Centralna wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego PFRON, która działała do końca 2025 roku, była dostępna wyłącznie dla osób z orzeczoną niepełnosprawnością. Teraz Fundusz wraz z RARS rozważają udostępnienie części urządzeń, w tym łóżek rehabilitacyjnych i aparatów słuchowych - szerszemu gronu odbiorców, w tym osobom potrzebującym wsparcia w opiece domowej oraz organizacjom non-profit.
- Sprzęt z wypożyczalni – jak go uratować przed zmarnowaniem?
- Przekazanie sprzętu wymaga zmian przepisów
- Łóżka rehabilitacyjne
- Wózki aktywne i urządzenia dla osób niewidomych
- Zmiany w organizacji wypożyczalni i dostęp do nowoczesnego sprzętu
O problemach centralnej wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego i technologii wspomagających PFRON informował serwis Prawo.pl. Wypożyczalnię zamknięto z końcem 2025 roku, a obecnie jej działalność jest jedynie wygaszana – nowe osoby nie mogą już wypożyczać sprzętu.
Zakupiony przez Rządową Agencję Rezerw Strategicznych (RARS) sprzęt, wart 96 mln zł (pierwotnie planowano wydanie 200 mln zł), w większości nie trafił do użytkowników – aż 73 proc. pozostaje nieużywane. RARS prowadziła wypożyczalnię na zlecenie PFRON, dokładając do tego ze swoich środków 2 mln zł, podczas gdy sama PFRON wydała na utrzymanie systemu ponad 7 mln zł.
Mimo że wypożyczalnia nie funkcjonuje, Fundusz wciąż ponosi koszty, ponieważ sprzęt leży w magazynie RARS w Ełku. Nie wypożyczono m.in. 1 132 wózków elektrycznych zakupionych za 19,5 mln zł – ich akumulatory przez czas magazynowania nie były ładowane, co sprawia, że sprzęt stał się praktycznie bezużyteczny. Podobny los spotkał 619 skuterów wart 10 mln zł oraz 318 napędów do wózków. W związku z zakupami sprzętu prowadzone są dwa postępowania prokuratorskie.
Sprzęt z wypożyczalni – jak go uratować przed zmarnowaniem?
– Zgłosił się do nas mężczyzna, który wcześniej wypożyczał aparat słuchowy z wypożyczalni. Chciałby go odkupić, bo używa go od kilku lat, a nie wiadomo, kto miałby z niego skorzystać teraz – mówiła Bożena Borowiec, wiceprezes PFRON, podczas posiedzenia sejmowej Podkomisji ds. osób z niepełnosprawnościami i włączenia społecznego.
Aparaty słuchowe stanowiły niemal połowę sprzętu zakupionego do wypożyczalni – 7,1 tys. z 14,5 tys. urządzeń. – Ponadto 80 proc. wózków elektrycznych i skuterów bez wymiany akumulatorów obecnie nie nadaje się do użytku – dodała Borowiec.
Fundusz wraz z RARS szukają obecnie sposobu, aby zakupiony sprzęt nie został zmarnowany. Konieczne będą zmiany w przepisach.
Andrzej Hawryluk, prezes RARS, wspomniał, że trwają prace nad wygaszaniem projektu i wprowadzaniem zmian legislacyjnych. Wyjaśnił, że część sprzętu mogłaby zostać przeznaczona na rezerwy strategiczne, co jest celem działań Funduszu. Zaznaczył również, że analizowane są potrzeby wynikające z konfliktu w Ukrainie, aby ocenić, jakie rezerwy są tam potrzebne. Pozostały sprzęt ma być udostępniony organizacjom zajmującym się opieką, ochroną zdrowia, rehabilitacją oraz osobom prywatnym, tak aby został w pełni wykorzystany.
Przekazanie sprzętu wymaga zmian przepisów
Według RARS i PFRON wózki ręczne mogłyby pełnić funkcję rezerw strategicznych. Obecnie jednak cały sprzęt jest własnością Skarbu Państwa, co oznacza, że konieczne są zmiany prawne umożliwiające jego przekazanie innym organizacjom lub osobom prywatnym.
Wiceprezes PFRON, Bożena Borowiec, wskazuje na problem formalny związany z przekazaniem sprzętu z centralnej wypożyczalni osobom prywatnym i organizacjom – mimo że przygotowano już propozycje zmian prawnych, ani PFRON, ani RARS nie mają prawa inicjatywy ustawodawczej. Chodzi o to, by sprzęt pozostał u osób, które go wypożyczyły, ponieważ rzeczywiście im służy i ułatwia codzienne funkcjonowanie. Jednocześnie Borowiec podkreśla, że istnieje możliwość przekazania części urządzeń organizacjom non-profit, które mogłyby je wykorzystywać dla swoich beneficjentów, maksymalizując pożytek z zakupionego sprzętu.
Z kolei Jerzy Płókarz z Łódzkiego Sejmiku Osób Niepełnosprawnych wyraża gotowość do przejęcia sprzętu. Podkreśla, że jego organizacja od lat prowadzi własną wypożyczalnię, i chętnie włączyłaby sprzęt z centralnej wypożyczalni do swojej oferty, co pozwoliłoby lepiej wykorzystać zakupione urządzenia.
Łóżka rehabilitacyjne
Dużym powodowaniem w centralnej wypożyczalni cieszyły się łóżka rehabilitacyjne, a wiceprezes PFRON, Bożena Borowiec, zwraca uwagę, że warto rozważyć, czy dostęp do nich powinien mieć wyłącznie osoby z orzeczoną niepełnosprawnością, ponieważ łóżka te mogą być niezwykle przydatne także dla osób w stanie paliatywnym, które wymagają intensywnego wsparcia.
Wózki aktywne i urządzenia dla osób niewidomych
Organizacja centralnej wypożyczalni wymagała przemyślenia, ponieważ dostęp do sprzętu mieli wyłącznie beneficjenci posiadający orzeczenie o niepełnosprawności. W trakcie działania programu PFRON złagodził jednak niektóre ograniczenia, umożliwiając wypożyczanie aparatów słuchowych również osobom z lekkim stopniem niepełnosprawności. Wątpliwości budziła też nowoczesność zakupionego sprzętu – wiceprezes Bożena Borowiec zauważa, że wózki aktywne i urządzenia dla osób niewidomych niekoniecznie reprezentują najnowsze technologie, a Ośrodki Wsparcia i Testów (OWiT) dysponują już bardziej zaawansowanym sprzętem.
Zmiany w organizacji wypożyczalni i dostęp do nowoczesnego sprzętu
Warto zastanowić się nad formułą funkcjonowania wypożyczalni, ponieważ dotychczas sprzęt mógł wypożyczać wyłącznie osoby posiadające orzeczenie o niepełnosprawności. PFRON w trakcie programu złagodził również wymagania dotyczące wypożyczania aparatów słuchowych, umożliwiając dostęp także osobom z lekkim stopniem niepełnosprawności.
Eksperci zwracają uwagę, że część technologii zakupionych do centralnej wypożyczalni nie była w pełni nowoczesna – dotyczy to m.in. wózków aktywnych czy sprzętu dla osób niewidomych. Ośrodki Wsparcia i Testów (OWiT) posiadają już nowsze technologie i oferują możliwość ich bezpłatnego testowania.
Na terenie kraju działa 19 takich ośrodków, funkcjonujących w ramach programu PFRON "Centra informacyjno-doradcze dla osób z niepełnosprawnością". Oferują one:
- bezpłatne testowanie nowoczesnych technologii wspomagających,
- wypożyczanie sprzętu i oprogramowania na krótkie okresy,
- doradztwo specjalistów, które pomaga zwiększać samodzielność i komfort życia osób z niepełnosprawnością.
OWiT-y prowadzą wypożyczalnie działające na innych zasadach niż centralna wypożyczalnia - usługi te świadczone są lokalnie i umożliwiają krótkoterminowy dostęp do potrzebnego sprzętu.
Dodatkowo, od stycznia 2026 r. w ramach programu "Aktywny samorząd" PFRON umożliwia dofinansowanie wózków multipozycyjnych dla osób ze sprzężoną niepełnosprawnością. To ważne, ponieważ są to urządzenia kosztowne, na które wcześniej trudno było uzyskać wsparcie.
Źródło: Prawo.pl