Skarbówka zabrała głos w sprawie odwołanej darowizny. Wielu Polaków może być zaskoczonych

• Czy trzeba płacić podatek od odwołanej darowizny? Skarbówka wyjaśniła to na konkretnym przykładzie przekazania akcji synowi
• Ojciec przekazał synowi akcje spółki. Wcześniej przekształcił własną działalność gospodarczą
• Po dokonaniu darowizny pojawił się zamiar jej odwołania. Znaczenie miały przepisy Kodeksu cywilnego
• Wnioskodawca był przekonany, że obowiązek podatkowy nie powstanie. Powołał się na zamknięty katalog czynności objętych ustawą
• Skarbówka przypomniała, jakie zdarzenia podlegają podatkowi od spadków i darowizn
• Dyrektor KIS szczegółowo wyjaśnił, czym jest darowizna i jakie skutki wywołuje jej odwołanie
• Odwołanie darowizny nie zostało wymienione w ustawie, więc nie podlega opodatkowaniu
• Jednoznaczne stanowisko Dyrektora KIS: po stronie darczyńcy nie powstają skutki w podatku od spadków i darowizn

Czy trzeba płacić podatek od odwołanej darowizny? Skarbówka wyjaśniła to na konkretnym przykładzie przekazania akcji synowi

Przekazanie majątku najbliższym członkom rodziny często wydaje się sprawą prostą i definitywnie zakończoną. W praktyce jednak zdarzają się sytuacje, gdy darczyńca decyduje się odwołać wcześniej dokonaną darowiznę, a wtedy pojawia się pytanie, które dla wielu osób ma kluczowe znaczenie: czy odzyskanie przekazanego wcześniej majątku powoduje obowiązek zapłaty podatku?

Takie właśnie zagadnienie było przedmiotem interpretacji indywidualnej wydanej przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. Sprawa dotyczyła ojca, który przekazał synowi akcje prostej spółki akcyjnej, a następnie zamierzał skorzystać z przewidzianej w Kodeksie cywilnym możliwości odwołania darowizny. Organ podatkowy musiał odpowiedzieć na pytanie, czy w takiej sytuacji po stronie darczyńcy powstaną skutki w podatku od spadków i darowizn. Stanowisko fiskusa okazało się jednoznaczne i może mieć znaczenie dla wielu podatników znajdujących się w podobnej sytuacji.

Ojciec przekazał synowi akcje spółki. Wcześniej przekształcił własną działalność gospodarczą

Opisane we wniosku zdarzenie miało swoje źródło w procesie przekształcenia działalności gospodarczej prowadzonej przez podatnika. Wnioskodawca był osobą fizyczną i polskim rezydentem podatkowym. Prowadzona przez niego jednoosobowa działalność gospodarcza została przekształcona w prostą spółkę akcyjną.

Jak wskazano we wniosku, podatnik objął wszystkie akcje nowo powstałej spółki. Pokrył je całym majątkiem przedsiębiorstwa, które stanowiło zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej. W efekcie został jedynym akcjonariuszem spółki.

Następnie, już w 2025 roku, zdecydował się przekazać część posiadanych akcji swojemu synowi. Darowizna została zawarta w formie aktu notarialnego i została przez obdarowanego przyjęta. Istotne znaczenie miał również fakt, że syn należał do najbliższej rodziny darczyńcy, dzięki czemu zastosowanie znalazło zwolnienie przewidziane w ustawie o podatku od spadków i darowizn.

W interpretacji opisano to następująco: „W dniu (...) 2025 r. Wnioskodawca zawarł w formie notarialnej umowę darowizny, na mocy której darował swojemu synowi y sztuk akcji serii A o numerach od 1 do y w kapitale akcyjnym spółki... prosta spółka akcyjna. Darowizna została przyjęta przez syna.” Nie doszło więc do poboru podatku od spadków i darowizn. Wynikało to z faktu, że nabywcą był zstępny, czyli syn darczyńcy. Jak wskazano wprost: „Podatek od spadków i darowizn nie został pobrany od zawartej umowy darowizny na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, gdyż nabycie praw majątkowych (akcji w prostej spółce akcyjnej) nastąpiło przez zstępnego.”

Po dokonaniu darowizny pojawił się zamiar jej odwołania. Znaczenie miały przepisy Kodeksu cywilnego

Sprawa nie zakończyła się jednak na przekazaniu akcji. Wnioskodawca poinformował, że zamierza skorzystać z przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących odwołania darowizny. We wniosku wskazano: „Aktualnie zgodnie z art. 898 Kodeksu cywilnego w związku z art. 900 Kodeksu cywilnego Wnioskodawca zamierza dokonać czynności odwołania darowizny dokonanej w dniu (...) 2025 r.”

Właśnie ten element stał się podstawą do zadania pytania organowi skarbowemu. Darczyńca chciał wiedzieć, czy po odwołaniu darowizny i odzyskaniu wcześniej przekazanych akcji będzie musiał rozliczyć podatek od spadków i darowizn.

Problem nie był przypadkowy. W praktyce wiele osób utożsamia zwrot majątku z ponownym nabyciem prawa własności. Gdyby takie rozumowanie zostało przyjęte na gruncie ustawy podatkowej, mogłoby prowadzić do powstania obowiązku podatkowego. Dlatego podatnik zwrócił się o oficjalne stanowisko.

Wnioskodawca był przekonany, że obowiązek podatkowy nie powstanie. Powołał się na zamknięty katalog czynności objętych ustawą

We własnym stanowisku podatnik wskazał, że ustawa o podatku od spadków i darowizn zawiera zamknięty katalog zdarzeń powodujących opodatkowanie. Przywołał przy tym przepisy art. 1 ustawy, zgodnie z którymi podatkowi podlegają wyłącznie określone przypadki nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych. Wśród nich ustawodawca wymienia między innymi:

• dziedziczenie,
• darowiznę, zasiedzenie, zachowek czy nieodpłatne zniesienie współwłasności.

Podatnik zwrócił uwagę, że odwołanie darowizny nie zostało wskazane w tym katalogu. W swoim stanowisku napisał: „Czynność odwołania darowizny, jako nieobjęta zakresem Uopsid (niewymieniona w ustawie), nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.”

Następnie podkreślił: „Zatem po stronie Wnioskodawcy nie powstanie obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn w związku ze zwrotem przedmiotu darowizny, skoro nastąpi on na podstawie art. 898 w związku z art. 900 Kodeksu cywilnego.” To właśnie tę argumentację ocenił Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej.

Skarbówka przypomniała, jakie zdarzenia podlegają podatkowi od spadków i darowizn

Rozpatrując sprawę, organ skarbowy rozpoczął od przypomnienia podstawowych zasad wynikających z ustawy o podatku od spadków i darowizn. W interpretacji podkreślono, że opodatkowaniu podlega wyłącznie nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych z tytułów wyraźnie wskazanych przez ustawodawcę.

Przywołano pełną treść przepisu, zgodnie z którym podatkowi podlegają m.in. dziedziczenie, zapis zwykły, zapis windykacyjny, darowizna, zasiedzenie, zachowek, nieodpłatne zniesienie współwłasności czy ustanowienie nieodpłatnej renty, użytkowania albo służebności.

Organ zwrócił uwagę, że jest to katalog zamknięty. Oznacza to, że nie można rozszerzać go na inne zdarzenia tylko dlatego, że skutkują przesunięciem majątkowym pomiędzy określonymi osobami. Dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie miało więc ustalenie, czy odwołanie darowizny można uznać za jedno ze zdarzeń wymienionych w ustawie.

Dyrektor KIS szczegółowo wyjaśnił, czym jest darowizna i jakie skutki wywołuje jej odwołanie

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej przypomniał również cywilnoprawną definicję darowizny. W interpretacji znalazł się następujący fragment: „Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku.”

Następnie wyjaśniono charakter tej czynności prawnej: „Darowizna należy do czynności, których celem jest dokonanie aktu przysporzenia majątkowego bez ekwiwalentu i polega najczęściej na przesunięciu jakiegoś dobra majątkowego z majątku darczyńcy do majątku obdarowanego. Świadczenie ma charakter nieodpłatny, gdy druga strona umowy nie zobowiązuje się do jakiegokolwiek świadczenia w zamian za uczynioną darowiznę.”

Jednocześnie organ zwrócił uwagę na przepisy dotyczące odwołania wykonanej darowizny. Przytoczono bardzo istotny fragment Kodeksu cywilnego: „Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.”

Jeszcze ważniejsze znaczenie dla skutków podatkowych miał jednak kolejny przepis: „Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu.”

Odwołanie darowizny nie zostało wymienione w ustawie, więc nie podlega opodatkowaniu

W uzasadnieniu fiskus wyjaśnił, że odwołanie darowizny nie powoduje automatycznego skutku rzeczowego polegającego na tym, że własność wraca do darczyńcy z mocy samego prawa. Organ zwrócił uwagę na konstrukcję przyjętą przez ustawodawcę w przepisach Kodeksu cywilnego. W interpretacji czytamy: „Treść przepisu art. 898 § 2 Kodeksu cywilnego daje jasny wyraz temu, że przez odwołanie korzyść uzyskana z darowizny staje się od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie bezpodstawna i właśnie dlatego rodzi obowiązek zwrotu.”

Następnie podkreślono: „Przyjęta w ww. przepisie konstrukcja wiążąca odwołanie z bezpodstawnym wzbogaceniem, wyłącza przypisanie skutku rzeczowego, a mianowicie tego skutku, że obdarowany przestaje być właścicielem, staje się zaś nim z powrotem darczyńca.”

To rozróżnienie okazało się bardzo istotne. Organ skarbowy nie analizował bowiem sytuacji jako nowego nabycia majątku przez darczyńcę w jednym z przypadków wskazanych przez ustawę podatkową. W efekcie doszedł do wniosku, że odwołanie darowizny znajduje się poza zakresem ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jednoznaczne stanowisko Dyrektora KIS: po stronie darczyńcy nie powstają skutki w podatku od spadków i darowizn

Końcowa część interpretacji nie pozostawia wątpliwości co do stanowiska organu. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej stwierdził: „Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skoro zgodnie z art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej tytułem enumeratywnie wymienionym w tym przepisie, to odwołanie darowizny - jako nieobjęte zakresem ustawy - nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.”

Organ przesądził również skutki dla samego wnioskodawcy: „Zatem po Pana stronie nie powstaną skutki podatkowe w podatku od spadków i darowizn w związku ze zwrotem przedmiotu darowizny (odwołaniem darowizny), skoro nastąpi on na podstawie art. 898 Kodeksu cywilnego.” W konsekwencji stanowisko przedstawione przez podatnika zostało uznane za prawidłowe.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wprost uznał więc, że odwołanie darowizny i odzyskanie wcześniej przekazanego majątku nie jest zdarzeniem objętym zakresem tej ustawy. W rozpatrywanej sprawie dotyczyło to akcji prostej spółki akcyjnej przekazanych synowi, jednak zasadniczy wniosek interpretacji wynikał z samej konstrukcji przepisów podatkowych i cywilnych analizowanych przez organ.