Nowy projekt w Sejmie. Wiek emerytalny obniżony nawet o 10 lat? Kluczowy będzie staż pracy

• Zwrot akcji: Jednolity staż dla kobiet i mężczyzn
• Twardy warunek ZUS: Kapitał musi wystarczyć na minimum
• Trzy ukryte pułapki emerytury stażowej
• Kiedy przepisy mogą wejść w życie i ile to kosztuje?

Idea emerytur stażowych opiera się na społecznym założeniu: o prawie do odpoczynku powinien decydować nie sztywny wiek biologiczny, lecz łączny czas odprowadzania składek do systemu. Osoby, które rozpoczęły ciężką pracę fizyczną zaraz po ukończeniu szkoły zawodowej czy średniej, mogłyby kończyć aktywność zawodową nawet przed 60. rokiem życia. W sejmowych komisjach wciąż znajdują się dwa bazowe projekty: poselski oraz obywatelski wspierany przez NSZZ "Solidarność". Choć pierwotnie zakładały one podział na 35 lat dla kobiet i 40 dla mężczyzn, najnowsza dynamika polityczna wprowadza do gry zupełnie nowe warianty.

Zwrot akcji: Jednolity staż dla kobiet i mężczyzn

Dotychczasowy kształt propozycji (35 lat dla kobiet / 40 lat dla mężczyzn) uległ niespodziewanemu zwrotowi. Współrządząca Lewica ogłosiła przygotowanie nowego projektu ustawy, którego główną innowacją jest całkowite odejście od kryterium płci. Autorzy propozycji dążą do zrównania stażu emerytalnego, analizując wprowadzenie jednolitego progu 35 lub 37 lat pracy zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn. Z prawnego punktu widzenia zmiana ta miałaby kolosalne znaczenie:

• Mężczyźni: Przy wariancie 35-letnim, mężczyzna rozpoczynający pracę w wieku 20 lat mógłby ubiegać się o emeryturę już w wieku 55 lat - czyli aż o 10 lat wcześniej niż wynosi powszechny wiek emerytalny (65 lat).
• Kobiety: Ujednolicenie progu na poziomie 35 lat pozostawia sytuację kobiet bez zmian. Jeśli jednak kompromis stanie na poziomie 37 lat, czas pracy wymagany do "stażówki" dla kobiet wydłuży się o 2 lata w stosunku do pierwotnych planów.

Twardy warunek ZUS: Kapitał musi wystarczyć na minimum

Analiza prawna wszystkich projektów ujawnia kluczowy bezpiecznik finansowy. Sam staż pracy nie będzie automatyczną przepustką do otrzymania świadczenia. ZUS zastosuje rygorystyczny test kapitałowy. Emerytura stażowa zostanie przyznana wyłącznie wtedy, gdy wartość zgromadzona przez pracownika (na koncie i subkoncie ZUS) pozwoli na obliczenie comiesięcznej wypłaty w wysokości co najmniej 120% emerytury minimalnej (w niektórych wersjach projektów próg ten wynosi 100 proc.). Dla osób, które przez dekady zarabiały najniższą krajową lub pracowały w niepełnym wymiarze godzin, ten zapis będzie barierą nie do przejścia. Ich "skarbonka" w ZUS będzie zbyt pusta, przez co system odmówi im prawa do wcześniejszego sfinansowania emerytury, zmuszając do pracy do osiągnięcia powszechnego wieku (60/65 lat).

Trzy ukryte pułapki emerytury stażowej

Eksperci ubezpieczeniowi oraz analitycy sejmowi zwracają uwagę na trzy poważne ryzyka prawne i socjalne:

1. Pułapka Średniego Dalszego Trwania Życia (ŚDTŻ): Polskie emerytury wylicza się, dzieląc zgromadzony kapitał przez prognozowaną przez GUS liczbę miesięcy życia seniora. Przejście na emeryturę np. o 5 do 7 lat wcześniej oznacza, że zgromadzona kwota zostanie podzielona przez znacznie większą liczbę miesięcy. Skutkiem tego będą drastycznie niskie świadczenia, bliskie minimum socjalnemu, bez możliwości ich automatycznego podwyższenia.
2. Spór o okresy nieskładkowe: Kluczowym detalem przepisów jest definicja "stażu". Jeżeli ostateczna ustawa zaliczy do niego wyłącznie okresy składkowe (czystą pracę), wówczas czas spędzony na studiach, urlopach wychowawczych czy długotrwałych zwolnieniach lekarskich nie przybliży pracownika do emerytury stażowej, co realnie opóźni moment odejścia z rynku pracy.
3. Zagrożenie ubóstwem emerytalnym kobiet: Zrównanie stażu na poziomie 35 lat pozwala kobietom kończyć aktywność zawodową w wieku nawet 53 lat (przy rozpoczęciu pracy w wieku 18 lat). Ponieważ kobiety statystycznie żyją dłużej, a pracowałyby krócej, odłożony przez nie kapitał drastycznie zmaleje. Może to doprowadzić do masowego zjawiska ubóstwa emerytalnego wśród kobiet.

Kiedy przepisy mogą wejść w życie i ile to kosztuje?

Głównym hamulcowym reformy są ogromne obciążenia dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS) oraz opór Ministerstwa Finansów. Wcześniejsze odejście milionów Polaków z rynku pracy oznacza nagły spadek wpływów ze składek oraz konieczność szybszego uruchomienia wypłat. Najbliższym realnym terminem wdrożenia nowego systemu jest 1 stycznia 2027 roku. Wynika to z faktu, że ZUS potrzebuje od 6 do 9 miesięcy od momentu ewentualnego podpisu ustawy przez Prezydenta na całkowitą przebudowę swoich systemów informatycznych w ramach platformy eZUS. Do tego czasu na stole wciąż toczyć się będzie walka o to, które kryterium okaże się ostatecznym kompromisem politycznym.