Kategorie

Niedozwolone metody prowadzenia przesłuchań w postępowaniu karnym

Bartłomiej Ceglarski
Niedozwolone metody przesłuchań w postępowaniu karnym
fot. Shutterstock
Przesłuchanie jako czynność dowodowa umożliwia przeprowadzenie dowodów z zeznań świadka, wyjaśnień oskarżonego (podejrzanego) lub opinii biegłego. Osoba przesłuchiwana powinna mieć możliwość swobodnego ukształtowania swojej wypowiedzi w czasie przesłuchania. W związku z tym w art. 171 k.p.k. wskazano metody, których stosowanie jest zabronione w czasie przesłuchania.

Podstawowe kwestie związane z trybem przeprowadzania przesłuchań zostały uregulowane w art. 171 k.p.k.  Zgodnie z tym przepisem, podstawową zasadą jaka rządzi przesłuchaniem jest zasada swobodnej wypowiedzi przesłuchiwanego zgodnie, z którą osobie przesłuchiwanej należy umożliwić swobodne wypowiedzenie się w granicach określonych celem danej czynności, a dopiero następnie można zadawać pytania zmierzające do uzupełnienia, wyjaśnienia lub kontroli wypowiedzi.

Zakazane jest zadawanie pytań sugerujących odpowiedź i nieistotnych - pytania tego typu powinny być uchylane przez organ przesłuchujący. 

W celu ochrony swobody wypowiedzi przesłuchiwanego, w art. 171 k.p.k. określono metody jakich stosowanie w czasie przesłuchania jest zabronione, z tego względu, że ich zastosowanie ogranicza lub wyłącza swobodę wypowiedzi osoby przesłuchiwanej.

Przymus, podstęp i bezprawna groźba

Reklama

Zabronione jest stosowanie w stosunku do przesłuchiwanego przymusu. Chodzi tu o przymus wszelkiego rodzaju – zarówno przymus fizyczny, jak i psychiczny. Najbardziej rozpoznawalnym przykładem przymusu jest stosowanie tortur  w trakcie przesłuchania. Przymus może polegać również na ograniczenie możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb fizjologicznych organizmu (np. wyłączenie snu).[1]

Choć nie zostało to wprost wskazane w art. 171 k.p.k., to w piśmiennictwie przyjmuje się, że niedozwolone jest stosowanie podstępu względem przesłuchiwanego. Istotą podstępu jest wprowadzenie przesłuchiwanego w błąd, wykorzystanie jego błędu lub czynienie niedozwolonych obietnic[2]. Podstępem będą więc np. niemożliwe do spełnienia obietnice prokuratora względem oskarżonego w zamian za przyznanie się do winy lub określone zeznania.

Zakazane jest stosowanie w stosunku do przesłuchiwanego bezprawnej groźby. Pojęcie groźby bezprawnej zostało zdefiniowane w art. 115 § 12 k.k., zgodnie, z którym groźbą bezprawną jest zarówno groźba popełnienia przestępstwa na szkodę określonej osoby lub osoby jej najbliżej, jak i groźba spowodowania postępowania karnego lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego osoby najbliższej (chyba, że ma ona jedynie na celu ochronę prawa naruszonego przestępstwem). W ramach przesłuchania pojęcie groźby należy potraktować szerzej niż tylko na gruncie k.k.  – przykładowo, za groźbę uznać można również szantaż organu przesłuchującego względem przesłuchiwanego (np. zapowiedź tymczasowego aresztowania w stosunku do matki kilkumiesięcznego dziecka)[3].

Hipnoza, środki chemiczne i techniczne

Reklama

Drugą grupą niedozwolonych metod przesłuchania, jest zastosowanie hipnozy, środków chemicznych i technicznych. Metody te należą do grupy środków, które wpływają na procesy psychiczne osoby przesłuchiwanej albo mają na celu kontrolę nieświadomych reakcji jej organizmu w związku z przesłuchaniem.

Choć stosowanie hipnozy jest dopuszczalne w toku postępowania karnego, to jednak nie ma możliwości jej zastosowania w toku przesłuchania. W czasie hipnozy osoba zahipnotyzowana jest podatna na sugestie hipnotyzera, co w sposób oczywisty wpływa na swobodę jej wypowiedzi.

Zabronione jest również stosowanie środków chemicznych, które wpłyną na procesy psychiczne przesłuchiwanego. Nie jest dopuszczalne więc zastosowanie na osobie przesłuchiwanej narkoanalizy – zabiegu polegającego na wywołaniu u pacjenta, za pomocą środków farmakologicznych, stanu psychicznego przypominającego hipnozę. Przesłuchiwana nie powinna być również osoba znajdująca się pod wpływem alkoholu lub innym środków odurzających.

Niedozwolone jest również stosowanie środków technicznych, które mają na celu kontrolę nieświadomych reakcji jej organizmu w związku z przesłuchaniem. Chodzi tu o przede wszystkim o zastosowanie wariografu (poligraf, potocznie ,,wykrywacz kłamstw”) w stosunku do przesłuchiwanego. Choć w toku postępowania karnego istnieje możliwość zastosowania wariografu (w celu ograniczenia kręgu osób podejrzanych lub ustalenia wartości dowodowej ujawnionych śladów), to jednak nie dotyczy to przesłuchania.

Skutek przesłuchania z zastosowaniem niedozwolonych metod

Użycie opisanych metod jest bezwzględnie niedozwolone – prawo w żadnym wypadku nie przewiduje możliwości zastosowania w/w środków w trakcie przesłuchania. W związku z tym skutek przesłuchania z zastosowaniem niedozwolonych metod może być tylko jeden – wszelkiego rodzaju wyjaśnienia, zeznania oraz oświadczenia złożone w warunkach wyłączających swobodę wypowiedzi lub uzyskane wbrew w/w zakazom nie mogą stanowić dowodu. Oznacza to, że nie mogą zostać wykorzystane na niekorzyść (albo na korzyść) oskarżonego.

Opracowano na podstawie:

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1987)

[1] J. Skorupka (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Warszawa 2016, komentarz do art. 171 k.p.k.,

[2] Tamże,

[3] Tamże.

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Prawo
    1 sty 2000
    21 cze 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Uznanie ojcostwa w 2021 r. – jak i kiedy?

    Zasady dotyczące uznania ojcostwa w 2021 r. nie zmieniły się. Na czym polega uznanie ojcostwa i jak tego dokonać?

    Kto ponosi odpowiedzialność za wypadek na basenie?

    Czy i od kogo można żądać odszkodowania za wypadek na basenie? Kwestię odpowiedzialności należy wywodzić z Kodeksu cywilnego.

    26.07.2021 wojewodowie ogłoszą termin kwalifikacji wojskowej

    26.07.2021 ogłoszony zostanie termin drugiej w tym roku kwalifikacji wojskowej. Kwalifikacja potrwa do 19.11.2021 i przeprowadzona zostanie przez powiatowe komisje lekarskie. Za powołanie tych komisji odpowiedzialni są wojewodowie.

    Upadłość konsumencka - koszty

    Upadłość konsumencka wiąże się z kilkoma kosztami, które dłużnik zobowiązany jest pokryć. Jak przygotować się do złożenia wniosku?

    RDOŚ powoła nowe strefy ochronne

    Nowe strefy ochronne dla rzadkich gatunków ptaków. Leśnicy z Nadleśnictwa Połczyn (RDLP w Szczecinku) znaleźli aż trzy nowe stanowiska ptaków chronionych, które wymagają ustalenia stref ochrony. Dwa gniazda są zajęte przez bociana czarnego (Ciconia nigra), a jedno przez orlika krzykliwego (Clanga pomarina).

    Delegowanie funkcjonariuszy SW do ośrodka w Gostyninie

    20.06.2021 weszła w życie ustawa mająca zapewnić środki na stworzenie tymczasowej placówki dla pacjentów ośrodka w Gostyninie, w którym przebywają najgroźniejsi przestępcy już po odbyciu kary. Przepisy pozwolą też na czasowe delegowanie tam funkcjonariuszy Służby Więziennej.

    Loty przeciwpożarowe i gaśnicze 2021 r.

    W 2021 r. zmieniły się przepisy ustawy – Prawo lotnicze. Umożliwiono Prezesowi Urzędu Lotnictwa Cywilnego wydanie – na wniosek zainteresowanego podmiotu – zezwolenia na wykonywanie zarobkowych operacji specjalistycznych wysokiego ryzyka statkami powietrznymi pozostającymi pod nadzorem krajowym, a także na wykonywanie zarobkowych operacji polegających na wykonywaniu lotów przeciwpożarowych i gaśniczych.

    500 plus – czerwiec 2021 r.

    Dla świadczeń „500 plus” czerwiec 2021 r. jest ważnym miesiącem. O jakim terminie warto pamiętać?

    Zmiany w zawiadamianiu wojskowych komendantów uzupełnień o osobach podlegających obowiązkowi czynnej służby wojskowej od 29.06.2021

    Od 29.06.2021 obowiązywać będą nowe wzory zawiadomień wojskowych komendantów uzupełnień o osobach podlegających obowiązkowi czynnej służby wojskowej oraz wydawania przez pracodawców, szkoły i inne jednostki organizacyjne zaświadczeń w sprawach powszechnego obowiązku obrony.

    Nowy formularz skierowania do komisji lekarskiej w Służbie Więziennej od 29.06.2021

    29.06.2021 r. w Służbie Więziennej obowiązywać będzie nowy formularz skierowania do komisji lekarskiej. Skierowane dotyczy kandydata, funkcjonariusza, funkcjonariusza zwolnionego, emeryta oraz rencisty.

    Czy Policja nie będzie musiała już badać stanu trzeźwości pracownika?

    Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii przygotowało przepisy, które umożliwią pracodawcom - pod pewnymi warunkami - wprowadzenie prewencyjnego badania pracowników na obecność alkoholu lub podobnie działających środków, a także zasady jego przeprowadzania.

    30.06.2021 r. upływa termin na dokonanie zgłoszenia rejestracyjnego do Centralnego Rejestru Podmiotów Akcyzowych

    Od 1 lipca 2021 r. podmioty, które nie zostały zarejestrowane w CRPA nie będą mogły prowadzić działalności gospodarczej w zakresie wyrobów akcyzowych. Z kolei podmioty zużywające wyroby akcyzowe nieprowadzące działalności gospodarczej i niebędące osobami fizycznymi (takie jak jednostki samorządu terytorialnego, wojsko, policja, straż graniczna) nie będą mogły nabywać zwolnionych od akcyzy - ze względu na ich przeznaczenie - paliw lotniczych, paliw żeglugowych i gazu LPG.

    NIK o resocjalizacji więźniów poprzez aktywizację zawodową

    Nastąpił wzrost aktywności pracowniczej i społecznej więźniów oraz zwiększenie ich zdolności do zatrudnienia. Przyczynił się do tego specjalny program szkoleń, które w ramach resocjalizacji prowadziła Służba Więzienna. Choć praca osadzonych po zakończonych szkoleniach była istotą projektu, to jednak jego założenia nie gwarantowały utrwalania zdobytych umiejętności. W konsekwencji większość uczestników projektu wykonywało nieodpłatne prace porządkowe i pomocnicze na rzecz zakładów karnych. W wielu przypadkach prace te pozostawały bez związku z tematem ukończonego szkolenia a wykonywane były przez krótkie okresy. Ograniczało to skuteczność wejścia na rynek pracy po opuszczeniu jednostki penitencjarnej.

    Podsumowanie operacji Labour Exploitation Empact Action Days 2021

    Od 31 maja do 6 czerwca 2021r. polska Policja uczestniczyła w międzynarodowej operacji Labour Exploitation Empact Action Days 2021 mającej na celu zwalczanie handlu ludźmi wykorzystywanymi do pracy przymusowej. Wydział dw. z Handlem Ludźmi Biura Kryminalnego Komendy Głównej Policji, jako krajowy koordynator platformy EMPACT THB, koordynował działania podjęte przez wszystkie Komendy Wojewódzkie Policji i Komendę Stołeczną Policji. W operacji wzięli udział również funkcjonariusze Straży Granicznej, pracownicy Okręgowych Inspekcji Pracy oraz Sanepidu. Całość działań koordynowana była przez Europol.

    Trwają prace nad projektem nowelizacji przepisów i zasad regulujących obszar przeprowadzania czynności kontrolno-rozpoznawczych oraz prowadzenia postępowań pokontrolnych

    18.06.2021 odbyło się spotkanie zespołu roboczego Komendanta Głównego PSP do spraw opracowania projektu nowelizacji przepisów i zasad regulujących obszar przeprowadzania czynności kontrolno-rozpoznawczych oraz prowadzenia postępowań pokontrolnych.

    Pobieranie torrentów - wyrok TSUE

    Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, iż dostawca internetu może systematycznie rejestrować adresy IP użytkowników oraz udostępniać ich nazwy i adresy pocztowe podmiotowi praw własności intelektualnej lub osobie trzeciej, zajmującej się windykacją tych praw.

    TSUE o dochodzeniu sprawiedliwości przed polskim sądem za zwrot "polskie obozy"

    Były więzień Auschwitz nie może dochodzić sprawiedliwości przed polskim sądem za zwrot "polskie obozy". Tak uznał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

    Pokazy dla seniorów – propozycje zmian

    Pokazy, często kierowane do seniorów, mogą być źródłem nieuczciwych praktyk przedsiębiorców. UOKiK przygotował propozycje zmian w przepisach.

    Zniesławienie – jak można dochodzić odpowiedzialności sprawcy?

    Zniesławienie to przestępstwo, a jego ofiara może dochodzić odpowiedzialności sprawcy w postępowaniu karnym. W jaki sposób?

    SN o kwalifikacji danego związku chemicznego w sprawie o narkotyki

    Zdaniem Sądu Najwyższego o tym jak kwalifikować dany związek chemiczny w sprawie o narkotyki decyduje sąd orzekający.

    Wakacje 2021 - prawa pasażerów

    W wakacje 2021 r. ruch pasażerski będzie zależał od sytuacji epidemiologicznej. O jakich prawach powinni pamiętać pasażerowie?

    Dobry start 2021 – wniosek

    Wniosek o świadczenie dobry start w 2021 r. rodzice złożą według zmienionych zasad. Od kiedy będą przyjmowane wnioski?

    PESEL w spisie powszechnym - UODO wystąpił do GUS

    Prezes UODO wystąpił do GUS w sprawie wątpliwości dotyczących procesu pozyskiwania numeru PESEL od osób dokonujących tzw. samospisu internetowego.

    Termin wdrożenia e-doręczeń przesunięty?

    Przesunięcie terminu wdrożenia e-doręczeń zakłada nowelizacja uchwalona przez Sejm. Kiedy mają wejść w życie nowe przepisy?

    Emerytura dla zwierząt służących w służbach mundurowych

    Rząd przyjął projekt ustawy regulującej status zwierząt w służbach mundurowych. Projekt zmienia w tym zakresie m.in. ustawę o Policji oraz szereg innych aktów prawnych.