Choroby przewlekłe w Polsce 2026. Lista schorzeń kwalifikujących do orzeczenia o niepełnosprawności

• Na jakie choroby przewlekłe można dostać orzeczenie o niepełnosprawności
• Co dla komisji jest chorobą przewlekłą
• Skala problemu w Polsce
• Lista chorób kwalifikujących do świadczeń w 2026 roku
• Jakie świadczenia przysługują osobom z orzeczeniem o niepełnosprawności?
• Zmiany w orzekaniu o niepełnosprawności od 1 stycznia 2026 roku
• Podstawa prawna

Na jakie choroby przewlekłe można dostać orzeczenie o niepełnosprawności

Komisje orzekające o niepełnosprawności nie publikują jednej, zamkniętej listy chorób, które automatycznie gwarantują orzeczenie. W praktyce można wskazać grupę schorzeń przewlekłych, które ze względu na przebieg i wpływ na codzienne funkcjonowanie, najczęściej prowadzą do uzyskania orzeczenia. Decydujące znaczenie ma nie tylko sama diagnoza, ale także stopień ograniczeń, powikłania oraz konieczność stałego leczenia lub opieki.

Co dla komisji jest chorobą przewlekłą

Choroby przewlekłe to schorzenia trwające dłużej niż trzy miesiące, często o charakterze postępującym, wymagające stałej kontroli medycznej i systematycznego leczenia. W odróżnieniu od chorób ostrych nie ustępują one szybko po terapii i bardzo często wpływają na codzienne funkcjonowanie chorego.

Do tej grupy zalicza się m.in. cukrzycę, choroby serca, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), reumatoidalne zapalenie stawów, nowotwory, depresję czy padaczkę. To właśnie długotrwałość i skutki uboczne choroby sprawiają, że wiele z tych schorzeń jest podstawą do ubiegania się o orzeczenie o niepełnosprawności.

Skala problemu w Polsce

Według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego (PZH) oraz GUS:

• nawet 60% dorosłych Polaków zmaga się z co najmniej jedną chorobą przewlekłą,
• w grupie osób po 60. roku życia odsetek ten rośnie do ponad 80%.

Oto 5 najpowszechniejszych chorób przewlekłych w Polsce:

Przy tak dużej skali zachorowań komisje nie mogą opierać decyzji wyłącznie na samej diagnozie. Choroby przewlekłe są oceniane przede wszystkim przez pryzmat ich wpływu na codzienne funkcjonowanie, a nie tylko nazwy schorzenia.

Lista chorób kwalifikujących do świadczeń w 2026 roku

Obecnie obowiązuje rozszerzony katalog 208 chorób. Uwzględnia on m.in. schorzenia rzadkie i genetyczne, które wcześniej były pomijane. Orzeczenia często wydawane są teraz na dłużej, minimum 7 lat, a w niektórych przypadkach bezterminowo.

Choroby neurologiczne

Padaczka, stwardnienie rozsiane, stany po udarach czy choroba Parkinsona prowadzą do stopniowej utraty sprawności. Mogą ograniczać pamięć, koordynację i zdolność do samodzielnego życia.

Choroby psychiczne

Schizofrenia, depresja lekooporna, choroba afektywna dwubiegunowa czy zespoły otępienne nie zawsze widać na pierwszy rzut oka, ale głęboko utrudniają funkcjonowanie społeczne i zawodowe. Często wymagają stałego leczenia i opieki.

Nowotwory złośliwe

W zależności od stadium i skutków terapii (chemioterapii, radioterapii, operacji) mogą powodować trwałe osłabienie organizmu, utratę sprawności czy konieczność stałej opieki.

Choroby układu krążenia i oddechowego

Niewydolność serca, POChP czy ciężka astma ograniczają wydolność organizmu, powodują duszności, osłabienie i brak możliwości wykonywania wielu prac fizycznych.

Choroby układu pokarmowego

Choroba Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego prowadzą do przewlekłych stanów zapalnych, częstych hospitalizacji i ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu.

Cukrzyca z powikłaniami

Powikłania takie jak retinopatia (uszkodzenie wzroku), nefropatia (uszkodzenie nerek) czy neuropatia (uszkodzenie nerwów) mogą w praktyce powodować poważne ograniczenia w pracy i życiu.

Choroby rzadkie i genetyczne

Nowelizacja objęła szeroki katalog 208 jednostek, np. dystrofie mięśniowe, mukowiscydozę czy zespół Retta. Wiele z nich wiąże się z ciężkimi, postępującymi ograniczeniami sprawności.

Pełna lista kryteriów i symboli przyczyn niepełnosprawności jest dostępna w załączniku rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej oraz w lokalnym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności (ZON).

Choroby układu ruchu

Zespoły bólowe kręgosłupa i zaawansowane zwyrodnienia stawów mogą prowadzić do chronicznego bólu i utraty mobilności, co w wielu przypadkach wyklucza z pracy zawodowej.

Upośledzenie narządów zmysłów

Znaczne wady wzroku, głęboki niedosłuch czy zaburzenia mowy powodują trudności w komunikacji i wymagają dostosowania środowiska życia.

Zaburzenia rozwojowe i upośledzenie umysłowe

Spektrum autyzmu, całościowe zaburzenia rozwojowe czy różne stopnie upośledzenia intelektualnego wiążą się z potrzebą stałego wsparcia edukacyjnego, społecznego i terapeutycznego.

Jakie świadczenia przysługują osobom z orzeczeniem o niepełnosprawności?

Posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności otwiera szeroki katalog świadczeń i ulg, które mogą realnie poprawić codzienne funkcjonowanie. Wsparcie obejmuje zarówno bezpośrednie świadczenia pieniężne, jak i różnego rodzaju ulgi podatkowe, dopłaty czy dostęp do programów specjalistycznych.

Zmiany w orzekaniu o niepełnosprawności od 1 stycznia 2026 roku

Od 1 stycznia 2026 roku komisje orzekające o niepełnosprawności działają już na podstawie rozszerzonego katalogu chorób przewlekłych oraz zmienionych zasad wprowadzonych w 2025 roku. Nowy rok nie przynosi rewolucji w samym wykazie schorzeń, ale zmienia praktykę orzekania, zwłaszcza w zakresie długości wydawanych orzeczeń i sposobu oceny dokumentacji medycznej.

W praktyce oznacza to, że osoby chorujące przewlekle częściej otrzymują orzeczenia wydawane na dłuższy okres, minimum 7 lat, a w przypadku schorzeń nieodwracalnych także orzeczenia bezterminowe. Komisje coraz rzadziej wzywają pacjentów na kolejne posiedzenia wyłącznie w celu potwierdzenia chorób o trwałym i postępującym charakterze.

Podstawa prawna

• Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 28 lipca 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności – Dziennik Ustaw 2025 poz. 1033 (ogłoszenie 30 lipca 2025 r., wejście w życie 14 sierpnia).
• Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 26 maja 2025 r. w sprawie wydłużenia okresów ważności orzeczeń – Dziennik Ustaw 2025 poz. 682 (obowiązuje od 11 czerwca 2025 r.).