Osoby z niepełnosprawnościami nie zawsze wiedzą, który organ wypłaca świadczenie i do czego uprawniają poszczególne orzeczenia. Jakie wsparcie można otrzymać z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych? Co z zasiłkami z pomocy społecznej? Czy niepełnosprawność oznacza niezdolność do samodzielnej egzystencji? Oto najważniejsze zasady obowiązujące w 2026 roku i zmiany zaplanowane na rok 2027!
- Jakie orzeczenie może otrzymać osoba z niepełnosprawnością?
- Kto jest niezdolny do pracy? Co oznacza niezdolność do samodzielnej egzystencji?
- Stopień niepełnosprawności i potrzeba wsparcia
- Orzeczenie o niepełnosprawności a niezdolność do pracy
- Kto wypłaca świadczenia dla osób z niepełnosprawnościami? Tabela i kwoty
- Świadczenia z MOPS i ZUS [FAQ]
Jakie orzeczenie może otrzymać osoba z niepełnosprawnością?
Aktualnie trwają prace nad przebudową systemu orzekania o niepełnosprawności. Reforma ma objąć również świadczenia należne osobom z niepełnosprawnościami. Prace te zostały jednak zaplanowane na kilka najbliższych lat. Dopóki system się nie zmieni, nadal obowiązują odrębne orzeczenia ZUS i PZON, a także dość skomplikowane zasady dotyczące prawa do poszczególnych świadczeń.
Kluczowe znaczenie mają tu przede wszystkim:
• orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wydawane przez miejskie/powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności; decyzje ustalające poziom potrzeby wsparcia, wydawane przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawność);
• orzeczenia o niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydawane przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie ZUS.
Kto jest niezdolny do pracy? Co oznacza niezdolność do samodzielnej egzystencji?
Orzekanie o niezdolności do pacy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji jest jednym z zadań ZUS. Aktualnie obowiązują jeszcze przepisy, zgodnie z którymi orzeczenia wydają lekarze orzecznicy ZUS (w I instancji) i komisje lekarskie ZUS (w II instancji). Od początku 2027 roku zasadą będzie jednoosobowe orzekanie w obu instancjach. Komisje lekarskie wydadzą orzeczenia tylko w szczególnie skomplikowanych sytuacjach.
Jak wygląda procedura uzyskania orzeczenia? Otóż ZUS rozpoczyna postępowanie orzecznicze, gdy wpływa wniosek o świadczenie dla osób niezdolnych do pracy lub samodzielnej egzystencji (np. wniosek o rentę). W ten sposób ustala się prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, renty socjalnej czy świadczenia uzupełniającego.
Co ważne, obecnie przepisy nie określają maksymalnego terminu, w jakim powinno zostać wydane takie orzeczenie. Od 1 stycznia 2027 r. ulegnie to zmianie i pojawi się 30-dniowy termin na wydanie orzeczenia. Będzie on liczony od dnia wszczęcia postępowania o wydanie orzeczenia. W przypadku przekroczenia terminu, będzie można wnieść ponaglenie.
Zgodnie z przepisami, za niezdolną do pracy uznaje się osobę, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Z kolei częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.
W przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych orzeka się niezdolność do samodzielnej egzystencji.
Stopień niepełnosprawności i potrzeba wsparcia
Orzeczenia o niepełnosprawności w przypadku dzieci do 16. roku życia i orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (lekkim, umiarkowanym, znacznym) wydają miejskie/powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (w pierwszej instancji) i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (jako druga instancja). Określone orzeczenia są ważne dla uzyskania przykładowo takich świadczeń jak zasiłek pielęgnacyjny czy świadczenie pielęgnacyjne dla opiekunów dzieci z niepełnosprawnościami.
Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Wniosek o wydanie takiej decyzji można złożyć razem z wnioskiem o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Decyzja jest istotna dla osób, ubiegających się o świadczenie wspierające. Dopiero uzyskanie takiego dokumentu umożliwia ubieganie się o świadczenie w ZUS.
Orzeczenie o niepełnosprawności a niezdolność do pracy
Warto pamiętać, iż orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o:
• całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
• niezdolności do samodzielnej egzystencji jest traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
• całkowitej niezdolności do pracy jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności;
• częściowej niezdolności do pracy jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.
Niepełnosprawność nie zawsze oznacza jednak niezdolność do pracy. W praktyce zatem orzeczenie o niezdolności do pracy może być równoznaczne z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, ale nie na odwrót.
Kto wypłaca świadczenia dla osób z niepełnosprawnościami? Tabela i kwoty
Poniżej tabelaryczne zestawienie najważniejszych świadczeń z informacją kto je wypłaca i aktualnymi miesięcznymi kwotami:
Śwdadczenie | Kwota | Organ wypłacający | |
|---|---|---|---|
ZUS | MOPS/MOPR | ||
Renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy | od 1978,49 zł (brutto) | + | |
Renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy | od 1483,87 zł (brutto) | + | |
Dodatek pielęgnacyjny | 366,68 zł (netto) | + | |
Renta socjalna | 1978,49 zł (brutto) | + | |
Dodatek dopełniający do renty socjalnej | 2704,71 zł (brutto) | + | |
Świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji | do 500 zł (netto) | + | |
Świadczenie wspierające | od 792 do 4353 zł (netto) | + | |
Zasiłek pielęgnacyjny | 215,84 zł (netto) | + | |
Świadczenie pielęgnacyjne | 3386 zł (netto) | + | |
Zasiłek stały | do 1229 zł (netto) | + | |
Pamiętajmy, iż nie wszystkie świadczenia można pobierać jednocześnie.
Przykładowo, gdy osoba z niepełnosprawnością ma prawo do renty socjalnej, to nie dostanie zasiłku stałego. Inne świadczenia, które nie podlegają łączeniu to chociażby zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny.
Świadczenia z MOPS i ZUS [FAQ]
Czy w 2027 roku wzrośnie zasiłek stały?
Na przyszły rok przypada ustawowa weryfikacja kwoty zasiłku pielęgnacyjnego. W tym momencie nie wiemy jeszcze czy rząd zdecyduje się na podwyższenie wysokości tego świadczenia.
Czy orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy uprawnia do zasiłku stałego z MOPS?
Tak, z takim orzeczeniem można otrzymać zasiłek stały, jeżeli spełnione jest kryterium dochodowe.