłumaczenia dokumentów sporządzonych w państwach, z którymi Polska podpisała umowy w dziedzinie ubezpieczeń społecznych1. ZUS ma możliwość dokonania tłumaczenia aktów stanu cywilnego wystawionych za granicą we własnym zakresie i w przypadku wystąpienia wątpliwości, tłumaczenia takie są sporządzane.”

Przypadek: Praca w Polsce przez 1 dzień lub 1 miesiąc (z opłaconymi składkami) i ponad 20/25 lat pracy w Ukrainie

W takim przypadku przysługuje dodatek (dopłata) do minimalnej emerytury w Polsce pod warunkiem stałego zamieszkiwania w Polsce.

Przepracowanie w Polsce chociażby 1 dnia lub 1 miesiąca z opłaceniem składek emerytalno-rentowych powiązane z przepracowaniem ponad 20 lat (przez kobietę) lub 25 lat (przez mężczyznę) w Ukrainie pozwala na zsumowanie tych okresów na mocy ww. umowy polsko-ukraińskiej. W ten sposób wnioskodawca spełni kryterium łącznego stażu pracy (okresów składkowych i nieskładkowych).

Po osiągnięciu wieku 60 lat (kobieta) lub 65 lat (mężczyzna) ZUS wyliczy polską emeryturę proporcjonalną (wynoszącą w takim przypadku od kilku groszy do kilku złotych). Jeżeli obywatel Ukrainy zamieszkuje na stałe w Polsce, ZUS zsumuje tę kwotę z emeryturą z Ukrainy i dopłaci ze środków polskiego systemu różnicę do kwoty minimalnej emerytury w Polsce. Jeśli jednak osoba ta mieszka na stałe w Ukrainie i nie zamieszkuje w Polsce, dopłata do minimalnej emerytury w Polsce nie przysługuje.

Jednak nawet w takim przypadki przysługuje prawo do 13. i 14. Emerytury i np. zasiłku pogrzebowego. Opłacenie składki w Polsce za choćby 1 dzień lub 1 miesiąc generuje po osiągnięciu wieku emerytalnego prawo do polskiej emerytury kapitałowej z ZUS. Posiadanie statusu emeryta ZUS (nawet przy kwocie świadczenia wynoszącej kilka złotych) daje prawo do corocznej wypłaty 13. i 14. emerytury. Wypłata tych dodatkowych świadczeń nie wymaga posiadania 20/25 lat stażu wyłącznie w Polsce ani stałego zamieszkiwania na terytorium Polski.

Jeśli obywatel Ukrainy pracuje w Polsce legalnie (choćby od 1 dnia / 1 miesiąca) i podlega aktualnie ubezpieczeniu w ZUS, ma status osoby ubezpieczonej. W razie śmierci członka jego rodziny (np. rodzica lub małżonka) ubezpieczony ma prawo otrzymać zasiłek pogrzebowy od ZUS. Prawo to przysługuje niezależnie od tego, że zmarły członek rodziny mieszkał w Ukrainie, zmarł tam i nigdy nie przebywał ani nie pracował w Polsce.

Jak potwierdza się staż pracy z Ukrainy w ZUS dla potrzeb emerytur i rent

Zgodnie z Umową między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym z 18 maja 2012 r., przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych stosuje się zasadę sumowania okresów ubezpieczenia przebytych w obu państwach.

Kluczowym mechanizmem jest bezpośrednia współpraca międzyinstytucjonalna. ZUS weryfikuje ukraińskie okresy ubezpieczenia bezpośrednio z Funduszem Emerytalnym Ukrainy (Пенсійний фонд України), który przesyła urzędowe zaświadczenie UA-PL 6 stanowiące wiążący dowód stażu.

Składając wniosek do ZUS, wnioskodawca dołącza posiadane dokumenty potwierdzające zatrudnienie na Ukrainie, w szczególności:
Książeczkę pracy (Трудова книжка – od 2021 r. występującą również w formie elektronicznej),
Zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu wydane przez zakłady pracy lub archiwa,
Wypisy z ukraińskiego rejestru ubezpieczonych.

Wniosek w Polsce składa się na formularzu EMP (lub UA-PL 8, jeśli wnioskodawca mieszka na Ukrainie). Jednocześnie wypełnia się wniosek o ukraińskie świadczenie na formularzu PL-UA 7.

Jakie dokumenty potwierdzają zamieszkanie w Polsce?

ZUS weryfikuje fakt zamieszkiwania cudzoziemca w Polsce na podstawie następujących dokumentów i procedur:
Oświadczenie o miejscu zamieszkania – składane przez osobę ubiegającą się o świadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej.
Dokument potwierdzający legalny pobyt – wydany przez urząd do spraw cudzoziemców (wymagany przez ZUS na żądanie).
Wpis w rejestrze Straży Granicznej – stanowiący podstawę uzyskania legalności pobytu.

ZUS weryfikuje spełnianie warunku zamieszkania zarówno na etapie składania wniosku, jak i w trakcie wypłaty świadczenia. Dodatkowo kontrola odbywa się poprzez automatyczną współpracę administracyjną z ukraińskim odpowiednikiem (Funduszem Emerytalnym Ukrainy), a sami świadczeniobiorcy są prawnie zobowiązani do informowania ZUS o każdej zmianie adresu.

Faktyczne zamieszkiwanie cudzoziemca na terytorium Polski weryfikuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). ZUS sprawdza spełnianie warunku zamieszkania zarówno na etapie rozpatrywania wniosku o świadczenie, jak i w trakcie jego corocznej lub bieżącej wypłaty.

Weryfikacja ta odbywa się przy współudziale kilku instytucji i mechanizmów:
Współpraca z ukraińskim odpowiednikiem ZUS: ZUS współpracuje administracyjnie z Funduszem Emerytalnym Ukrainy, wymieniając i weryfikując informacje dotyczące świadczeniobiorców, w tym ich aktualne dane adresowe.
Potwierdzenie legalności pobytu: ZUS weryfikuje prawo do pobytu na podstawie dokumentów wydawanych przez urząd do spraw cudzoziemców lub wpisów w rejestrze Straży Granicznej.
Narzędzia kontrolne ZUS: ZUS wykorzystuje własne procedury weryfikacyjne, do których należy m.in. wzywanie świadczeniobiorcy do osobistego stawiennictwa w punkcie obsługi klienta.
Obowiązki i oświadczenia samego wnioskodawcy: Osoba ubiegająca się o świadczenie składa oświadczenie o miejscu zamieszkania pod rygorem odpowiedzialności karnej. Ponadto świadczeniobiorcy są prawnie zobowiązani do zgłaszania ZUS każdej zmiany adresu zamieszkania (m.in. na potrzeby rozliczeń podatkowych).

Jakie są kary za zatajenie wyjazdu?

W przypadku zatajenia wyjazdu z Polski i niepoinformowania o zmianie adresu zamieszkania osoby pobierające polskie świadczenia muszą liczyć się z następującymi konsekwencjami prawnymi i finansowymi:
Wszczęcie postępowania o zwrot nienależnie pobranego świadczenia: ZUS żąda zwrotu pieniędzy wypłaconych za okres, w którym świadczeniobiorca nie spełniał już warunku zamieszkiwania w Polsce (np. w odniesieniu do dopłaty do emerytury minimalnej).
Postępowanie egzekucyjne: W przypadku nieoddania nienależnie pobranych środków ZUS może skierować sprawę do egzekucji.
Odpowiedzialność karna: Ponieważ oświadczenie o miejscu zamieszkania składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej, zatajenie faktu wyjazdu lub podanie nieprawdy grozi zarzutami karnymi.

Podstawa prawna:
Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym z dnia 18 maja 2012 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 1373, obowiązująca od 1 stycznia 2014 r.) – regulująca zasady równego traktowania, sumowania okresów ubezpieczenia, transferu świadczeń oraz zapobiegania podwójnemu ubezpieczeniu.

Porozumienie Administracyjne w sprawie stosowanie Umowy o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą, podpisane w Kijowie dnia 18 maja 2012 r. (Dz.U. 2013 r. poz. 1375).

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 z późn. zm.) – określająca zasady podlegania ubezpieczeniom i odprowadzania składek.

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – regulująca warunki nabywania prawa do emerytur, dopłat do kwoty minimalnej, wypłaty zasiłków pogrzebowych oraz zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Ustawa z 9 stycznia 2020 r. o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (tzw. 13. Emerytura).

Ustawa z 26 maja 2023 r. o kolejnym dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (tzw. 14. Emerytura).

Źródło: ZUS – informacje dotyczące emerytur i rent wypłacanych na podstawie Umowy o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą.