Ani przedszkola i szkoły, ani publiczny system ochrony zdrowia nie są dziś w stanie zapewnić dzieciom wymagającym intensywnej terapii odpowiedniej liczby godzin rehabilitacji, terapii czy zajęć edukacyjnych. Dotyczy to m.in. dzieci z autyzmem, które często potrzebują wielokrotnie większego wsparcia, niż są w stanie zaoferować publiczne placówki.W efekcie do ośrodków pomocy społecznej trafiają wnioski rodziców o pomoc, która w praktyce powinna być dostępna w systemie edukacji lub ochrony zdrowia. Niewydolność obu tych systemów sprawia, że dziecko potrzebujące np. 40 godzin terapii ze specjalistą miesięcznie otrzymuje jedynie 4 godziny. Pozostaje więc luka wynosząca 36 godzin.Rodzice, których nie stać na sfinansowanie prywatnych zajęć, szukają wsparcia w MOPS. Jedną z możliwości jest ubieganie się o usługi opiekuńcze. W artykule opisujemy sprawę matki, która próbowała uzyskać taką pomoc dla swoich dzieci, u których zdiagnozowano autyzm (F84.0) oraz nadpobudliwość psychoruchową z deficytem uwagi (F90).
- Takie stanowisko wynika z obowiązującej w pomocy społecznej zasady subsydiarności (pomocniczości).
- Oznacza ona, że świadczenia gwarantowane przez inne systemy państwa – przede wszystkim oświatę i ochronę zdrowia – nie powinny być zastępowane świadczeniami z pomocy społecznej. Ta ma pełnić rolę uzupełniającą, a nie zastępować zadania innych instytucji publicznych.
- Mops: Rodzice dzieci porzuconych przez szkoły i NFZ szukają pomocy w …. pomocy społecznej na podstawie przepisów dla biednych ludzi
- Czy MOPS może rozwiązywać problemy, które powinien rozwiązywać NFZ i szkoła?
- MOPS a autyzm i nadpobudliwość
Ośrodki pomocy społecznej z reguły odmawiają przyznania takich świadczeń. Argumentują, że usługi opiekuńcze w formie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych mogą być przyznawane osobom z zaburzeniami psychicznymi jedynie wyjątkowo – przede wszystkim wtedy, gdy uzyskanie takiego wsparcia w ramach innych systemów, takich jak szkoła czy NFZ, nie jest możliwe.
Stanowisko MOPS sprowadza się do tego, że potrzeby dziecka z autyzmem powinny być zaspokajane przez system oświaty oraz ochrony zdrowia, a nie przez pomoc społeczną. Ośrodki podkreślają również, że usługi opiekuńcze są adresowane przede wszystkim do osób samotnych. W przypadku dzieci i osób pozostających pod opieką rodziny pomoc może zostać przyznana dopiero wtedy, gdy najbliżsi nie są w stanie zapewnić niezbędnej opieki, a jednocześnie nie można uzyskać odpowiedniego wsparcia w innych systemach publicznych.
Takie stanowisko wynika z obowiązującej w pomocy społecznej zasady subsydiarności (pomocniczości).
Oznacza ona, że świadczenia gwarantowane przez inne systemy państwa – przede wszystkim oświatę i ochronę zdrowia – nie powinny być zastępowane świadczeniami z pomocy społecznej. Ta ma pełnić rolę uzupełniającą, a nie zastępować zadania innych instytucji publicznych.
Dla świadczeń opiekuńczych nie jest potrzebne orzeczenie o niepełnosprawności. Wystarczy zaświadczenie lekarza zlecającego specjalistyczne usługi opiekuńcze. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Nie musi więc występować niepełnosprawność.
Mops: Rodzice dzieci porzuconych przez szkoły i NFZ szukają pomocy w …. pomocy społecznej na podstawie przepisów dla biednych ludzi
Co z tym robią sądy? Przyjrzyjmy się najnowszemu orzeczeniu.
Przykładem jest wyrok WSA w Gdańsku z 4 czerwca 2025 r. (II SA/Gd 92/25). Orzeczenie jest sprzed kilku tygodni. Nie zdążyło się nawet uprawomocnić. Link do wyroku
Wyrok wydali sędziowie:
- Pan Dariusz Kurkiewicz
Pani Justyna Dudek-Sienkiewicz
Pani Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący sprawozdawca.
Czy MOPS może rozwiązywać problemy, które powinien rozwiązywać NFZ i szkoła?
Sędziowie Kurkiewicz, Dudek-Sienkiewicz, Krzysztofowicz doszli do wniosku, że pomoc udzielania przez inne systemy niż MOPS (nawet, gdy one nie działają tak jak nie działa NFZ i szkoła) nie mogą być zastępowane świadczeniami z pomocy społecznej z MOPS. Ale ta zasada nie obowiązuje, gdy inny system (np. szkoła) dostarcza 4h pracy specjalisty, a potrzebnych jest np. 20h. W języku prawa taki wniosek został przez sędziów zapisany tak:
„Wobec tego, zdaniem Sądu, nieprawidłowe są wnioski organów, że w przedmiotowej sprawie dzieci wnioskodawczyni mają dostęp do zajęć, o których mowa w art. 7 u.o.z.p., a zatem zasadna jest już na tej podstawie odmowa, gdyż wymiar, w jakim zajęcia są realizowane w placówkach oświaty, nie wypełnia zaleceń lekarskich i tym samym aktualizuje się zasada subsydiarności pomocy społecznej. Natomiast przepisu § 2 pkt 5 rozporządzenia w sprawie SUO nie można rozumieć w ten sposób, że fakt zapewnienia dziecku zajęć, o których mowa w tym przepisie, w ramach innego systemu, wyklucza zupełnie możliwość przyznania SUO, bowiem mimo takiej dostępności, usługi mogą być konieczne ze względu na inny wymiar, jak ma to miejsce w rozważanym wypadku.”
Polecamy: INFORLEX Oświata
MOPS a autyzm i nadpobudliwość
W sprawie ocenionej przez sąd Pani, która złożyła wniosek do MOPS o usługi opiekuńcze (to był jej pomysł na zastąpienie NFZ i przedszkola/szkoły, dzieci uzyskują poza MOPS pomoc w formie:
1) terapii pedagogicznej,
2) integracji sensorycznej,
3) terapii metodą Tomatisa oraz
4) zajęć z oligofrenologopedą i logopedą.
Tyle, że ta pomoc jest niewystarczająca. Sędziowie wiedzę tą pozyskali z zaświadczenia lekarza psychiatry z 2 maja 2024 r. (akta sprawy):
1) córka wymaga zajęć w wymiarze miesięcznym 60 godzin, zaś w szkole ma tylko 6 godzin,
2) syn natomiast ma zalecone 40 godzin, a w szkole realizowane są tylko 4 godziny.
Ostatecznie sąd orzekł:
„Uprawnione było więc ubieganie się przez wnioskodawczynię o SUO w wymiarze większym niż zapewniono dzieciom, jako uzupełnienie tego, co rodzina jest w stanie uzyskać w ramach innych systemów. W aktach znajdują się także zaświadczenia lekarskie, że żadne z dzieci nie może korzystać z poradni logopedycznej w ramach NFZ.”