Osobom, które posiadają (lub w przeszłości posiadały) na utrzymaniu co najmniej troje dzieci (i to nie tylko własne) – w ramach programu Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, przysługuje świadczenie w postaci dostępu do określonych towarów i usług na korzystniejszych warunkach, od ogólnie obowiązujących. Jest nim Karta Dużej Rodziny. W ocenie autorki petycji obywatelskiej, która w dniu 25 maja 2026 r. została wniesiona do Sejmu, świadczenie to jednak niewystarczająco rekompensuje trud włożony przez rodziców (a zwłaszcza matki) w wychowanie co najmniej trojga dzieci, dlatego zwróciła się ona z postulatem wprowadzenia specjalnego dodatku do emerytury dla seniorów.
- Karta Dużej Rodziny – na czym polega program MRPiPS, w ramach którego przysługuje świadczenie w postaci dostępu do określonych towarów i usług na korzystniejszych warunkach, od ogólnie obowiązujących?
- Karta Dużej Rodziny – jak należy rozumieć „posiadanie na utrzymaniu co najmniej trojga dzieci”?
- Karta Dużej Rodziny – komu przysługuje i na jakiej podstawie mogą ubiegać się o nią również seniorzy?
- Karta Dużej Rodziny – czy przysługuje również małżonkowi rodzica-seniora, który w przeszłości posiadał na otrzymaniu co najmniej troje dzieci?
- Wyższa emerytura dla posiadaczy Karty Dużej Rodziny – wprowadzenie dodatku do emerytury dla seniorów, w związku z trudem włożonym w wychowanie dzieci, przedmiotem petycji obywatelskiej, która została wniesiona do Sejmu
- Wyższa emerytura dla posiadaczy Karty Dużej Rodziny – na jakim etapie są aktualnie prace nad rozpatrzeniem petycji w sprawie wprowadzenia dodatku do emerytury dla seniorów, w związku z trudem włożonym w wychowanie dzieci?
- Świadczenie dla seniorów, za wychowanie dzieci już jest, ale – przysługuje za wychowanie co najmniej czworga dzieci (którzy nie posiadają dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania), a ojcom-seniorom wyłącznie zastępczo
Karta Dużej Rodziny – na czym polega program MRPiPS, w ramach którego przysługuje świadczenie w postaci dostępu do określonych towarów i usług na korzystniejszych warunkach, od ogólnie obowiązujących?
Karta Dużej Rodziny to program MRPiPS obejmujący system zniżek i dodatkowych uprawnień dla rodzin 3+ zarówno w instytucjach publicznych, jak i w firmach prywatnych. Posiadacze Karty Dużej Rodziny mają możliwość tańszego korzystania z oferty podmiotów m.in. z branży spożywczej, bankowej, rekreacyjnej czy właśnie – paliwowej. Podstawowym założeniem programu jest wspieranie budżetu rodzin wielodzietnych oraz ułatwienie im dostęp do dóbr i usług – tj. przyznaniu im tego dostępu na korzystniejszych zasadach.
Karta Dużej Rodziny – jak należy rozumieć „posiadanie na utrzymaniu co najmniej trojga dzieci”?
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 5.12.2014 r. o Karcie Dużej Rodziny – prawo do posiadania Karty przysługuje członkowi rodziny wielodzietnej, przez którą rozumie się rodzinę, w której rodzic (rodzice) lub małżonek rodzica mają lub mieli na utrzymaniu łącznie co najmniej troje dzieci bez względu na ich wiek.
Obowiązek utrzymywania dzieci przez rodziców określony jest w Kodeksie Rodzinnym i Opiekuńczym. Zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego – rodzice obowiązani są do dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.
Karta Dużej Rodziny – komu przysługuje i na jakiej podstawie mogą ubiegać się o nią również seniorzy?
Karta Dużej Rodziny (i związane z nią prawo do ulg) przysługuje członkowi rodziny wielodzietnej, przez którą rozumie się rodzinę, w której rodzic (rodzice) lub małżonek rodzica mają lub mieli na utrzymaniu łącznie co najmniej troje dzieci, bez względu na ich wiek. Karta jest przyznawana niezależnie od dochodu w rodzinie.
Członkami rodziny wielodzietnej są przy tym:
- rodzic (rodzice) – przez których rozumie się nie tylko rodziców biologicznych, ale również rodzica (rodziców) zastępczych lub osobę (osoby) prowadzące rodzinny dom dziecka,
- małżonek rodzica oraz
- dziecko – przez które rozumie się nie tylko dziecko biologiczne, ale również dziecko, nad którym rodzic sprawuje rodzinną pieczę zastępczą oraz osobę przebywającą w dotychczasowej rodzinie zastępczej albo w rodzinnym domu dziecka, o której mowa w art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 9.06.2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
którzy ponadto:
- posiadają obywatelstwo polskie i miejsce zamieszkania na terytorium Polski,
- są cudzoziemcami mającymi miejsce zamieszkania na terytorium Polski na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, zezwolenia na pobyt czasowy (udzielony w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 oraz art. 186 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 12.12.2013 r. o cudzoziemcach) lub w związku z uzyskaniem w Polsce statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, jeżeli zamieszkują na terytorium Polski z członkami rodziny lub odpowiednio
- są obywatelami państwa członkowskiego UE, EFTA, Konfederacji Szwajcarskiej lub członkami rodziny powyższych osób, posiadającymi miejsce zamieszkania, prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Polski.
Karta Dużej Rodziny przysługuje również rodzicom, których dzieci są już dorosłe, jeżeli spełniają oni kryteria co do ilości posiadanych dzieci, które mieli w przeszłości na utrzymaniu. Z karty tej – uprawnieni rodzice, mogą korzystać dożywotnio (o ile nie wystąpią przesłanki, uzasadniające pozbawienie ich karty). Z Karty Dużej Rodziny (i z przysługujących na jej podstawie zniżek) mogą zatem korzystać również seniorzy – którzy w przeszłości mieli na utrzymaniu co najmniej troje dzieci (i to nie tylko własne dzieci biologiczne, ale również – dzieci, nad którymi sprawowali rodzinną pieczę zastępczą, dla których pełnili funkcję rodziny zastępczej albo sprawowali nad nimi opiekę w ramach prowadzonego przez siebie rodzinnego domu dziecka). Nie ma przy tym znaczenia wiek seniora (czy jest to osoba powyżej 60, 70 czy 80 roku życia), ani osiągane przez niego dochody – jedynym kryterium, kwalifikującym go do programu, jest ilość posiadanych (w przeszłości) na utrzymaniu dzieci, których musiało być co najmniej troje.
Prawo do posiadania Karty Dużej Rodziny nie przysługuje jednak rodzicowi, którego sąd pozbawił władzy rodzicielskiej lub któremu sąd ograniczył władzę rodzicielską przez umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej, chyba że poza ww. dzieckiem, w stosunku do którego rodzic został pozbawiony władzy rodzicielskiej lub jego władza rodzicielska została ograniczona – posiada on (lub posiadał) na utrzymaniu jeszcze troje innych dzieci, w stosunku do których sąd nie pozbawił go władzy rodzicielskiej ani jej nie ograniczył, poprzez umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej.
Ponadto, Karta Dużej Rodziny – poza rodzicami – przysługuje również dzieciom należącym do rodziny wielodzietnej (3+), jeżeli – w dniu składania wniosku o przyznanie karty, zarówno wnioskujący, jak i co najmniej dwoje dzieci w takiej rodzinie – spełnia poniższe wymagania:
- nie ukończyli 18 roku życia lub odpowiednio
- nie ukończyli 25 roku życia, jeżeli:
- uczą się w szkole – prawo do posiadania Karty Dużej Rodziny, przysługuje im wówczas do 30 września następującego po końcu roku szkolnego,
- uczą się w szkole wyższej – prawo do posiadania Karty Dużej Rodziny, przysługuje im wówczas do 30 września roku, w którym planowane jest przez nie ukończenie nauki, zgodnie z oświadczeniem złożonym w tym przedmiocie wraz z wnioskiem o przyznanie karty;
- bez ograniczeń wiekowych – w przypadku dzieci legitymujących się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności.
Karta Dużej Rodziny – czy przysługuje również małżonkowi rodzica-seniora, który w przeszłości posiadał na otrzymaniu co najmniej troje dzieci?
Prawo do posiadania Karty Dużej Rodziny przysługuje nie tylko rodzicowi co najmniej trojga dzieci (niezależnie od wieku tych dzieci i ich miejsca zamieszkania, a zatem – na takich samych zasadach, również rodzicowi, który jest już w wieku senioralnym), ale także małżonkowi tego rodzica. Małżonek rodzica, któremu przyznano Kartę, traci prawo do jej posiadania, jeżeli rodzic zmarł, utracił prawo do posiadania Karty, małżeństwo z rodzicem zostało unieważnione albo rozwiązane przez rozwód, albo sąd orzekł o nieistnieniu małżeństwa.
W przypadku zawarcia małżeństwa przez osoby, z których żadna nie ma/nie miała na utrzymaniu co najmniej trojga dzieci, ale łącznie mają lub mieli co najmniej troje dzieci – np. w sytuacji zawarcia małżeństwa przez osoby, z których jedno ma dwoje dzieci, a drugie jedno dziecko – osobom tym również będzie przysługiwało prawo do posiadania Karty Dużej Rodziny, podobnie jak ich dzieciom, jeśli co najmniej troje z nich będzie w chwili składania wniosku spełniało warunki ustawy. W takiej sytuacji dla obojga małżonków powinna być zaznaczona na wniosku rola osoby w rodzinie – „małżonek”.
Co ważne – małżonkowi rodzica prawo do posiadania Karty będzie przysługiwało także wówczas, gdy małżeństwo zostanie zawarte po usamodzielnieniu się dzieci. Jeżeli zatem np. osoba w wieku senioralnym, poślubi innego seniora, który miał na utrzymaniu co najmniej troje, aktualnie dorosłych już dzieci lub łączna liczba aktualnie dorosłych już dzieci, które były na utrzymaniu obu małżonków opiewa na co najmniej troje – tacy małżonkowie (oboje) również będą uprawnieni do otrzymania Karty Dużej Rodziny.
Wyższa emerytura dla posiadaczy Karty Dużej Rodziny – wprowadzenie dodatku do emerytury dla seniorów, w związku z trudem włożonym w wychowanie dzieci, przedmiotem petycji obywatelskiej, która została wniesiona do Sejmu
W dniu 25 maja 2026 r. do Sejmu została złożona petycja obywatelska (nr BKSP-153-X-1016/26), której autorka wniosła o podjęcie inicjatywy ustawodawczej, mającej na celu wprowadzenie stałego dodatku emerytalnego dla osób posiadających Kartę Dużej Rodziny.
W ocenie petytorki – obecny system emerytalny w niewystarczającym stopniu rekompensuje trud włożony w wychowanie co najmniej trojga dzieci. „Rodzice wielodzietni inwestują siły i środki w rozwój przyszłych pokoleń, bezpośrednio przyczyniają się do stabilności systemu ubezpieczeń społecznych, z którego finansowane są emerytury” – argumentuje autorka petycji i dodaje:
„Wprowadzenie takiego dodatku byłoby:
- aktem sprawiedliwości społecznej, docenieniem wkładu demograficznego w państwo,
- wsparciem finansowym, realną pomocą dla seniorów, którzy ze względu na liczną rodzinę, często mieli mniejsze możliwości gromadzenia dodatkowych oszczędności,
- wzmocnieniem prestiży Karty Dużej Rodziny, nadaniu jej charakteru wsparcia długofalowego, a nie tylko doraźnego systemu zniżek.”
Podsumowując, autorka petycji wyraziła nadzieję, że powyższa propozycja „wpisuje się w realizowaną politykę prorodzinną i spotka się z pozytywnym rozpatrzeniem.”
Wyższa emerytura dla posiadaczy Karty Dużej Rodziny – na jakim etapie są aktualnie prace nad rozpatrzeniem petycji w sprawie wprowadzenia dodatku do emerytury dla seniorów, w związku z trudem włożonym w wychowanie dzieci?
Petycja z dnia 25 maja 2026 r. (nr BKSP-153-X-1016/26), której przedmiotem jest postulat wprowadzenia dodatku do emerytury dla seniorów, którzy wychowali co najmniej troje dzieci – została skierowana do rozpatrzenia przez sejmową Komisję do Spraw Petycji. Na dzień dzisiejszy, nie wyznaczono jeszcze terminu posiedzenia, podczas którego zostanie poddana obradom posłów, będących członkami ww. komisji.
Świadczenie dla seniorów, za wychowanie dzieci już jest, ale – przysługuje za wychowanie co najmniej czworga dzieci (którzy nie posiadają dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania), a ojcom-seniorom wyłącznie zastępczo
Warto również zwrócić uwagę, że w obecnym systemie świadczeń w Polsce istnieje już świadczenie, które ma zapewnić niezbędne środki utrzymania osobom, które poświęciły się wychowywaniu dzieci (ale z tą różnicą, że – przysługuje ono osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia, aby wychowywać dzieci lub z powyższego powodu w ogóle go nie podjęły, a ponadto – wychowały co najmniej czworo, a nie troje dzieci). Jest nim rodzicielskie świadczenie uzupełniające, które zostało wprowadzone ustawą z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym i inaczej zwane jest programem – „Mama 4+”.
Zgodnie z art. 3 ww. ustawy – świadczenie to przysługuje:
- matce, która ukończyła 60 lat oraz urodziła i wychowała lub tylko wychowała co najmniej 4 dzieci oraz
- ojcu, który ukończył 65 lat oraz wychował co najmniej 4 dzieci, ponieważ matka dzieci zmarła, porzuciła je lub przez długi czas ich nie wychowywała,
jeżeli nie posiadają oni dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania (czyli dochodu stanowiącego równowartość co najmniej aktualnie obowiązującej kwoty najniższej emerytury).
Warunek urodzenia i wychowania lub wyłącznie wychowania co najmniej 4 dzieci można spełnić nie tylko w stosunku do dzieci własnych, ale również – dzieci współmałżonka, dzieci przysposobionych lub dzieci przyjętych na wychowanie w ramach rodziny zastępczej (z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej).
Ponadto, aby otrzymać świadczenie, seniorka lub odpowiednio – senior, musi mieszkać w Polsce i mieć tutaj ośrodek interesów życiowych przez co najmniej 10 lat (po ukończeniu 16 roku życia), a także posiadać:
- polskie obywatelstwo lub
- obywatelstwo jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej albo państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) i mieć prawo pobytu lub prawo stałego pobytu w Polsce lub
- zalegalizowany pobyt w Polsce (jeśli jest cudzoziemcem).
Jeżeli uprawniona matka-seniorka lub ojciec-senior co najmniej 4 dzieci, nie pobiera emerytury ani renty – rodzicielskie świadczenie uzupełniające przysługuje w wysokości najniższej emerytury, czyli aktualnie (tj. od 1 marca 2026 r.) – w wysokości 1 978,49 zł brutto miesięcznie. Świadczenie to, podlega corocznej waloryzacji (od 1 marca każdego roku).
Jeżeli natomiast uprawniona matka-seniorka lub ojciec-senior, pobiera emeryturę lub rentę w wysokości niższej niż najniższa emerytura, wówczas – rodzicielskie świadczenie uzupełniające przysługuje w wysokości stanowiącej równowartość różnicy pomiędzy aktualnie obowiązującą kwotą najniższej emerytury, a kwotą pobieranego świadczenia (czyli – stanowi ono dopełnienie do najniższej emerytury).
Jak wynika z powyższego – świadczenie przysługujące seniorom za wychowanie dzieci już w Polsce obowiązuje, ale w odróżnieniu od tego postulowanego w petycji z dnia 25 maja 2026 r. – przysługuje ono wyłącznie, jeżeli wychowano co najmniej czworo (a nie troje) dzieci i nie posiada się dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania (czyli dochodu stanowiącego równowartość co najmniej aktualnie obowiązującej kwoty najniższej emerytury), a ponadto w pierwszej kolejności – należy się ono matce a dopiero jeżeli matka zmarła, porzuciła dzieci lub przez długi czas ich nie wychowywała – ojcu dzieci.
Nierówność matek i ojców w zakresie uprawnienia do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego (a konkretnie – nieprzysługiwanie świadczenia ojcom, pomimo, że ukończyli 65 lat i wychowali co najmniej 4 dzieci – jeżeli matka dzieci żyje, nie porzuciła ich ani nie zaprzestała ich wychowywania na dłuższy czas) – stało się przedmiotem interwencji Rzecznika Praw Obywatelskich (dalej: RPO) do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Jak zwrócił uwagę RPO w swoim wystąpieniu w tej sprawie z 25 marca 2024 r. – ustawa jednoznacznie uzależnia zatem prawo ojca do ww. świadczenia od określonych przesłanek związanych z matką. Ojcu przysługuje prawo do świadczenia wyłącznie, gdy nie może skorzystać z niego matka. Zostało zatem ono unormowane zasadniczo odmiennie od uprawnienia matki, a wręcz potraktowane jako zastępcze i posiłkowe.
W opinii RPO, takie ukształtowanie prawa ojca do świadczenia może budzić zasadnicze wątpliwości co do zgodności art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym z art. 33 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.
Jak dalej wyjaśnia rzecznik – „Założenie ustawodawcy, że pierwszeństwo do uzyskania świadczenia ma matka wychowująca co najmniej czworo dzieci, a ojciec wychowujący co najmniej czworo dzieci nabędzie uprawnienie tylko w ograniczonych ściśle warunkach (śmierć matki dzieci, porzucenie dzieci albo długotrwałe zaprzestania wychowywania dzieci) w sposób nierówny traktuje rodziców dzieci.
Może to prowadzić do powielania i utrwalania nieuprawnionych twierdzeń, że w realizacji prawa rodziców do wychowania dzieci to prawo matki nabiera uprzywilejowanego charakteru, a w zakresie obowiązków rodzicielskich, obowiązek wychowywania dzieci obciąża co do zasady matkę, a jedynie w wyjątkowych przypadkach ojca.
Przesądzając o pierwszeństwie kobiety/matki w realizacji prawa do świadczenia w porównaniu z mężczyzną/ojcem – gdy oboje spełniają warunki uzyskania świadczenia z tytułu wychowania co najmniej czworga dzieci – ustawodawca wprowadził nierówność w prawach i obowiązkach rodziców dzieci. Zróżnicowanie takie, w ocenie Rzecznika, nie znajduje racjonalnego uzasadnienia.”
Więcej informacji na ten temat (w tym m.in. o dalszym przebiegu interwencji RPO w powyższej sprawie), można znaleźć w poniższym artykule:
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 5.12.2014 r. o Karcie Dużej Rodziny (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1512)
- Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 236)
- Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1577)