Wielu seniorów dopiero po latach dowiaduje się, że ich emerytura mogła zostać wyliczona z pominięciem części dokumentów i okresów zatrudnienia. ZUS wprost informuje na swojej stronie internetowej, że jeśli nie ma pełnej historii zatrudnienia, świadczenie może być dużo niższe niż powinno. Problem najczęściej dotyczy pracy sprzed 1999 roku, kiedy część danych nie trafiała jeszcze do elektronicznych systemów. Trzeba wiedzieć, że czasem wystarczy jeden dokument i wniosek, żeby ZUS przeliczył emeryturę na nowo.
- Reforma emerytalna z 1999 roku - na czym polegała?
- Komu przysługuje ustalenie kapitału początkowego?
- Dlaczego brak jednego dokumentu może obniżyć emeryturę?
- Jak udokumentować pracę sprzed lat? ZUS wyjaśnia
- Nie masz dokumentów w domu? Nadal masz szansę
- Nawet świadkowie mogą pomóc
- Kiedy ZUS sam potwierdzi okresy pracy?
- Jak udokumentować okresy nieskładkowe?
- Nie wszystko się liczy. Tego ZUS nie uwzględni
- ZUS podwyższa emerytury za pracę przed 1999 rokiem. Wystarczy złożyć wniosek
- Jak złożyć wniosek do ZUS krok po kroku?
Reforma emerytalna z 1999 roku - na czym polegała?
Reforma emerytalna z 1999 roku wprowadziła nowy system oparty na indywidualnych kontach w ZUS. Niestety wcześniejsze okresy pracy nie zostały automatycznie przeniesione do systemu w takiej formie, jak dziś. ZUS nie miał pełnych danych cyfrowych, dlatego wiele informacji istniało tylko w papierowych aktach pracodawców.
Dlatego dziś, przy wyliczaniu emerytury, ogromne znaczenie ma tzw. kapitał początkowy, czyli udokumentowana praca sprzed 1999 roku. Jeśli czegoś brakuje, ZUS tego po prostu nie uwzględni, a to spowoduje, że emerytura może być niższa, choć senior faktycznie przepracował więcej lat.
Komu przysługuje ustalenie kapitału początkowego?
Każdemu, kto urodził się po 31 grudnia 1948 roku, pracował przed 1 stycznia 1999 roku i miał opłacane składki na ubezpieczenie społeczne, na przykład przez pracodawcę.
ZUS ustali kapitał początkowy także dla osoby, która urodziła się przed 1949 rokiem jeśli:
- osoba osiągnęła powszechny wiek emerytalny po 31 grudnia 1998 roku, złożyła pierwszy raz wniosek o emeryturę po 2008 roku i o obliczenie według nowych zasad, ma okresy składkowe i nieskładkowe (min. 20 lat kobieta albo min. 25 lat mężczyzna). Przy czym okresy nieskładkowe nie mogą przekroczyć 1/3 okresów składkowych (nie dotyczy to okresu opieki nad dzieckiem).
- osoba osiągnęła powszechny wiek emerytalny i kontynuowała pracę (była objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi).
Dlaczego brak jednego dokumentu może obniżyć emeryturę?
ZUS liczy świadczenie na podstawie:
- okresów pracy,
- wysokości zarobków,
- ciągłości zatrudnienia.
Jeśli nie ma wszystkich dokumentów, dany okres może zostać pominięty albo przyjęty w mniej korzystnej wersji. Dlatego nawet pojedyncze świadectwo pracy czy zaświadczenie o zarobkach może realnie podnieść wysokość emerytury, bo „przywraca” lata pracy do wyliczeń.
Uzupełnienie dokumentów może oznaczać wyższą emeryturę nawet o kilkadziesiąt, a w niektórych przypadkach o kilkaset złotych miesięcznie. Wszystko zależy od tego, jak długiego okresu pracy ZUS wcześniej nie uwzględnił.
Jak udokumentować pracę sprzed lat? ZUS wyjaśnia
Im więcej masz dokumentów, tym lepiej. Ale nawet jeśli ich nie masz, to nie wszystko stracone.
Trzeba wiedzieć, że ZUS uznaje przede wszystkim:
- świadectwa pracy,
- zaświadczenia od pracodawcy,
- legitymację ubezpieczeniową z wpisami.
To są najpewniejsze dowody zatrudnienia i tych należy szukać w pierwszej kolejności w domowych archiwach.
Nie masz dokumentów w domu? Nadal masz szansę
Jeśli nie znajdziesz podstawowych dokumentów w domu, możesz wykorzystać inne rzeczy, które również potwierdzą okres pracy, np.:
- umowy o pracę,
- stare angaże lub opinie,
- wpisy w starym dowodzie osobistym,
- legitymacje służbowe lub związkowe,
- pisma od pracodawcy np. o awansie czy nagrodzie,
- dokumenty z archiwów zakładów pracy.
W ostatnim przypadku ważny jest kontakt z dawnym pracodawcą. Jeśli natomiast zakład pracy został przekształcony lub zlikwidowany, powinien on mieć swoich prawnych następców, którzy przejęli archiwa. Tu warto dodać, że ZUS dopuszcza nawet kopie dokumentów albo ich odpisy.
Nawet świadkowie mogą pomóc
Mało kto o tym wie, że jeśli zakład pracy już nie istnieje, a dokumentów nie da się odnaleźć, ZUS może uznać zeznania świadków, najlepiej byłych współpracowników. Dotyczy to głównie pracy sprzed 1991 roku albo sytuacji, gdy dokumenty zostały zniszczone np. w powodzi. To często ostatnia szansa na odzyskanie „zaginionych” lat pracy.
Kiedy ZUS sam potwierdzi okresy pracy?
Są sytuacje, w których ZUS ma własne dane (jeśli były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne) i może potwierdzić zatrudnienie sprzed 1999 roku, np. gdy:
- prowadziłeś działalność gospodarczą,
- byłeś rzemieślnikiem, taksówkarzem, artystą,
- pracowałeś w małym zakładzie,
- byłeś duchownym lub wykonywałeś wolny zawód.
W takich przypadkach trzeba podać szczegóły we wniosku ZUS ERP-6, a ZUS może odnaleźć dane w swoich archiwach.
Podstawowe informacje, jakie należy wpisać do wniosku to:
- okres pracy, nazwę zakładu pracy lub nazwisko pracodawcy i adres byłego miejsca pracy oraz numer konta płatnika NKP.
- okres, w którym była prowadzona działalność i adres miejsca, w którym była prowadzona. Numer NKP, adres ZUS, do którego były odprowadzane składki.
Jak udokumentować okresy nieskładkowe?
Okresy nieskładkowe to np.:
- chorobowe,
- urlopy wychowawcze,
- opieka nad dzieckiem,
- studia.
Można je potwierdzić m.in.:
- zaświadczeniem od pracodawcy,
- świadectwem pracy,
- dyplomem lub zaświadczeniem z uczelni,
- aktem urodzenia dziecka i oświadczeniem o opiece,
Te okresy też mają znaczenie przy wyliczaniu emerytury.
Nie wszystko się liczy. Tego ZUS nie uwzględni
Nie każdy okres będzie wzięty pod uwagę.
ZUS nie zaliczy np.:
- pracy w gospodarstwie rolnym (jako okresu uzupełniającego),
- służby w niektórych formacjach mundurowych, jeśli przysługuje osobna emerytura.
To ważne, żeby nie mieć błędnych oczekiwań.
ZUS podwyższa emerytury za pracę przed 1999 rokiem. Wystarczy złożyć wniosek
Samo znalezienie dokumentów nie wystarczy. Trzeba jeszcze koniecznie złożyć wniosek o ponowne przeliczenie emerytury.
Oficjalny formularz ZUS do pobrania
Jak złożyć wniosek do ZUS krok po kroku?
Warto wiedzieć, że im wcześniej złożysz wniosek i uzupełnisz dokumenty, tym szybciej ZUS może przeliczyć świadczenie. Niestety wyższa emerytura obowiązuje dopiero od momentu złożenia wniosku, a nie wstecz za wiele lat.
Wniosek można złożyć na kilka sposobów:
Do wniosku trzeba dołączyć wszystkie dokumenty, które potwierdzają pracę lub inne okresy.
ZUS po ich analizie przeliczy świadczenie i wyda nową decyzję. W większości przypadków może podwyższyć emeryturę.