„Pułapka dla prezydenta". Branża paliwowa alarmuje w sprawie windfall tax i apeluje o kontrolę prewencyjną TK

• Co zarzuca ustawie branża paliwowa
• Windfall tax w pigułce. O jakiej ustawie mowa
• Importer to biorca ceny, nie beneficjent kryzysu
• Nie tylko branża ma wątpliwości konstytucyjne
• Co zrobi prezydent

Co zarzuca ustawie branża paliwowa

Polska Grupa Paliwowa (PGP), reprezentująca niezależnych importerów, dystrybutorów i operatorów stacji paliw, przekonuje w komunikacie, że spór o windfall tax nie jest sporem o interes jednej branży. Sedno zarzutów dotyczy retroaktywności: podatek ma objąć zyski osiągnięte w okresie, w którym przepis jeszcze nie obowiązywał – a w znacznej części także zanim projekt został w ogóle przedstawiony opinii publicznej.

Organizacja odwołuje się do prostego przykładu: to tak, jakby państwo w październiku ogłosiło, że od stycznia tego samego roku obowiązuje nowy podatek od wynagrodzeń, najmu mieszkań albo działalności gospodarczej. Podatnik – przedsiębiorca, pracownik, inwestor czy wynajmujący – powinien móc podejmować decyzje na podstawie prawa obowiązującego w chwili ich podejmowania.

– To pytanie, czy polskie prawo podatkowe po podpisaniu ustawy o windfall tax będzie nadal działało tylko w jedną stronę: do przodu, a nie wstecz. Jeżeli ta zasada zostanie złamana raz, trudno będzie komukolwiek, także osobom fizycznym rozliczającym PIT, czuć się w Polsce bezpiecznie – mówi cytowany w komunikacie Krzysztof Rutkowski, przewodniczący Rady Nadzorczej PGP.

– Rozumiemy presję budżetową, z jaką mierzy się dziś rząd. Nie rozumiemy jednak, dlaczego ma być ona rozwiązywana kosztem zasady, która przez dekady chroniła wszystkich podatników w Polsce, niezależnie od branży – dodaje Robert Petruczuk, prezes zarządu PGP.

Windfall tax w pigułce. O jakiej ustawie mowa

Przypomnijmy najważniejsze parametry nowej daniny:

• ustawa z 19 czerwca 2026 r. dotyczy podatku od nadzwyczajnych zysków ze zbycia paliw ciekłych osiągniętych od marca do grudnia 2026 r. i jest reakcją rządu na kryzys paliwowy wywołany atakiem USA i Izraela na Iran i blokadą cieśniny Ormuz,
• stawka podatku to 60 proc., a podstawą opodatkowania będzie nadwyżka przychodów ponad kwotę, jaką podatnik osiągnąłby przy zastosowaniu marży referencyjnej – czyli średniej marży sprzedaży paliw z 2025 r. powiększonej o 20 proc.,
• planowany termin wejścia ustawy w życie to 1 sierpnia 2026 r., a łączne wpływy mają wynieść ok. 4 mld zł,
• pieniądze mają zrekompensować koszty pakietu osłonowego „Ceny Paliwa Niżej” (CPN), czyli obniżki VAT na paliwa do 8 proc. i redukcji akcyzy do unijnego minimum – ubytek dochodów budżetu szacowano na ok. 4,8 mld zł w ciągu trzech miesięcy,
• nowy podatek obejmie według szacunków około 20–30 podmiotów: producentów paliw oraz firmy importujące je lub nabywające wewnątrzwspólnotowo.

Sejm przyjął poprawki Senatu 3 lipca 2026 r. niemal jednomyślnie (418 głosów za, 8 przeciw), po czym ustawa trafiła do prezydenta. Jeśli została mu formalnie przedstawiona 3 lipca, 21-dniowy termin na decyzję upływa 24 lipca 2026 r.

PGP zwraca uwagę, że firmy objęte windfall tax podlegają równolegle standardowemu 19-proc. CIT. Według wyliczeń organizacji łączne obciążenie sięgnie w efekcie co najmniej 79 proc. – trzeba jednak pamiętać, że obie daniny mają różne podstawy opodatkowania, więc tego zestawienia nie należy odczytywać jako efektywnej stawki od tego samego dochodu.

Importer to biorca ceny, nie beneficjent kryzysu

Osobny wątek komunikatu dotyczy konstrukcji podatku. Zdaniem PGP wzrost cen paliw na rynkach międzynarodowych nie oznacza automatycznie nadzwyczajnego zysku importera, który kupuje gotowy produkt po cenie rynkowej i finansuje transport, obowiązkowe zapasy oraz ryzyko kursowe. Nie korzysta natomiast ani z marż rafineryjnych, ani z zysków z wydobycia ropy. Podobne wątpliwości pojawiały się już w toku prac parlamentarnych – wskazywano, że ustawa obejmuje przede wszystkim importerów, którzy kupują paliwa po cenie rynkowej, więc trudno mówić o osiąganiu przez nich „nadzwyczajnych zysków”.

W ocenie organizacji skutkiem ubocznym jednorazowego wpływu budżetowego może być trwała zmiana struktury rynku: przyspieszona koncentracja, osłabienie niezależnych polskich importerów i większa zależność od kilku największych zagranicznych graczy.

Nie tylko branża ma wątpliwości konstytucyjne

Zastrzeżenia wobec retroaktywności windfall tax nie są wyłącznie głosem zainteresowanego sektora. Krajowa Rada Doradców Podatkowych w opinii z 5 czerwca 2026 r. wskazała, że nakładanie daniny na zdarzenia gospodarcze sprzed wejścia ustawy w życie narusza wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadę zakazu działania prawa wstecz oraz zasadę ochrony zaufania obywatela do państwa. PGP powołuje się ponadto na opinię konstytucyjną, którą dysponuje – wskazującą dodatkowo na możliwe naruszenie zasady proporcjonalności oraz konstytucyjnej ochrony własności i praw majątkowych.

Co zrobi prezydent

PGP nazywa sytuację głowy państwa „pułapką”: podpis oznacza zaakceptowanie precedensu retroaktywnego opodatkowania, weto – ryzyko zarzutu działania w interesie spółek paliwowych. Organizacja apeluje o weto lub prewencyjną kontrolę TK.

Warto odnotować, że 2 lipca 2026 r. prezydent skierował do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej nowelizację akcyzy na e-papierosy, krytykując krótkie vacatio legis, a wcześniej zawetował podwyżkę akcyzy na alkohol – podpisał jednak m.in. ustawę podnoszącą CIT dla banków. Rozstrzygnięcie w sprawie windfall tax poznamy więc najpóźniej w drugiej połowie lipca.