Ceny paliw drenują nasze kieszenie. Na stacjach mogłoby być taniej, ale jest jeden warunek

• Niższe ceny paliw w Polsce? Wraca projekt opłaty od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od marca do grudnia 2026 r. ze zbycia paliw ciekłych
• Niższe ceny na stacjach paliw? To może się ziścić dzięki nowej opłacie od nadzwyczajnych zysków (tzw. windfall tax)
• Niższe ceny paliw muszą jeszcze poczekać na decyzję prezydenta. Zmieniony projekt nowej opłaty już w pracach rządu
• Program Ceny Paliwa Niżej zakończył się, ale może powrócić. Jest jeszcze jakaś nadzieja dla kierowców w Polsce

Niższe ceny paliw mogą nadejść już niebawem. Okazuj się bowiem, że na stronach kancelarii premiera, w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów w dniu 14 września została opublikowana informacja o pracach nad projektem ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od marca do grudnia 2026 r. ze zbycia paliw ciekłych. Jest to ta sama propozycja, która została odrzucona już raz przez prezydenta RP. Jakie dokładnie założenia znajdują się w tym nowym dokumencie? Przyjrzyjmy się bliżej.

Niższe ceny paliw w Polsce? Wraca projekt opłaty od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od marca do grudnia 2026 r. ze zbycia paliw ciekłych

W projekcie ustawy, nad którym pracuje Ministerstwo Finansów czytamy, że ta nowa „inicjatywa legislacyjna stanowi odpowiedź na wyjątkowe uwarunkowania geopolityczne i gospodarcze wywołane wybuchem konfliktu zbrojnego na Bliskim Wschodzie. Eskalacja działań militarnych w tym regionie doprowadziła do poważnych zakłóceń w globalnym łańcuchu dostaw ropy naftowej, skutkując skokowym wzrostem jej cen na rynkach światowych. Zamknięcie kluczowego korytarza tranzytowego, przez który przepływa znaczna część globalnej podaży surowca, wywołało gwałtowną i silną reakcję cenową na rynkach towarowych. Skutki tego szoku odczuli dotkliwie zarówno konsumenci indywidualni, jak i szerokie rzesze przedsiębiorców.”

Ustawodawca wprost stwierdza, że wzrost cen paliw przełożył się na wzrost kosztów transportu, który jest nieodłącznym elementem rachunku kosztów w niemal każdej branży – od handlu, przez produkcję, aż po usługi. Wysokie ceny energii uderzyły również w gospodarstwa domowe, przy czym obciążenia te dotknęły w nieproporcjonalnie większym stopniu podmioty o niższych dochodach, pogłębiając ryzyko wykluczenia energetycznego.

Niższe ceny na stacjach paliw? To może się ziścić dzięki nowej opłacie od nadzwyczajnych zysków (tzw. windfall tax)

Kierowcy czekają z niecierpliwością na jakiś konkretny ruch rządu w sprawie obniżenie cen paliw. W tym kontekście bardzo ważna informacją jest to, że ten nowy projekt rządowy - tak jak ten poprzedni odrzucony przez prezydenta - zawiera propozycję ustanowienia nowej, epizodycznej daniny publicznej – podatku od nadzwyczajnych zysków (tzw. windfall tax) – skierowanej do przedsiębiorców prowadzących działalność w obszarze rynku ropy naftowej, tj. podmiotów będących producentami lub dokonujących z obrotu zagranicą niektórymi paliwami ciekłymi.

W projekcie czytamy, że „podatnikami podatku od nadzwyczajnych zysków będą przedsiębiorcy prowadzący, w okresie od 1 marca 2026 do 31 grudnia 2026 roku na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, samodzielnie lub za pośrednictwem innego podmiotu, działalność w zakresie wytwarzania paliw ciekłych lub importu/nabycia wewnątrzwspólnotowego paliw ciekłych.” Podkreśla się jednocześnie, że podstawą proponowanej regulacji jest założenie, że opodatkowaniu powinna podlegać wyłącznie ta część przychodów, która wykracza ponad poziom odpowiadający standardowym, historycznym warunkom rynkowym. W tym celu ustawodawca przewiduje się ustanowienie mechanizmu porównywania bieżącej dochodowości przedsiębiorstw z historycznie osiąganymi wynikami. I tak, w myśl proponowanych rozwiązań podatek obejmie tylko tę część przychodów, która przekracza poziom referencyjny, stanowiąc tym samym zysk nadzwyczajny, niezwiązany ze wzrostem produktywności po stronie podatnika czy też wcześniejszymi inwestycjami.

A zatem, zgodnie z powyższym, podstawę opodatkowania podatkiem od nadzwyczajnych zysków stanowić będzie nadwyżka osiągniętych przez podatnika przychodów ze sprzedaży paliw ciekłych ponad kwotę przychodów z tego tytułu, jaka zostałaby osiągnięta przez tego podatnika przy zastosowaniu jego średniej marży sprzedaży (ŚMS) paliw ciekłych z roku 2025 powiększonej o 20% . Tak ustalona wartość będzie stanowić tzw. marżę referencyjną. Proponowana konstrukcja gwarantuje, że wprowadzenie nowej daniny dokona się bez uszczerbku dla zwykłej rentowności przedsiębiorcy ani nie obciąży zysków wynikających z standardowego rozwoju działalności.

Legislator proponuje, „aby stawka podatku wynosiła 60% tak określonej podstawy opodatkowania, co proporcjonalnie odzwierciedla skalę nieoczekiwanych korzyści, przy jednoczesnym pozostawieniu podatnikowi możliwości dysponowania istotnej części nadzwyczajnego zysku.” Natomiast system poboru daniny zostanie oparty na mechanizmie samoobliczenia, obejmującym miesięczne zaliczki oraz roczne rozliczenie za sprawa dedykowanej temu deklaracji podatkowej, co zapewnia bieżące zasilanie budżetu bez generowania nadmiernych obciążeń administracyjnych po stronie podatnika, jak i organów podatkowych.

Niższe ceny paliw muszą jeszcze poczekać na decyzję prezydenta. Zmieniony projekt nowej opłaty już w pracach rządu

Przypomnijmy, że przedstawiciele rządu informowali w ostatnich tygodniach, że nowa wersja projektu podatku od nadzwyczajnych zysków koncernów energetycznych z wyłączeniem retroaktywnego działania daniny ma być gotowa jesienią. Rząd zatem dotrzymuje słowa i rozpoczyna prace nad nową wersję projektu.

Jak wiadomo, wcześniejszą wersję rządowego projektu wprowadzającego windfall tax prezydent Karol Nawrocki skierował w lipcu do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej. W tej wersji wpływy z podatku szacowano na ok. 4 mld zł. Stawka daniny w projekcie wynosiła 60 proc., a jego podstawą również miała być nadwyżka ponad marżę referencyjną, powiększoną o dodatkowe 20 proc.

Program Ceny Paliwa Niżej zakończył się, ale może powrócić. Jest jeszcze jakaś nadzieja dla kierowców w Polsce

Do tej decyzji prezydenta Karola Nawrockiego odniósł się minister energii Miłosz Motyka. „Na ten moment CPN to przeszłość, CKN - Ceny Karola Nawrockiego, to teraźniejszość. Gdyby pan prezydent podpisał ustawę (o podatku od nadzwyczajnych zysków firm paliwowych), CPN by działał” - powiedział. Motyka stwierdził także, że nie ma teraz możliwości dalszego finansowania działań osłonowych na rynku paliw. „Dzisiaj budżet państwa - bardzo napięty - nas ogranicza” - dodał minister. Może się jedna okazać, że wejście w życie nowej wersji projektu od zysków nadzwyczajnych zmieni sytuację. Na to trzeba nam jeszcze poczekać, w każdym razie - co wynika z wypowiedzi polityków - powrót programu CPN jest wciąż sprawą otwartą.

Dla przypomnienia, koniec sierpnia był również końcem obowiązywania programu Ceny Paliwa Niżej (CPN), wprowadzonego na okres ostatnich tygodni wakacji szkolnych, czyli od 17 do 31 sierpnia. W ramach programu obniżono stawkę podatku VAT na niektóre paliwa, w szczególności benzyny i olej napędowy z 23 proc. do 8 proc. Równocześnie obowiązywały ceny maksymalne, ogłaszane przez Ministra Energii. Sprzedaż powyżej ceny maksymalnej była zagrożona karą do 1 mln zł.

Pierwsza odsłona pakietu CPN wprowadzona była pod koniec marca br. Był on odpowiedzią na gwałtownie rosnące ceny ropy w związku z konfliktem USA i Izraela z Iranem, który wybuchł 28 lutego. CPN obowiązywał do końca czerwca i obejmował przepisy, na mocy których stosowana była obniżona stawka VAT na benzynę i olej napędowy - oraz ustalana była cena maksymalna tych paliw na stacjach benzynowych. W ramach pakietu wprowadzono też czasową obniżkę akcyzy na paliwa, która obowiązywała do połowy czerwca. Ministerstwo Finansów poinformowało, że całkowity koszt programu CPN wyniósł około 5,2 mld zł, z czego 495 mln zł to koszt dotyczący okresu od 17 do 31 sierpnia br.