To informacja, która może zaskoczyć wielu Polaków - i wywołać burzę. Cudzoziemiec bez polskiego obywatelstwa może otrzymać świadczenia rodzinne na dziecko. I to nawet wtedy, gdy jego status pobytowy w Polsce nie jest uregulowany. Organy nie tylko nie muszą tego weryfikować - one w ogóle nie mogą brać tego pod uwagę. Liczy się co innego, a właśnie ten element decyduje o prawie do pieniędzy.
- Pytanie Rzecznika Praw Dziecka trafiło do składu siedmiu sędziów NSA
- NSA odmówił podjęcia uchwały w sprawie świadczeń - dlaczego? Zdaniem sądu, sprawa jest oczywista
- Co mówi utrwalona linia orzecznicza? Liczy się tylko obywatelstwo dziecka, a obywatelstwo rodzica jest bez znaczenia
- Kto może ubiegać się o świadczenia na dziecko z polskim obywatelstwem?
- NSA za ochroną praw polskich dzieci
- Co to oznacza w praktyce dla rodziców-cudzoziemców?
Pytanie Rzecznika Praw Dziecka trafiło do składu siedmiu sędziów NSA
4 października 2025 roku Rzecznik Praw Dziecka wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z pytaniem prawnym dotyczącym świadczeń rodzinnych. Sprawa dotyczyła sytuacji, w której o świadczenie na polskie dziecko ubiega się osoba niemająca polskiego obywatelstwa ani statusu pobytowego uprawniającego do świadczeń. Rzecznik chciał wyjaśnić, czy obywatelstwo i status pobytowy rodzica powinny przesądzać o odmowie przyznania świadczenia rodzinnego, gdy dziecko ma polskie obywatelstwo.
Pytanie trafiło do składu siedmiu sędziów NSA - co oznacza, że dotyczyło zagadnienia o fundamentalnym znaczeniu dla stosowania prawa.
NSA odmówił podjęcia uchwały w sprawie świadczeń - dlaczego? Zdaniem sądu, sprawa jest oczywista
25 marca 2026 roku NSA wydał postanowienie (sygn. I OPS 2/25), w którym odmówił podjęcia uchwały wyjaśniającej przedstawione zagadnienie. Powód? Brak przesłanek z art. 15 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem NSA podejmuje uchwały abstrakcyjne, gdy w orzecznictwie sądów administracyjnych występują rozbieżności wymagające ujednolicenia wykładni prawa.
W tej sprawie takiej rozbieżności nie było. Orzecznictwo sądów administracyjnych od lat jest spójne i utrwalone w tego rodzaju sprawie, z jaką zwrócił się RPD. A jakie jest to orzecznictwo i co mówi?
Co mówi utrwalona linia orzecznicza? Liczy się tylko obywatelstwo dziecka, a obywatelstwo rodzica jest bez znaczenia
NSA potwierdził, że w sprawach o świadczenia rodzinne ukształtowała się jednolita praktyka orzecznicza, zgodnie z którą:
- Obywatelstwo i status pobytowy rodzica NIE jest kryterium rozstrzygającym o prawie do świadczenia.
- Istotne jest polskie obywatelstwo dziecka - rzeczywistego beneficjenta świadczenia.
Innymi słowy: jeśli dziecko ma polskie obywatelstwo, przysługują mu świadczenia rodzinne niezależnie od tego, czy rodzic jest obywatelem polskim, Ukraińcem, Białorusinem, obywatelem UE czy osobą spoza Unii. Oczywiście, chodzi o takie świadczenia, których beneficjentem jest dziecko i są na nie przyznawane - wtedy właśnie liczy się obywatelstwo dziecka, nie rodzica.
Zasada ta odnosi się do świadczeń rodzinnych w rozumieniu ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Kto może ubiegać się o świadczenia na dziecko z polskim obywatelstwem?
Zgodnie z utrwaloną praktyką, o świadczenie rodzinne na dziecko będące obywatelem polskim może ubiegać się:
- rodzic,
- opiekun prawny,
- opiekun faktyczny dziecka,
- osoba ucząca się (jeśli sama jest uprawniona).
Warunek: osoba wnioskująca musi sprawować opiekę nad dzieckiem i zamieszkiwać z nim na terytorium Polski. Nie musi natomiast sama posiadać polskiego obywatelstwa. Także status pobytowy rodzica (np. czy ma kartę pobytu, wizę, czy przebywa nielegalnie) nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia dziecku-obywatelowi polskiemu.
NSA za ochroną praw polskich dzieci
Ratio legis takiego podejścia wynika z konstytucyjnej ochrony praw dziecka oraz zasady równego traktowania obywateli polskich. Gdyby organ odmawiał świadczeń z powodu braku polskiego obywatelstwa rodzica, prowadziłoby to do dyskryminacji polskich dzieci - w zależności od pochodzenia ich rodziców.
Tymczasem świadczenia rodzinne mają na celu wsparcie dziecka, a nie "nagradzanie" rodziców za ich status prawny. Polskie dziecko ma prawo do wsparcia państwa, niezależnie od tego, kim są jego rodzice.
Co to oznacza w praktyce dla rodziców-cudzoziemców?
Jeśli jesteś cudzoziemcem i masz dziecko z polskim obywatelstwem:
- Masz prawo ubiegać się o świadczenia rodzinne na to dziecko.
- Organ nie może odmówić świadczenia tylko dlatego, że nie masz polskiego obywatelstwa.
- Nie musisz mieć karty stałego pobytu ani obywatelstwa - wystarczy, że mieszkasz z dzieckiem w Polsce.
- Inne warunki dla danego świadczenia (np. kryterium dochodowe, zamieszkanie w Polsce) nadal muszą być spełnione.
Choć NSA odmówił podjęcia uchwały, samo postanowienie ma istotne znaczenie sygnalizacyjne. Potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą - organy i sądy nie powinny mieć wątpliwości co do wykładni prawa. Orzeczenie wskazuje kierunek stosowania prawa - obywatelstwo dziecka jest kluczowe, nie rodzica. Zamyka drogę do prób zaostrzania praktyki przez organy - próby odmowy świadczeń na podstawie statusu rodzica są sprzeczne z prawem.
Źródło: NSA (postanowienie NSA z dnia 25 marca 2026, sygn. I OPS 2/25)