Od 1 stycznia 2027 roku mają ruszyć Osobiste Konta Inwestycyjne (OKI), które zmienią zasady oszczędzania i inwestowania w Polsce. Nowe przepisy przewidują zwolnienie z podatku Belki do 100 tys. zł, ale jednocześnie wprowadzają nowy podatek od części aktywów przekraczających ustawowe limity. Sejm już przyjął ustawę. Wyjaśniamy, kto zyska na zmianach i kiedy trzeba będzie zapłacić nową daninę.
- OKI w skrócie. Co zmieni się od 2027 roku?
- Sejm przyjął ustawę o OKI. Nowe konta mają ruszyć od 1 stycznia 2027 roku
- Do 100 tys. zł bez podatku. Jakie limity przewidują nowe przepisy?
- Nowy podatek po przekroczeniu limitu. Kto zapłaci dodatkową daninę?
- To nie jest podatek Belki. Na czym polega najważniejsza różnica?
- Polacy są zainteresowani OKI. Badania pokazują duży potencjał programu
- Największym wyzwaniem będzie przekonanie Polaków do działania
- Czy pieniądze popłyną na giełdę? Rząd liczy na miliardy złotych nowych inwestycji
- Kluczowa będzie prostota i łatwy dostęp
- OKI mogą zmienić sposób oszczędzania Polaków. Czy rzeczywiście tak się stanie?
- Oto fragment z uzasadnienia do projektu ustawy o OKI: stawka podatku i zwolnienia podatkowe
OKI w skrócie. Co zmieni się od 2027 roku?
- start programu: 1 stycznia 2027 roku,
- limit zwolnienia dla aktywów inwestycyjnych: 100 tys. zł,
- limit dla aktywów oszczędnościowych: 25 tys. zł,
- łączne zwolnienie: maksymalnie 100 tys. zł,
- nowy podatek: obejmie część aktywów przekraczających limity,
- stawka podatku: będzie zależna od stopy referencyjnej NBP, ale nie może być niższa niż 0,1 proc.
Polacy będą musieli przygotować się na dużą zmianę w sposobie oszczędzania i inwestowania. Sejm uchwalił ustawę o Osobistych Kontach Inwestycyjnych (OKI), które mają wejść w życie od 2027 roku. Nowe przepisy wprowadzają specjalne limity zwolnienia z podatku Belki, ale jednocześnie zakładają nową daninę dla osób, które przekroczą określone wartości aktywów. Choć projekt rządu ma zachęcić Polaków do inwestowania, część osób zwraca uwagę, że po raz pierwszy pojawi się rozwiązanie przypominające podatek od wartości zgromadzonych pieniędzy, a nie wyłącznie od wypracowanego zysku.
Sejm przyjął ustawę o OKI. Nowe konta mają ruszyć od 1 stycznia 2027 roku
Za ustawą o Osobistych Kontach Inwestycyjnych zagłosowało w ostatni piątek 427 posłów. Przeciw było pięciu parlamentarzystów, a jedna osoba wstrzymała się od głosu. Teraz projekt trafi do Senatu. „Sejm przyjął ustawę o Osobistych Kontach Inwestycyjnych. Do 100 tys. zł bez podatku. To największa od lat zmiana dla indywidualnych inwestorów i największy projekt budowy krajowego kapitału napędzającego rozwój polskiej gospodarki” – napisał minister finansów i gospodarki Andrzej Domański na platformie X.
Zgodnie z planem nowe konta inwestycyjne mają zacząć działać 1 stycznia 2027 roku. Początkowo zakładano wcześniejszy termin uruchomienia programu, jednak został on przesunięty. Celem OKI jest zwiększenie udziału inwestycji w oszczędnościach Polaków. Chodzi też o skierowanie większej ilości kapitału na krajowy rynek finansowy.
Do 100 tys. zł bez podatku. Jakie limity przewidują nowe przepisy?
Osobiste Konto Inwestycyjne ma pozwolić na lokowanie pieniędzy w różne instrumenty finansowe, między innymi:
- akcje,
- fundusze inwestycyjne,
- obligacje,
- inne dostępne aktywa inwestycyjne.
Najważniejszą zmianą ma być zwolnienie z podatku Belki w określonych limitach. Dla aktywów inwestycyjnych, takich jak akcje czy jednostki funduszy, limit zwolnienia wyniesie 100 tys. zł. Dla aktywów oszczędnościowych, między innymi obligacji i lokat, limit będzie niższy i wyniesie 25 tys. zł.
Nowy podatek po przekroczeniu limitu. Kto zapłaci dodatkową daninę?
Największe emocje wzbudza jednak mechanizm dotyczący środków przekraczających ustalone limity. Jeżeli wartość aktywów zgromadzonych na OKI będzie wyższa niż przewidziane kwoty, nadwyżka zostanie objęta nowym podatkiem od wartości aktywów.
Rząd przekonuje, że danina nie będzie wysoka i nie przekroczy 1 proc. Roczna wysokość podatku ma być obliczana według specjalnego algorytmu, który będzie uwzględniał między innymi:
- codzienną wycenę aktywów,
- wysokość wpłat,
- okres utrzymywania środków na rachunku.
Co to oznacza w praktyce? Otóż podatek nie będzie zależał wyłącznie od tego, czy inwestor zarobił pieniądze, ale od wartości posiadanych aktywów.
To nie jest podatek Belki. Na czym polega najważniejsza różnica?
Obecnie w Polsce obowiązuje tak zwany podatek Belki, czyli podatek od zysków kapitałowych. Został wprowadzony w 2002 roku przez ówczesnego ministra finansów Marek Belka. Danina obejmuje między innymi:
- odsetki z lokat,
- zyski z obligacji,
- dochody ze sprzedaży akcji,
- zyski z funduszy inwestycyjnych.
Stawka podatku wynosi obecnie 19 proc. i jest pobierana od wypracowanego zysku. Nowe rozwiązanie ma działać inaczej. W określonych przypadkach podatek będzie związany z wartością zgromadzonych aktywów.
Polacy są zainteresowani OKI. Badania pokazują duży potencjał programu
Według badań zaprezentowanych podczas Forum Funduszy w Nałęczowie w połowie czerwca większość Polaków pozytywnie ocenia pomysł wprowadzenia OKI. Około 60 proc. badanych uznało nowe rozwiązanie za atrakcyjne uzupełnienie obecnej oferty inwestycyjnej. 50 proc. respondentów stwierdziło, że OKI odpowiada ich potrzebom, a 46 proc. zadeklarowało gotowość skorzystania z takiego konta.
Badanie przeprowadzono po przedstawieniu uczestnikom neutralnego opisu zasad działania produktu. „Nie pytaliśmy, czy OKI jest dobre czy złe. Najpierw wyjaśnialiśmy mechanizm działania, a dopiero później pytaliśmy o ocenę” - wskazała autorka badania Katarzyna Sekścińska.
Największym wyzwaniem będzie przekonanie Polaków do działania
Eksperci podkreślają jednak, że zainteresowanie deklarowane w badaniach nie zawsze oznacza faktyczne decyzje finansowe. Polski Fundusz Rozwoju zwraca uwagę, że wiele osób pozytywnie ocenia nowe rozwiązania, ale nie zawsze wykonuje kolejny krok i zaczyna inwestować.
Wiceprezes PFR Mariusz Jaszczyk porównał sytuację do doświadczeń z Pracownicze Plany Kapitałowe. Program PPK również miał ogromny potencjał, jednak zainteresowanie okazało się niższe od najbardziej optymistycznych prognoz.
Czy pieniądze popłyną na giełdę? Rząd liczy na miliardy złotych nowych inwestycji
Rząd liczy, że dzięki OKI na Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie może trafić około 25 mld zł do 2030 roku oraz nawet 74 mld zł do 2040 roku. Eksperci wskazują jednak, że skala sukcesu będzie zależała od tego, czy Polacy faktycznie zaczną inwestować nowe środki, czy jedynie przeniosą już posiadane pieniądze z innych produktów.
Jednym z ryzyk jest tak zwany efekt substytucji, czyli sytuacja, w której inwestorzy wykorzystają OKI głównie do optymalizacji podatkowej. Zdaniem ekspertów nie musi to jednak oznaczać porażki, ponieważ pieniądze nadal pozostaną na rynku kapitałowym.
Kluczowa będzie prostota i łatwy dostęp
Specjaliści podkreślają, że powodzenie programu będzie zależało również od tego, jak łatwo będzie można założyć konto. Jako przykład wskazywane są kraje skandynawskie, gdzie podobne produkty zyskały popularność dzięki integracji z bankowością elektroniczną.
Eksperci apelują także o prosty język komunikacji. Zamiast mówić o skomplikowanych mechanizmach podatkowych, instytucje powinny pokazywać konkretne przykłady: ile można zyskać dzięki inwestowaniu i jakie są różnice względem zwykłej lokaty.
OKI mogą zmienić sposób oszczędzania Polaków. Czy rzeczywiście tak się stanie?
Na polskich rachunkach bankowych znajduje się ponad bilion złotych. Zwolennicy reformy przekonują, że nawet częściowe skierowanie tych środków na rynek inwestycyjny może mieć duże znaczenie dla gospodarki.
Ostatecznym sprawdzianem OKI będzie jednak nie liczba założonych rachunków, ale liczba nowych inwestorów oraz realna zmiana sposobu gromadzenia oszczędności. Jeśli Polacy zaczną częściej inwestować zamiast trzymać pieniądze wyłącznie na lokatach, program może stać się jednym z najważniejszych elementów rozwoju krajowego rynku kapitałowego.
Oto fragment z uzasadnienia do projektu ustawy o OKI: stawka podatku i zwolnienia podatkowe
W ustawie została określona stawka podatku od wartości aktywów. Stawka podatku będzie wynosić 19 % wartości stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego obowiązującej 31 października roku poprzedzającego rok podatkowy, niemniej jednak niż 0,1 %. Z uwagi na to, że stawka podatku przyjmuje wartość wynikową, a jedna jej składowa jest o zmiennej w czasie wartości (stopa referencyjna NBP), stawka podatkowa może co roku mieć inną wartość (ust. 1). W celu zapewnienia pewności prawa nałożony został na ministra właściwego do spraw finansów publicznych obowiązek ogłaszania, w drodze obwieszczenia, w terminie do 30 listopada roku poprzedzającego rok podatkowy, wysokości obowiązującej w danym roku podatkowym stawki podatku od wartości aktywów (ust. 2).
Wartość określonych aktywów OKI znajdujących się na wszystkich OKI, posiadanych przez podatnika, mających charakter oszczędnościowy, będzie zwolniona od podatku od wartości aktywów w roku podatkowym do wysokości 25 000 zł (ust. 1 pkt 1). Będą to następujące aktywa OKI:
- środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych w banku krajowym, które są denominowane w złotych; tak więc wartość środków w walucie obcej, choć w ten sposób mogą być gromadzone w ramach OKI, to jednak nie korzysta ze zwolnienia od podatku od wartości aktywów;
- obligacje będące skarbowymi papierami oszczędnościowymi, o których mowa w art. 101 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, oraz środki pieniężne oraz należności, które są zapisane na rachunku pieniężnym służącym do obsługi rachunków papierów wartościowych, na których są gromadzone te obligacje;
- tytuły uczestnictwa w detalicznych produktach zbiorowego inwestowania w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1286/2014 z dnia 26 listopada 2014 r. w sprawie dokumentów zawierających kluczowe informacje, dotyczących detalicznych produktów zbiorowego inwestowania i ubezpieczeniowych produktów inwestycyjnych (PRIIP) (Dz. Urz. UE L 352 z 09.12.2014, str. 1, z późn. zm.) charakteryzujące się ogólnym wskaźnikiem ryzyka na poziomie 1 w rozumieniu rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2017/653 z dnia 8 marca 2017 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1286/2014 w sprawie dokumentów zawierających kluczowe informacje, dotyczących detalicznych produktów zbiorowego inwestowania i ubezpieczeniowych produktów inwestycyjnych (PRIIP) przez ustanowienie regulacyjnych standardów technicznych w zakresie prezentacji, treści, przeglądu i zmiany dokumentów zawierających kluczowe informacje oraz warunków spełnienia wymogu przekazania takich dokumentów (Dz. Urz. UE L 100 z 12.04.2017, str. 1, z późn. zm.), jeżeli prowadzona polityka inwestycyjna produktu zbiorowego inwestowania przewiduje, że co najmniej 70 % portfela stanowią kwalifikowane aktywa;
- bony skarbowe, których wartość nominalna jest denominowana w złotych.
Z kolei wartość określonych aktywów OKI znajdujących się na wszystkich OKI, posiadanych przez podatnika, mających charakter inwestycyjny, będzie zwolniona od podatku od wartości aktywów w roku podatkowym do wysokości 100 000 zł (ust. 1 pkt 2). Będą to następujące aktywa OKI:
- jednostki uczestnictwa ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego, jeżeli regulamin lokowania środków ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego przewiduje, że co najmniej 70 % aktywów stanowią kwalifikowane aktywa;
- jednostki uczestnictwa funduszu inwestycyjnego lub certyfikaty inwestycyjne publicznego funduszu inwestycyjnego zamkniętego, o którym mowa w art. 2 pkt 39 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (jedyna możliwa w Polsce forma ETF) – z wyjątkiem tytułów uczestnictwa lub certyfikatów, które stanowią aktywa o charakterze oszczędnościowym i w związku z tym podlegają limitowi zwolnienia do 25 000 zł – jeżeli statut tych funduszy w zakresie polityki inwestycyjnej przewiduje, że co najmniej 70 % aktywów stanowią kwalifikowane aktywa;
- tytuły uczestnictwa funduszu zagranicznego w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (działających w Polsce oddziałów funduszy zagranicznych) – z wyjątkiem tytułów uczestnictwa, które stanowią aktywa o charakterze oszczędnościowym i w związku z tym podlegają limitowi zwolnienia do 25 000 zł – jeżeli polityka inwestycyjna określona dla tego funduszu przewiduje, że co najmniej 70 % aktywów stanowią kwalifikowane aktywa;
- jednostki rozrachunkowe dobrowolnego funduszu emerytalnego, jeżeli statut tego funduszu w zakresie polityki inwestycyjnej przewiduje, że co najmniej 70 % aktywów stanowią kwalifikowane aktywa;
- obligacje – z wyjątkiem obligacji strukturyzowanych oraz obligacji oszczędnościowych – których wartość nominalna, wskazana w prospekcie lub innym dokumencie ofertowym, jest denominowana w złotych, oraz środki pieniężne i należności, denominowane w złotych, które są zapisane na rachunku pieniężnym służącym do obsługi rachunków papierów wartościowych, na których znajdują się takie obligacje;
- listy zastawne, których wartość nominalna, wskazana w prospekcie lub innym dokumencie ofertowym, jest denominowana w złotych, oraz środki pieniężne i należności, denominowane w złotych, które są zapisane na rachunku pieniężnym służącym do obsługi rachunków papierów wartościowych, na których znajdują się takie listy zastawne;
- akcje, prawa do akcji i prawa poboru wyemitowane przez spółki, których kapitał zakładowy jest denominowany w złotych, oraz środki pieniężne i należności, denominowane w złotych, które są zapisane na rachunku pieniężnym służącym do obsługi rachunków papierów wartościowych, na których znajdują się takie akcje, prawa do akcji i prawa poboru.
Przez użyte wyżej wyrażenie „kwalifikowane aktywa” rozumie się katalog aktywów OKI (ust. 4), na który składają się tylko:
- obligacje – z wyjątkiem obligacji strukturyzowanych – których wartość nominalna, wskazana w prospekcie lub innym dokumencie ofertowym, jest wyrażona w złotych i które są przedmiotem obrotu na rynku regulowanym lub w ramach alternatywnego systemu obrotu, lub są papierami wartościowymi będącymi przedmiotem wniosku o dopuszczenie do obrotu na rynku regulowanym lub wniosku o wprowadzenie do alternatywnego systemu obrotu,
- listy zastawne, których wartość nominalna, wskazana w prospekcie lub innym dokumencie ofertowym, jest wyrażona w złotych i które są przedmiotem obrotu na rynku regulowanym lub w ramach alternatywnego systemu obrotu lub które są przedmiotem wniosku o dopuszczenie do obrotu na rynku regulowanym lub wniosku o wprowadzenie do alternatywnego systemu obrotu,
- bony skarbowe, których wartość nominalna jest denominowana w złotych,
- akcje, prawa do akcji i prawa poboru wyemitowane przez spółki, których kapitał zakładowy jest wyrażony w złotych, które są przedmiotem obrotu na rynku regulowanym lub w ramach alternatywnego systemu obrotu lub które są przedmiotem wniosku o dopuszczenie do obrotu na rynku regulowanym lub wniosku o wprowadzenie do alternatywnego systemu obrotu,
- środki pieniężne na rachunku pieniężnym wyrażone w złotych,
- należności na rachunku pieniężnym wyrażone w złotych.
Istotne jest, że w roku podatkowym suma łącznych średnich wartości aktywów OKI zwolnionych zarówno w OKI o charakterze oszczędnościowym, jak i w OKI o charakterze inwestycyjnym nie może przekroczyć kwoty 100 000 zł. W przypadku przekroczenia tej kwoty w pierwszej kolejności zwolnienie będzie stosować się do aktywów OKI o charakterze oszczędnościowym do wysokości 25 000 zł, a w pozostałej części do aktywów OKI o charakterze inwestycyjnym (ust. 2).
Jeżeli w roku podatkowym w jednej instytucji finansowej na jednym OKI podatnik gromadzić będzie aktywa OKI zaliczone do różnych grup aktywów OKI, tj. objętych zwolnieniem od podatku od wartości aktywów określonym w art. 26 ust. 1 pkt 1 lub objętych zwolnieniem od podatku od wartości aktywów określonym w art. 26 ust. 1 pkt 2 projektu, lub które nie mają prawa być objętymi zwolnieniem, to instytucja finansowa będzie zobowiązana osobno ustalić średnią wartość aktywów OKI każdej z tych grup aktywów OKI. W tym celu wpłaty dokonane przez podatnika na OKI powinno podzielić się w proporcji, jaka odpowiada stosunkowi sumy dziennych wycen wartości aktywów OKI należących do każdej z wyżej wymienionych grup, do sumy dziennych wycen wartości aktywów OKI, zgromadzonych na danym OKI (ust. 3).
Kwoty zwolnień podatkowych będą od 2030 r. corocznie podwyższane o wskaźnik inflacji dotyczący pierwszych trzech kwartałów roku poprzedzającego rok podatkowy w odniesieniu do tych samych kwartałów roku ubiegłego. Kwoty zwolnienia będą zaokrąglane do pełnych 100 złotych w dół (ust. 5 i art. 44 ust. 1 projektu).
Rządowy projekt ustawy o osobistych kontach inwestycyjnych: druk nr 2580. Projekt dotyczy wprowadzenia nowych, dobrowolnych i bezpłatnych narzędzi do oszczędzania oraz inwestowania ? Osobiste Konto Inwestycyjne (OKI). Rozwiązanie umożliwi inwestowanie w akcje, obligacje oraz inne instrumenty finansowe z pełnym zwolnieniem od podatku dochodowego do 100 tys. zł. Dla aktywów oszczędnościowych, takich jak lokaty czy obligacje oszczędnościowe, zwolnienie wyniesie do 25 tys. zł. Projekt stanowi realizację priorytetów rządu. Nowe przepisy zaczną obowiązywać od 2027 roku.