Ludzie umierają w oczekiwaniu na pieniądze z ZUS. Alarm w sprawie popularnego świadczenia

• Śmierć przychodzi szybciej niż decyzja
• Rząd przejrzał ustawę. Teraz trwają konsultacje zmian
• Co ma się zmienić w systemie orzekania
• Resort podjął już działania, by skrócić kolejki
• Świadczenie wspierające. Kto może je otrzymać?
• Ile wynosi świadczenie wspierające w 2026 roku?

Śmierć przychodzi szybciej niż decyzja

Alarm w sprawie funkcjonowania świadczenia wspierającego podniosła posłanka Aleksandra Leo wraz z grupą parlamentarzystów. W lutym tego roku skierowali do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej interpelację nr 15372 dotyczącą funkcjonowania świadczenia wspierającego i systemu ustalania poziomu potrzeby wsparcia.

Posłowie zwrócili uwagę na przewlekłość postępowań prowadzonych przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Jak wskazali, problemem są przede wszystkim wielomiesięczne oczekiwanie na wyznaczenie komisji oraz wydanie decyzji.

W dokumencie opisano również dramatyczne przypadki osób ciężko lub terminalnie chorych, które nie doczekały zakończenia postępowania. Autorzy interpelacji przywołali historię ciężko chorej, wymagającej stałej opieki 18-letniej Hani B., która złożyła wniosek o świadczenie wspierające, jednak zmarła w trakcie postępowania, nie doczekawszy decyzji komisji.

Problem – jak wskazano w interpelacji – nie ma być przypadkiem odosobnionym. Posłowie zwrócili uwagę, że od wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, czyli od 1 stycznia 2024 roku, do parlamentarzystów, mediów i organizacji społecznych napływają sygnały dotyczące problemów z funkcjonowaniem systemu orzekania.

Autorzy interpelacji zwracają również uwagę, że obowiązek przeprowadzania komisji w przypadkach, w których stan zdrowia nie budzi żadnych wątpliwości, tktóre uczynią go sprawniejszym i bardziej przyjaznym dla osób z niepełnosprawnościami. - Ustawa o świadczeniu wspierającym została przygotowana przez poprzedni rząd, jednak jej faktyczne wdrażanie i funkcjonowanie przypada na okres obecnej kadencji. Jesienią 2024 r. zapowiadano przegląd obowiązujących przepisów oraz ocenę ich skutków, w szczególności w zakresie efektywności systemu i dostępności świadczenia dla osób najbardziej potrzebujących – napisano w dokumencie.

Rząd przejrzał ustawę. Teraz trwają konsultacje zmian

Przegląd funkcjonowania ustawy rzeczywiście został przeprowadzony. Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych poinformowało w marcu 2026 roku, że po roku obowiązywania ustawy dokonano oceny jej stosowania, a także zasad ustalania poziomu potrzeby wsparcia. Wnioski z przeglądu wskazały możliwe kierunki zmian, których celem jest m.in. skrócenie czasu oczekiwania na decyzję i usprawnienie systemu wsparcia.

To ważna aktualizacja w stosunku do wcześniejszych zapowiedzi. Prace nad zmianami nie zakończyły się bowiem na samym przeglądzie ustawy.

Obecnie rząd pracuje nad przyszłym modelem orzekania. Na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych poinformowano, że 14 września 2026 roku rozpoczęły się konsultacje społeczne dotyczące przyszłego modelu orzekania o niepełnosprawności.

Konsultacje są częścią projektu „Przebudowa modelu orzekania o niepełnosprawności”. Jego celem jest stworzenie kompleksowego modelu orzekania odpowiadającego indywidualnym potrzebom osób z niepełnosprawnościami. Ma on uwzględniać między innymi Międzynarodową Klasyfikację Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF) oraz postanowienia Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych.

Jednocześnie nie oznacza to, że nowe zasady już obowiązują. Obecnie świadczenie wspierające jest nadal przyznawane według obowiązujących przepisów. Rządowy harmonogram przewiduje dopiero opracowanie i skierowanie do konsultacji międzyresortowych i społecznych projektu nowelizacji ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz ustawy o świadczeniu wspierającym.

Co ma się zmienić w systemie orzekania

Planowana przebudowa ma być szersza niż sama korekta procedury dotyczącej świadczenia wspierającego. W ramach projektu analizowany jest obecny system orzekania oraz system świadczeń i innych form wsparcia. Następnie ma zostać opracowany model wieloaspektowej oceny, który będzie służył ustalaniu niepełnosprawności oraz kwalifikowaniu do poszczególnych form wsparcia.

W projekcie przewidziano również przygotowanie nowych narzędzi oceny, systemu informatycznego służącego standaryzacji i zarządzaniu procesem orzekania oraz platformy szkoleniowej dla kadry orzeczniczej i administracyjnej.

Planowane są również zmiany organizacyjne. Projekt zakłada między innymi dostosowanie struktury administracyjnej systemu orzekania do nowych rozwiązań, a także wzmocnienie nadzoru nad systemem. Projekt rozpoczął się z początkiem grudnia 2025 roku i ma być realizowany do 31 sierpnia 2028 roku. Jego wartość wynosi 180 mln zł, z czego 148,536 mln zł stanowi dofinansowanie z Funduszy Europejskich.

Resort podjął już działania, by skrócić kolejki

Niezależnie od prac nad docelową przebudową systemu resort rodziny podejmuje działania mające usprawnić bieżące funkcjonowanie wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności. Wśród działań podejmowanych w celu poprawy sytuacji znalazły się między innymi zwiększenie zasobów zespołów orzeczniczych, działania organizacyjne i szkoleniowe oraz usprawnienia związane z obsługą postępowań.

Wnioski dotyczące konieczności skrócenia czasu oczekiwania na decyzje zostały również zapisane w rządowym przeglądzie funkcjonowania ustawy o świadczeniu wspierającym. Dokument wskazuje na potrzebę usprawnienia działania systemu i procedur związanych z ustalaniem poziomu potrzeby wsparcia.

Jednocześnie problem kolejek nie został rozwiązany przez sam fakt rozpoczęcia prac nad reformą. Osoby ubiegające się o świadczenie nadal muszą przejść procedurę ustalenia poziomu potrzeby wsparcia, zanim ZUS będzie mógł rozpatrzyć prawo do świadczenia.

Świadczenie wspierające. Kto może je otrzymać?

Świadczenie wspierające nie jest świadczeniem przeznaczonym wyłącznie dla seniorów. Przysługuje pełnoletnim osobom z niepełnosprawnościami, które posiadają decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia na poziomie od 70 do 100 punktów.

Od 2026 roku świadczenie jest dostępne również dla osób z poziomem potrzeby wsparcia wynoszącym od 70 punktów. Tym samym został zakończony etap wprowadzania świadczenia, w którym dostęp do niego był stopniowo rozszerzany w zależności od liczby punktów.

Samo świadczenie wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wcześniej jednak osoba ubiegająca się o pieniądze musi uzyskać decyzję wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności określającą poziom potrzeby wsparcia. To właśnie ten etap procedury jest obecnie jednym z głównych problemów systemu.

Ile wynosi świadczenie wspierające w 2026 roku?

Wysokość świadczenia jest uzależniona od liczby przyznanych punktów i stanowi określony procent renty socjalnej. Obecnie wynosi od 792 zł miesięcznie dla osób z wynikiem 70–74 punktów do 4353 zł dla osób, które uzyskały od 95 do 100 punktów. Środki mają częściowo pokrywać dodatkowe koszty wynikające z niepełnosprawności i są wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Kwota świadczenia jest powiązana z rentą socjalną, dlatego zmienia się wraz z jej waloryzacją. ZUS podkreśla, że świadczenie wspierające jest niezależne od dochodu i może być pobierane równocześnie z innymi świadczeniami, o ile przepisy nie stanowią inaczej.