Świadczenie wspierające dla seniora. Sąd o punktacji adekwatnej do wieku

• Świadczenie wspierające - ile punktów dla seniora?
• Potrzeba wsparcia adekwatna do wieku, czyli jaka?
• Sąd: Wiek nie może automatycznie redukować punktacji
• Podsumowanie

Świadczenie wspierające - ile punktów dla seniora?

Sprawa dotyczyła 88-letniej kobiety, której Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności przyznał 81 punktów w skali potrzeby wsparcia. Seniorka złożyła odwołanie do sądu. „Po przeprowadzeniu badania podmiotowego i przedmiotowego, analizie dokumentacji medycznej, wywiadu bezpośredniego oraz informacji uzyskanych od opiekunki odwołującej biegli stwierdzili, że poziom potrzeby wsparcia określony przez organ na 81 punktów nie odpowiada rzeczywistemu zakresowi jej niesamodzielności” – uznał sąd. Uwzględnienie dokonanych ocen biegłych doprowadziło do ustalenia łącznego poziomu potrzeby wsparcia na 90 punktów.

Sąd pierwszej instancji, dokonując oceny prawnej, odwołał się do art. 4b ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz do rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia. Zdaniem sądu potrzeba wsparcia powinna być ustalana w odniesieniu do rzeczywistych możliwości osoby niepełnosprawnej w zakresie samodzielnego wykonywania określonych czynności życia codziennego, przy uwzględnieniu rodzaju niepełnosprawności, zakresu koniecznego wsparcia oraz czasu niezbędnego do wykonania poszczególnych czynności. Końcową wartość punktową ustala się zgodnie z mechanizmem przewidzianym w rozporządzeniu, w szczególności przez uwzględnienie 25 najwyższych iloczynów wartości przypisanych ocenianym czynnościom.

Co ważne, sąd rejonowy nie podzielił stanowiska WZON, zgodnie z którym przy ustalaniu poziomu potrzeby wsparcia osób, które ukończyły 75 lat, należało uwzględniać wytyczne Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ograniczające możliwość przyznawania maksymalnych wartości punktowych w określonych obszarach funkcjonowania. Sąd uznał, iż „dokument tego rodzaju ma charakter instrukcyjny i wewnętrzny, nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa i nie może modyfikować kryteriów ustalania poziomu potrzeby wsparcia wynikających z ustawy oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia. W konsekwencji wiek osoby zainteresowanej może być uwzględniany jedynie w takim zakresie, w jakim przewidują to obowiązujące przepisy, natomiast nie może samodzielnie prowadzić do obniżenia punktacji należnej ze względu na rzeczywisty zakres ograniczeń wynikających z niepełnosprawności”.

W złożonej apelacji WZON podkreślał, iż wytyczne Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie prowadzą do ograniczenia praw osoby z niepełnosprawnością, ani do zaniżania punktacji.

Potrzeba wsparcia adekwatna do wieku, czyli jaka?

Sąd Okręgowy w Radomiu podzielił jednak stanowisko sądu pierwszej instancji. Uznał, iż problem dotyczy tak naprawdę wykładni art. 4b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a w szczególności znaczenia zawartego w tym przepisie sformułowania „adekwatnie do wieku”.

Przypomnijmy, iż zgodnie z tym przepisem potrzeba wsparcia to następstwo braku lub utraty autonomii fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej. Przy ustaleniu potrzeby wsparcia bierze się pod uwagę, adekwatnie do wieku oraz niepełnosprawności fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej, zdolność osoby do samodzielnego wykonywania określonych czynności, związanych z obszarami codziennego funkcjonowania oraz rodzaj wymaganego wsparcia, z uwzględnieniem czasu niezbędnego do jej wykonania oraz konieczności wsparcia przez inną osobę lub technologię wspomagającą, mającą na celu zapewnienie zwiększenia lub utrzymania niezależności osoby niepełnosprawnej.

Z kolei, według art. 4b ust. 3 poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w ust. 1, ustala się w wartościach punktowych w skali od 0 do 100.

Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia określa szczegółowy sposób dokonywania tej oceny. Obejmuje ona poszczególne czynności związane z obszarami codziennego funkcjonowania. Ostateczny poziom potrzeby wsparcia stanowi suma 25 najwyższych wartości punktowych ustalonych dla tych czynności, zaokrąglona do pełnej wartości punktowej w górę.

Sąd: Wiek nie może automatycznie redukować punktacji

Zdaniem sądu, uwzględnienie wieku powinno służyć przede wszystkim zindywidualizowanej ocenie, czy stwierdzona trudność albo brak zdolności do wykonania konkretnej czynności jest następstwem niepełnosprawności i związanej z nią utraty autonomii, czy też pozostaje wyłącznie następstwem fizjologicznego procesu starzenia się.

„Wiek stanowi zatem kontekst oceny funkcjonalnej konkretnej osoby, nie zaś podstawę do tworzenia odrębnej skali punktowej dla określonej grupy wiekowej. Nie można przyjąć domniemania, że po przekroczeniu 75. roku życia określony zakres niesamodzielności należy z samego tylko faktu wieku przypisać procesowi starzenia, niezależnie od rzeczywistego stanu zdrowia, charakteru niepełnosprawności oraz jej wpływu na codzienne funkcjonowanie danej osoby” – podkreślił sąd.

I dodał, iż gdyby zamiarem ustawodawcy było ustanowienie odmiennych maksymalnych wartości punktowych lub szczególnych zasad oceny dla osób po ukończeniu 75. roku życia, regulacja taka powinna wynikać wprost z ustawy albo z wydanego na jej podstawie rozporządzenia.

Odmiennej oceny nie uzasadniają – według sądu - wytyczne kierowane do wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności i stosowane w praktyce ustalania poziomu potrzeby wsparcia. „Wytyczne takie mogą pełnić funkcję organizacyjną, instrukcyjną lub służyć ujednoliceniu praktyki orzeczniczej organów. Nie stanowią jednak źródła powszechnie obowiązującego prawa i nie mogą modyfikować przesłanek wynikających z ustawy i rozporządzenia ani wprowadzać dodatkowych ograniczeń wpływających na możliwą do uzyskania liczbę punktów. Przyjęcie, że na podstawie wytycznych można wprowadzić odrębny sposób punktowania osób po ukończeniu 75. roku życia, prowadziłoby w istocie do uzupełnienia przepisów ustawy i rozporządzenia regulacją niewynikającą z żadnego aktu prawa powszechnie obowiązującego” – argumentował sąd okręgowy.

Sąd podzielił w tym zakresie wątpliwości wcześniej prezentowane przez Rzecznika Praw Obywatelskich. „Rzecznik nie zakwestionował samej kompetencji Pełnomocnika Rządu do formułowania wytycznych dla organów orzeczniczych, wskazał jednak na zasadnicze wątpliwości związane z wyodrębnieniem na podstawie samego kryterium wieku grupy osób, wobec której stosowane są zasady mogące istotnie wpływać na końcową wartość punktową poziomu potrzeby wsparcia. Zwrócił przede wszystkim uwagę, że wytyczne Pełnomocnika nie są źródłem powszechnie obowiązującego prawa, podczas gdy w praktyce wprowadzają odmienne zasady ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla osób powyżej 75. roku życia. Tymczasem ani ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ani rozporządzenie w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia nie przewidują wobec tej grupy wiekowej dodatkowych szczególnych kryteriów postępowania orzeczniczego” – przypomniał sąd.

Podsumowanie

Orzeczenie Sądu Okręgowego w Radomiu dotyczy konkretnej sprawy. Sąd wydał je w oparciu o indywidualną potrzebę wsparcia. Sąd podkreślił bowiem, iż sformułowanie „adekwatnie do wieku” nie może zostać przekształcone w mechanizm automatycznie ograniczający punktację osoby, która ukończyła 75 lat. Nie oznacza to jednocześnie, że przy ocenie osoby w podeszłym wieku należy pomijać naturalne następstwa procesu starzenia. Przeciwnie, powinny być one uwzględnione, lecz każdorazowo w odniesieniu do konkretnej osoby i konkretnej czynności. Konieczne jest ustalenie, czy ograniczenie wynika z niepełnosprawności powodującej utratę autonomii, czy też odpowiada fizjologicznym następstwom wieku. Rozróżnienie to musi mieć charakter indywidualny, a nie automatyczny.

Źródło: Wyrok Sądu Okręgowego w Radomiu z 20 sierpnia 2026 r., VI Ua 6/26/orzeczenia.ms.gov.pl

Polecamy: Darowizny, testamenty, spadki