Zmiany w zwolnieniach lekarskich w 2026 r. Wyjaśnienia MRPiPS: Koniec z poleceniami od szefa i karaniem za zakupy, czy odebranie dziecka ze szkoły

• Koniec z traktowaniem pracownika jak „kombinatora”. Główne cele nowych przepisów i nowe definicje
• Czynności incydentalne i zakaz wydawania poleceń przez pracodawcę choremu pracownikowi. Spacer i zakupy nie pozbawią zasiłku
• Praca u innego pracodawcy i zmiana praktyki ZUS
• Przewodnik po nowych zasadach L4 (FAQ)

Koniec z traktowaniem pracownika jak „kombinatora”. Główne cele nowych przepisów i nowe definicje

Jak wyjaśnił wiceminister Gajewski, celem najnowszych zmian w przepisach dotyczących zwolnień lekarskich jest wprowadzenie przejrzystych, proporcjonalnych i życiowych reguł, które mają ochronić pracowników przed niesprawiedliwymi sankcjami. Nowelizacja ta ma wyeliminować absurdy, w których pacjenci tracili prawo do zasiłku chorobowego za wykonanie drobnych, codziennych czynności.

Jedną z ważniejszych nowości są definicje wprowadzone bezpośrednio do ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Wcześniej pojęcia te nie posiadały definicji ustawowych, a przepisy nie przewidywały żadnych wyjątków, co zmuszało ZUS i sądy do uznaniowego interpretowania poszczególnych spraw.

W ramach nowelizacji bezpośrednio w treści ustawy umieszczono:

1) Definicję pracy zarobkowej (zdefiniowanej jako każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy).

2) Definicję aktywności niezgodnej z celem zwolnienia (zdefiniowanej jako wszelkie działania realnie zakłócające leczenie lub rekonwalescencję - z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności).

3) Ustawowe wyjątki od zakazu podejmowania pracy zarobkowej oraz zakazu aktywności niezgodnej z celem L4.

4) Zasady dotyczące czynności incydentalnych, w tym wyraźny przepis ustawowy stanowiący, że chodzi o wyjątkowe sytuacje podyktowane ważnymi okolicznościami i że taka czynność nie może być motywowana poleceniem pracodawcy.

Ustawodawca zdecydował o uregulowaniu tych kwestii w ustawie, aby jednoznaczne zasady wynikały wprost z przepisów, zamiast pozostawiać ich kształtowanie wyłącznie w rękach ZUS-u lub orzecznictwa sądowego.

Do tej pory przepisy często opierały się na krzywdzącym założeniu, że osoba przebywająca na L4 próbuje oszukać system i zamiast się leczyć, zajmuje się innymi sprawami. Choć takie przypadki się zdarzają, stanowią one jedynie pewien margines. Dotychczasowe, bezwyjątkowe podejście sprawiało jednak, że w ramach walki z nadużyciami karano ludzi, którzy w trakcie choroby wyszli na spacer lub po dziecko do szkoły.

Czynności incydentalne i zakaz wydawania poleceń przez pracodawcę choremu pracownikowi. Spacer i zakupy nie pozbawią zasiłku

W dotychczasowej praktyce przyjmowano niekiedy, że każda czynność niepolegająca na leżeniu w łóżku, zażywaniu leków czy wizycie u lekarza stanowi naruszenie zasad L4. W myśl nowych przepisów aktywność niezgodna z celem zwolnienia została zdefiniowana jako działanie, które realnie zakłóca proces leczenia lub rekonwalescencji.

Przebywanie na zwolnieniu lekarskim nie oznacza przywiązania człowieka do łóżka czy krzesła. Dozwolone są zwykłe czynności dnia codziennego, takie jak wyjście do sklepu po zakupy, spacer czy odprowadzenie dziecka do szkoły.

Nowe przepisy wprowadzają także pojęcie czynności incydentalnej. Jest to działanie jednostkowe, jednorazowe i podyktowane wyjątkowymi, istotnymi okolicznościami – takie, którego niewykonanie wywołałoby poważne konsekwencje lub problemy. Przykładem może być złożenie podpisu przez radcę prawnego na przygotowanej przed zwolnieniem skardze kasacyjnej lub pozwie, co zajmuje chwilę i nie wpływa na stan zdrowia. W przeszłości za takie czynności (np. za podpisanie pozwu w pierwszym dniu L4 czy wypisanie przez lekarza recepty własnemu choremu dziecku) odebranie zasiłku chorobowego było normą.

Przepisy kategorycznie zastrzegają, że czynność incydentalna nigdy nie może być motywowana poleceniem pracodawcy. Minister Gajewski wskazuje, że przełożony nie ma prawa wydawać poleceń ani dzwonić do pracownika przebywającego na L4. Co więcej, powierzanie pracy osobie niezdolnej do pracy z powodu choroby może zostać uznane za wykroczenie lub przestępstwo przeciwko prawom pracowniczym.

Praca u innego pracodawcy i zmiana praktyki ZUS

Nowelizacja precyzuje również kwestię ewentualnego wykonywania pracy u drugiego pracodawcy na L4. Jeśli pracownik jest zatrudniony na tym samym stanowisku lub w tym samym zawodzie u dwóch podmiotów, praca w trakcie zwolnienia jest całkowicie wykluczona. Jeśli jednak wykonuje dwa zupełnie różne zawody, lekarz może ocenić, czy dany stan zdrowia uniemożliwia pracę na jednym stanowisku, ale pozwala na wykonywanie obowiązków innego rodzaju.

Zmiany w prawie nakładają na Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązek odejścia od dotychczasowej, bezwyjątkowej praktyki. Jak podkreśla kierownictwo resortu, dostosowanie działań inspektoratów i oddziałów ZUS do nowych, racjonalnych zasad jest ściśle nadzorowane.

Przewodnik po nowych zasadach L4 (FAQ)

1. Jaki jest główny cel nowych przepisów dotyczących zwolnień lekarskich?
Głównym celem jest wprowadzenie jasnych, jednoznacznych i proporcjonalnych zasad w ustawie chorobowej, dopasowanych do realiów codziennego życia. Zmiany mają skończyć z dotychczasowym założeniem, że każdy pracownik na L4 to „kombinator”, oraz ochronić pacjentów przed niesprawiedliwą utratą zasiłku za nieistotne lub drobne czynności.

2. Co według nowych przepisów oznacza „aktywność niezgodna z celem zwolnienia”?
Jest to wyłącznie taka aktywność, która realnie zakłóca proces leczenia lub rekonwalescencji. Przebieg zwolnienia nie polega na mechanicznym przywiązaniu człowieka do łóżka czy krzesła i nie każda czynność wykaczająca poza leżenie w łóżku stanowi naruszenie prawa.

3. Czy przebywając na L4, mogę iść na zakupy, spacer lub po dziecko do szkoły?
Tak. Są to tzw. zwykłe czynności dnia codziennego, które wykonuje każdy z nas. Zgodnie z nową definicją, o ile lekarz nie zalecił inaczej, podstawowe wyjścia życiowe (np. do sklepu, na spacer czy odprowadzenie dziecka) nie zakłócają leczenia i nie mogą stanowić podstawy do odebrania zasiłku przez ZUS.

4. Czym jest „czynność incydentalna” i w jakich sytuacjach jest dozwolona?
Czynność incydentalna to działanie jednostkowe, jednorazowe oraz podyktowane wyjątkowymi i istotnymi okolicznościami. Chodzi o sytuację, w której niewykonanie drobnej czynności zawodowej wywołałoby poważne konsekwencje lub turbulencje formalne.

Przykład: Złożenie podpisu przez radcę prawnego na sporządzonym jeszcze przed zwolnieniem pozwie czy podpisywanie dokumentów urzędowych w działalności gospodarczej.

5. Czy pracodawca może nakazać mi wykonanie czynności incydentalnej na L4?
Kategorycznie nie. Przepisy wprost zastrzegają, że czynność incydentalna nigdy nie może być motywowana poleceniem pracodawcy.
Przełożony nie ma prawa wydawać poleceń pracownikowi przebywającemu na L4 ani dzwonić do niego w celach służbowych.
Powierzanie pracy osobie niezdolnej do pracy z powodu choroby może zostać uznane za wykroczenie lub wręcz przestępstwo przeciwko prawom pracowniczym.

6. Czy w trakcie zwolnienia lekarskiego można pracować u innego pracodawcy?
W przypadku takiego samego stanowiska, czy zwodu wykonywanie pracy dla innego pracodawcy jest całkowicie zakazane.
W przypadku iinnego rodzaju pracy jest to dopuszczalne wyłącznie w wyjątkowych przypadkach, gdy pracownik wykonuje dwa zupełnie różne zawody, a lekarz wyda orzeczenie, że dana choroba uniemożliwia pracę w jednym miejscu, ale pozwala na wykonywanie obowiązków innego rodzaju.

7. Czy ZUS nadal będzie odbierał zasiłki za drobne uchybienia?
Nie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych został zobowiązany do zmiany dotychczasowej, bezwyjątkowej praktyki. Wprowadzenie definicji i wyjątków bezpośrednio do ustawy nakłada na ZUS obowiązek stosowania racjonalnych i proporcjonalnych kryteriów, co jest ściśle nadzorowane we wszystkich oddziałach w Polsce

Podstawa prawna: ustawa z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. 2026 poz. 26. Większość przepisów tej ustawy, w tym zmiany w zakresie zwolnień lekarskich wprowadzone do ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - weszło w życie 13 kwietnia 2026 r.

Źródło: L4 na jasnych zasadach – wypowiedź Sebastiana Gajewskiego, wiceministra w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na YouTube.