Strona główna » Twoje pieniądze » Świadczenia » 2000 plus za szkodliwe oddziaływanie azbestu. ZUS wypłaca specjalne świadczenie

2000 plus za szkodliwe oddziaływanie azbestu. ZUS wypłaca specjalne świadczenie

10 września 2026, 07:43

Aleksandra Rybak

Prawniczka, absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

azbest, ZUS, świadczenie, świadczenie przedemerytalne, praca — 2000 plus za szkodliwe oddziaływanie azbestu. ZUS wypłaca specjalne świadczenie

Shutterstock

REKLAMA

Azbest jest substancją o udowodnionym działaniu rakotwórczym. Szczególne zagrożenie dla zdrowia powstaje wtedy, gdy zawierające go materiały są uszkadzane – łamane, kruszone lub cięte – albo ulegają korozji. Osoby, które były narażone na szkodliwe działanie azbestu w związku z wykonywaną pracą, mogą – po spełnieniu warunków określonych w przepisach – ubiegać się w ZUS o świadczenie w wysokości niemal 2000 zł miesięcznie.

Czym jest azbest, w rozumieniu ustawy z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest?
Dlaczego azbest jest szkodliwy dla zdrowia i czym jest rządowy Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032?
2000 plus za narażenie na szkodliwe oddziaływanie azbestu – szczególna grupa osób, może uzyskać świadczenie przedemerytalne z ZUS, za pracę w warunkach narażenia na azbest
2000 plus za narażenie na szkodliwe oddziaływanie azbestu – w jakiej kwocie przysługuje świadczenie przedemerytalne z ZUS, za pracę w warunkach narażenia na azbest?
2000 plus za narażenie na szkodliwe oddziaływanie azbestu – w jaki sposób ubiegać się o świadczenie przedemerytalne z ZUS, za pracę w warunkach narażenia na azbest?
2000 plus za narażenie na szkodliwe oddziaływanie azbestu – kiedy ustaje prawo do świadczenia przedemerytalnego z ZUS, za pracę w warunkach narażenia na azbest?

rozwiń >

Czym jest azbest, w rozumieniu ustawy z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest?

Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest – przez azbest, należy rozumieć następujące włókniste krzemiany:

REKLAMA

azbest chryzotylowy, nr CAS 12001-29-5,
azbest krokidolitowy, nr CAS 12001-28-4,
azbest amozytowy (gruenerytowy), nr CAS 12172-73-5,
azbest antofilitowy, nr CAS 77536-67-5,
azbest tremolitowy, nr CAS 77536-68-6 oraz
azbest aktynolitowy, nr CAS 77536-66-4.

Azbestem nazywa się zatem – włókniste materiały nieorganiczne, które to – niezależnie od różnic chemicznych i wynikających z budowy krystalicznej – są minerałami naturalnie występującymi w przyrodzie. Ze względu na unikalne właściwości chemiczne i fizyczne, azbest znalazł zastosowanie w wielu wyrobach, w tym przede wszystkim do produkcji płyt azbestowo-cementowych (na pokrycia dachowe, elewacje budynków). Azbest jest praktycznie niezniszczalny, nie ulega degradacji chemicznej ani biologicznej, wykazuje odporność na działanie agresywnych chemikaliów, odporność na ekstremalne warunki klimatyczne – w tym odporność na działanie wysokich temperatur. Dzięki ogniotrwałości i izolacyjności termicznej stosowano go również do wyrobu tkanin, farb ogniotrwałych oraz wyrobów ciernych.

Ważne

Zgodnie z art. 1 ust. 1 z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest – produkcja wyrobów zawierających azbest jest zakazana.

Ww. ustawa jest jednym z pierwszych i najważniejszych aktów prawnych wydanych w związku z negatywnym wpływem azbestu na zdrowie ludzi. Już w 1998 r. wdrożyła ona zakaz wprowadzania na polski obszar celny azbestu i wyrobów zawierających azbest, zakaz ich produkcji oraz obrotu azbestem i wyrobami zawierającymi azbest.

Dlaczego azbest jest szkodliwy dla zdrowia i czym jest rządowy Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032?

Jak informuje Główny Inspektorat Sanitarny¹ – azbest wykazuje działanie chorobotwórcze na skutek wdychania włókien zawieszonych w powietrzu. Sama obecność azbestu nie jest zagrożeniem dla zdrowia. Staje się on niebezpieczny dopiero w momencie uszkodzenia (poprzez łamanie, kruszenie czy cięcie) lub gdy dochodzi do korozji wyrobów zawierających azbest. Procesy te prowadzą do uwalniania włókien azbestowych, które wraz z wdychanym powietrzem mogą dostać się do ludzkiego organizmu. Skutki szkodliwego działania azbestu nie muszą być natychmiastowe – jego działanie u człowieka może ujawnić się nawet po kilkudziesięciu latach. W aktualnym stanie wiedzy naukowej azbest jest substancją o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla ludzi.

Z chwilą wprowadzenia zakazu produkcji azbestu i obrotu materiałami azbestowymi (o którym była mowa powyżej) – podstawowym problemem stało się jego usunięcie ze środowiska. W tym celu został uchwalony rządowy Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032, który zakłada usunięcie i unieszkodliwienie wyrobów zawierających azbest do 2032 r. Szczegółowe informacje dotyczące ww. programu, są dostępne na stronie Ministerstwa Rozwoju i Technologii , pod adresem: LINK.

Zarówno ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, jak i akty wykonawcze do ww. ustawy, określają sposoby oraz zasady bezpiecznej i higienicznej pracy przy zabezpieczaniu i usuwaniu azbestu, a także sposoby bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest. Obejmują również szczególne zagadnienia związane z opieką zdrowotną pracowników oraz byłych pracowników zatrudnionych w warunkach narażenia na azbest.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

W sprawach nieuregulowanych w sposób szczególny w ww. ustawie, jak i aktach wykonawczych do ustawy – do wykonywania pracy z azbestem zastosowanie mają wszystkie przepisy z obszaru bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, regulowane ustawą z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy i przepisami aktów wykonawczych do tej ustawy.

Azbest – ze względu na rakotwórcze właściwości – podlega ponadto przepisom rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy.

2000 plus za narażenie na szkodliwe oddziaływanie azbestu – szczególna grupa osób, może uzyskać świadczenie przedemerytalne z ZUS, za pracę w warunkach narażenia na azbest

Ważne

Jedną z grup osób, którym przysługuje świadczenie przedemerytalne z ZUS, uregulowane w ustawie z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych – są osoby objęte art. 6 ustawy z 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, tj. osoby spełniające warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych, jeżeli posiadają okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej:

20 lat – w przypadku kobiet i odpowiednio
25 lat – w przypadku mężczyzn, a w tym

co najmniej 10 lat były zatrudnione, w pełnym wymiarze czasu pracy, w zakładach wymienionych w załącznikach nr 2 i 3 do ww. ustawy (tj. w zakładach, które produkowały wyroby zawierające azbest). Są to więc osoby, które były zatrudnione w warunkach narażenia na szkodliwe oddziaływanie azbestu.

Do wspomnianego powyżej 10-letniego okresu zatrudnienia, zalicza się również okresy:

zatrudnienia w zakładach wymienionych w załącznikach nr 2 i 3 do ww. ustawy oraz w przedsiębiorstwach powstałych w wyniku przekształcenia, podziału lub połączenia tych zakładów lub w przedsiębiorstwach korzystających z ich majątku do czasu zaprzestania produkcji wyrobów zawierających azbest i oczyszczenia tych zakładów z azbestu, nie później jednak niż do 31 grudnia 1999 r. oraz
zatrudnienia w innych przedsiębiorstwach, jeżeli pracownik był oddelegowany i wykonywał stale pracę na terenie zakładów, o których mowa powyżej.

Prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje osobie spełniającej ww. warunki, która w dniu wejścia w życie ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (tj. w dniu 28 września 1997 r.) była zatrudniona we wspomnianych powyżej zakładach, które produkowały wyroby zawierające azbest, a rozwiązanie stosunku pracy z ostatnim pracodawcą nastąpiło z przyczyn dotyczących zakładu pracy.

Przysługiwanie świadczenia przedemerytalnego ww. osobom, jest ponadto uzależnione od spełnienia przez nie tzw. wspólnego (dla wszystkich ubiegających się o świadczenie przedemerytalne) warunku dotyczącego pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Zgodnie z powyższym – o świadczenie przedemerytalne z ZUS mogą ubiegać się osoby, które:

przez co najmniej 180 dni pobierały zasiłek dla bezrobotnych, o którym mowa w ustawie z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia i ponadto:
- nadal pozostają zarejestrowane jako osoby bezrobotne oraz
- złożyły wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego w terminie nieprzekraczającym 30 dni od dnia wydania przez urząd pracy dokumentu poświadczającego 180-dniowy okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych.

Do ww. okresu 180 dni pobierania zasiłku dla bezrobotnych, wlicza się przy tym również:

okresy, za które zgodnie z art. 220 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia, prawo do tego zasiłku dla bezrobotnych nie przysługiwało,
okresy zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu przepisów ww. ustawy, albo zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych podjętego w tym okresie.

Świadczenie za styczność z azbestem/szkodliwe oddziaływanie azbestu nie przysługuje zatem w związku z posiadaniem np. pokrycia dachowego czy elewacji domu, wykonanych z azbestu), ale za pracę w warunkach narażenia na szkodliwe oddziaływanie azbestu (tj. w zakładach, które zajmowały się produkcją wyrobów zawierających azbest).

2000 plus za narażenie na szkodliwe oddziaływanie azbestu – w jakiej kwocie przysługuje świadczenie przedemerytalne z ZUS, za pracę w warunkach narażenia na azbest?

Aktualna, obowiązująca od 1 marca 2026 r. wysokość świadczenia przedemerytalnego wynosi 1 993,76 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych – kwota ta podlega corocznej waloryzacji, od dnia 1 marca, zgodnie ze wskaźnikiem waloryzacji emerytur i rent. Najbliższa podwyżka świadczenia przedemerytalnego będzie zatem miała miejsce w dniu 1 marca 2027 r.

2000 plus za narażenie na szkodliwe oddziaływanie azbestu – w jaki sposób ubiegać się o świadczenie przedemerytalne z ZUS, za pracę w warunkach narażenia na azbest?

Wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego (tj. wniosek ESP, który można pobrać pod adresem: LINK) należy złożyć do ZUS w terminie nieprzekraczającym:

30 dni od dnia wydania przez powiatowy urząd pracy dokumentu poświadczającego 180-dniowy okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych lub odpowiednio
30 dni od ustania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych, jeżeli zatrudnienie to lub inna praca zarobkowa zostało/została podjęte/podjęta na podstawie skierowania przez powiatowy urząd pracy i ustało po upływie 180-dniowego okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych, do którego okres tych prac jest zaliczany.

Wniosek o świadczenie przedemerytalne można złożyć do ZUS:

osobiście lub przez pełnomocnika w dowolnej jednostce organizacyjnej ZUS (pisemnie lub ustnie do protokołu),
za pośrednictwem operatora pocztowego lub polskiego urzędu konsularnego jak również
w formie dokumentu elektronicznego przez Platformę Usług Elektronicznych (PUE) ZUS.

2000 plus za narażenie na szkodliwe oddziaływanie azbestu – kiedy ustaje prawo do świadczenia przedemerytalnego z ZUS, za pracę w warunkach narażenia na azbest?

Prawo do świadczenia przedemerytalnego z ZUS ustaje:

na wniosek osoby pobierającej świadczenia przedemerytalne,
w dniu poprzedzającym dzień nabycia prawa do emerytury ustalonej decyzją organu rentowego,
z dniem osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego lub
z dniem nabycia prawa własności lub objęcia w posiadanie (samoistne lub zależne) nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczających 2 ha przeliczeniowe albo współwłasności nieruchomości rolnej, jeżeli udział w nieruchomości przekracza 2 ha przeliczeniowe.

¹ Główny Inspektorat Sanitarny, Dlaczego azbest jest niebezpieczny dla zdrowia (https://www.gov.pl/web/gis/dlaczego-azbest-jest-niebezpieczny-dla-zdrowia)

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1708)
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 277 z późn. zm.)
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy (Dz.U. z 2024 r., poz. 1126)
Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 115)

Powiązane