Zwrot kosztów obrony osobie prawomocnie uniewinnionej

• Uwzględnienie części kosztów obrony przez sąd
• Stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich
• Argumenty Rzecznika Praw Obywatelskich

Uwzględnienie części kosztów obrony przez sąd

W postępowaniu karnym sąd I instancji wydał wyrok uniewinniający oskarżonego. Od tego rozstrzygnięcia prokurator wniósł apelację na skutek której wyrok został utrzymany w mocy. Dawny podsądny wystąpił o zwrot udokumentowanych kosztów związanych z ustanowienie obrońcy. Wniosek ten został uwzględniony jedynie w ok. 25 % co podtrzymał sąd II instancji.

Stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich

Postanowienie to zostało zaskarżone przez RPO albowiem sąd wadliwie uznał, że przepisy uprawniają do oceny zasadności wysokości wynagrodzenia obrońcy i zwrot jedynie niewielkiej części kosztów obrony, w sytuacji gdy pełne wydatki na pomoc prawną nie przekraczają górnych granic określonych w przepisach. Rzecznik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Argumenty Rzecznika Praw Obywatelskich

W skardze wskazano na kilka istotnych kwestii. Po pierwsze sąd niezasadnie zaaprobował ograniczenie zwrotu kosztów obrony mimo jednoczesnego nie zakwestionowania, iż wydatki zostały rzeczywiście poniesione przez oskarżonego.

W ocenie Rzecznika osoba prawomocnie uniewinniona, nie może ponosić finansowych konsekwencji niesłusznego oskarżenia. W sytuacji gdy podsądny poniósł koszty obrony i wydatki te zostały właściwie udokumentowane, państwo powinno zrekompensować je w całości. Takie działanie powinno mieć miejsce w szczególności, gdy wydatki nie są wyższe niż stawki przewidziane w obowiązujących przepisach.

W powyższej sytuacji odmowa uwzględnienia wniosku w całości jest nie tylko niezgodna z przepisami, ale również z zasadami współżycia społecznego. Dodatkowo trzeba je rozpatrywać jako naruszenie konstytucyjnego prawa do obrony. RPO podkreślił, że prawo do korzystania z pomocy profesjonalnego obrońcy jest jedną z fundamentalnych gwarancji rzetelnego procesu sądowego. Oskarżony nie powinien się obawiać, że nawet w przypadku uniewinnienia samodzielni poniesie istotną część kosztów swojej obrony. Obciążanie osoby która została prawomocnie uniewinniona częścią kosztów obrony jest tożsame w praktyce obarczenie jej skutkami błędnego oskarżenia. Ryzyko związane z prowadzeniem postępowania zakończonego uniewinnieniem powinno ponosić państwo a nie obywatel. W praktyce poniesione przez podsądnego koszty obrony stanowią niejako koszt niesłusznego skierowania przez prokuratora aktu oskarżenia do sądu. Oczekiwanie aby znaczną ich część poniósł oskarżony jest tożsame z przerzuceniem na niego odpowiedzialności za błędy oskarżyciela publicznego.

Zdaniem RPO naruszone przez sądy normy mają charakter gwarancyjny. Ich poprawne stosowanie jest warunkiem rzetelności procesu i kompleksowego skorzystania z prawa do obrony wskazanego w Konstytucji.