Ograniczenie władzy rodzicielskiej a prawo do ulgi dla rodzin 4+ [interpretacja Dyrektora KIS]

• Ulgi podatkowe dla rodziców po rozwodzie
• Ulga dla rodzin 4+
• Posiadanie a wykonywanie władzy rodzicielskiej
• Ograniczenie władzy rodzicielskiej a prawo do ulgi

Ulgi podatkowe dla rodziców po rozwodzie

Korzystanie z ulg podatkowych związanych z wychowaniem dzieci bywa utrudnione po rozwodzie. Choć najczęściej mają one związek z korzystaniem z tzw. ulgi na dziecko, to miewają też inny charakter. W jednej z tego rodzaju spraw w dniu 9 września 2026 r. interpretację indywidualną wydał Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (nr 0113-KDWPT.4011.428.2026.2.MH). Podatnik we wniosku wskazał, że jest ojcem czwórki dzieci w wieku 5, 12, 18 i 20 lat. Jest po rozwodzie od kwietnia 2023 r., płaci na dzieci alimenty, jednak jednocześnie ma ograniczoną władzę rodzicielską do prawa i obowiązku współdecydowania o istotnych sprawach dotyczących dzieci obejmujących wybór szkoły, zawodu, sposobu leczenia i wyjazdu za granicę. W związku z tym nabrał wątpliwości, czy w rocznym rozliczeniu podatku dochodowego od osób fizycznych może korzystać z ulgi przysługującej rodzinom 4+ na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 153 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych? Zdaniem podatnika, jest on ojcem czwórki dzieci, a ograniczenia w sprawowaniu władzy rodzicielskiej nie pozbawia go prawa do korzystania z ulgi podatkowej.

Ulga dla rodzin 4+

Przypomnijmy, że na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 153 ustawy o PIT przedmiotowa ulga przysługuje podatnikowi w związku z wykonywaniem władzy rodzicielskiej, sprawowaniem funkcji opiekuna, rodzica zastępczego lub wykonywaniem obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci:
- małoletnich, bez względu na wysokość rocznych dochodów,
- pełnoletnich, otrzymujących zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną, bez względu na wysokość ich rocznych dochodów, oraz
- pełnoletnich do ukończenia 25 roku życia, uczących się.

Podatnik może z niej skorzystać, jeżeli dzieci:
- nie stosowały przepisów o 19% podatku liniowym lub przepisów ustawy o ryczałcie (z wyjątkiem przepisów dotyczących najmu prywatnego) w zakresie osiągniętych w roku podatkowym przychodów, poniesionych kosztów uzyskania przychodów, zobowiązania lub uprawnienia do zwiększania lub pomniejszenia podstawy opodatkowania albo przychodów, zobowiązania lub uprawnienia do dokonywania innych doliczeń lub odliczeń,
- nie podlegały opodatkowaniu podatkiem tonażowym na zasadach określonych w ustawie o podatku tonażowym lub tzw. podatkiem okrętowym na zasadach określonych w ustawie o aktywizacji przemysłu okrętowego i przemysłów komplementarnych.

Zwolnieniu podlega kwota przychodu nieprzekraczająca 85 528 zł w roku podatkowym u każdego z rodziców lub opiekunów prawnych. Jest to wspólny limit w ramach ulg: dla rodzin 4+, na powrót i dla pracujących seniorów. Jeśli więc rodzic lub opiekun prawny korzysta np. z dwóch ulg w tym samym roku podatkowym, to jego przychody podlegają zwolnieniu maksymalnie do wysokości 85 528 zł.

Posiadanie a wykonywanie władzy rodzicielskiej

W odniesieniu do sprawowania władzy rodzicielskiej Dyrektor KIS w wydanej interpretacji wskazał, że zgodnie z art. 92 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską. Władza ta przysługuje obojgu rodzicom. Obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw. Rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom żyjącym w rozłączeniu, sąd opiekuńczy może ze względu na dobro dziecka określić sposób jej wykonywania i utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Sąd pozostawia władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jeżeli przedstawili zgodne z dobrem dziecka pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. Sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia.

Ograniczenie władzy rodzicielskiej a prawo do ulgi

Warunkiem niezbędnym do zastosowania ulgi, o której mowa w art. 21 ust. 1 pkt 153 ustawy o PIT jest wykonywanie władzy rodzicielskiej (a nie samo jej posiadanie). Nie można utożsamiać pojęcia „wykonywanie władzy rodzicielskiej” z pojęciem „przysługiwanie władzy rodzicielskiej”. Przez wykonywanie władzy rodzicielskiej należy rozumieć wykonywanie wszystkich obowiązków, dzięki którym dziecko wychowywane jest w sposób zapewniający jego prawidłowy rozwój, w szczególności sprawowanie faktycznej pieczy nad dzieckiem i jego wychowywanie, troszczenie się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka, a więc zapewnienie/zabezpieczenie wszystkich potrzeb dziecka od bytowych po edukacyjne, rozwojowe, zdrowotne i emocjonalne, zapewnianie stałej opieki, prowadzącej do uzyskania pełnego rozwoju fizycznego i psychicznego. Chodzi zatem o aktywne uczestniczenie w wychowywaniu dziecka i realny wpływ na rozwój jego osobowości. Wykonywanie władzy rodzicielskiej należy zatem odnieść do konkretnych okoliczności faktycznych, w oparciu o zachowania i konkretną aktywność rodziców wobec dziecka.
Obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.
Przenosząc się reguły na stan faktyczny przedstawiony we wniosku o wydanie interpretacji Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej potwierdził, że skoro podatnik wykonywał władzę rodzicielską względem trójki małoletnich dzieci oraz obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego uczącego się dziecka oraz spełnił Pan pozostałe warunki określone w ustawie, to był uprawniony do skorzystania z ulgi dla rodzin 4+, niezależnie od ograniczenia jego władzy rodzicielskiej przez sąd.