Wdowa, która wraz z dziećmi odziedziczyła majątek po mężu, dostała od fiskusa klarowną odpowiedź: przelew jest obowiązkowy, ale tylko w przypadku pieniędzy wypłaconych w gotówce. Dla środków już znajdujących się na wspólnym rachunku oraz dla obligacji i jednostek funduszy inwestycyjnych zasady są inne.
- Dziedziczenie i darowizna, a podatki
- Środki na wspólnym koncie – przelew zbędny
- Gotówka wypłacona z konta – przelew obowiązkowy
- Trzy kategorie aktywów – trzy różne zasady
- Jak dopełnić formalności bez kosztownych pomyłek
Dziedziczenie i darowizna, a podatki
Sytuacja opisana we wniosku o interpretację jest typowa dla wielu rodzin. Po śmierci ojca spadek przejmują wspólnie wdowa i dzieci. Następnie dzieci, chcąc przekazać swoje udziały matce, dokonują na jej rzecz darowizny. Choć z życiowego punktu widzenia cała operacja wydaje się formalnością, prawo podatkowe traktuje ją jako dwa odrębne zdarzenia: nabycie spadku i nabycie darowizny.
Każde z tych zdarzeń rodzi odrębny obowiązek podatkowy. W praktyce jednak darowizny między rodzicami a dziećmi są objęte zwolnieniem z podatku od spadków i darowizn, o ile spełnione zostaną warunki określone w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Kluczowe wymogi to:
- zgłoszenie nabycia własności tytułem darowizny na formularzu SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy od powstania obowiązku podatkowego oraz
- w odniesieniu do środków pieniężnych – udokumentowanie ich otrzymania dowodem przelewu bankowego lub przekazem pocztowym.
Środki na wspólnym koncie – przelew zbędny
W opisanej sprawie część masy spadkowej stanowiły środki zgromadzone na rachunku bankowym i lokacie prowadzonych wspólnie przez małżonków. Po śmierci męża konto stało się – w zakresie odziedziczonego udziału – własnością spadkobierców, w tym samej wdowy. Dyrektor KIS uznał, że skoro pieniądze w chwili dokonywania darowizny będą już znajdowały się na rachunku bankowym obdarowanej, warunek udokumentowania ich otrzymania dowodem przelewu jest spełniony z mocy samego faktu.
Innymi słowy: środki nigdy nie opuściły konta matki, więc nie ma potrzeby ich stamtąd wypłacać i sprowadzać z powrotem. Do skorzystania ze zwolnienia wystarczy złożenie formularza SD-Z2 w ustawowym terminie. Analogicznie potraktowane zostały obligacje oraz tytuły uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych – jako że nie są one środkami pieniężnymi w rozumieniu ustawy, wymóg przelewu w ogóle do nich nie ma zastosowania. Zwolnienie zależy wyłącznie od terminowego zgłoszenia darowizny.
Gotówka wypłacona z konta – przelew obowiązkowy
Odmienna sytuacja dotyczy pieniędzy wypłaconych w gotówce z odrębnego konta indywidualnego zmarłego męża. W tym przypadku wdowa złożyła dyspozycję zamknięcia rachunku, a środki zostały wypłacone do rąk własnych. Choć logika praktyczna podpowiada, że taki sam efekt ekonomiczny można osiągnąć bez zbędnych przelewów, organ interpretacyjny nie podzielił tego poglądu.
pieniądze, gotówka
pieniądze, gotówka
Shutterstock
Dyrektor KIS w interpretacji z 2 kwietnia 2026 r. przywołał brzmienie art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z którym dla zwolnienia z podatku konieczne jest udokumentowanie otrzymania środków pieniężnych dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, albo przekazem pocztowym.
Art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.
1. Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:
1) zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 1a-2 , a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia - w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4, oraz
2) w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, a ich wartość doliczona do wartości majątku nabytego dotychczas od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok przekracza kwotę określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 - udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.
Przepis ten, jak zaznaczył organ podatkowy, jest jednoznaczny i nie można go stosować z pominięciem wprost wyrażonych w nim warunków. W konsekwencji, jeśli dzieci chcą skorzystać ze zwolnienia przy darowiźnie gotówki na rzecz matki, muszą uprzednio wpłacić te środki na swoje rachunki bankowe, a następnie przelewać je na rachunek obdarowanej. Dopiero taki ślad transakcji spełnia wymogi ustawy.
Formalny nonsens: Wnioskodawczyni słusznie wskazała, że przelewanie pieniędzy tam i z powrotem nie ma sensu. Organ interpretacyjny przyznał jej rację w istocie, lecz zarazem potwierdził, że jest to wymóg ustawowy, którego nie można ominąć. Obowiązek przelewu wynika wprost z treści art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn i nie ma od niego wyjątku dla sytuacji, gdy środki zostały wypłacone w gotówce.
Trzy kategorie aktywów – trzy różne zasady
Interpretacja wyraźnie różnicuje podejście do trzech rodzajów aktywów wchodzących w skład masy spadkowej:
- środki pieniężne na wspólnym koncie lub lokacie – przelew nie jest wymagany, gdyż pieniądze już znajdują się na rachunku obdarowanej; wystarczy formularz SD-Z2.
- obligacje i tytuły uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych – nie są środkami pieniężnymi, więc wymóg przelewu w ogóle nie ma zastosowania; wystarczy zgłoszenie SD-Z2 w terminie sześciu miesięcy.
- środki pieniężne wypłacone wcześniej w gotówce – darowizna musi być dokonana przelewem z konta dziecka-darczyńcy na konto matki, aby zwolnienie mogło zostać zastosowane.
Jak dopełnić formalności bez kosztownych pomyłek
Pominięcie wymogu przelewu lub złożenie formularza SD-Z2 po terminie pozbawia podatnika prawa do zwolnienia. Skutkuje to koniecznością zapłaty podatku według stawek I grupy podatkowej, nawet jeśli darowizna odbywa się między rodzicami a dziećmi. W I grupie podatkowej najwyższa stawka wynosi 7 proc., ale dopiero w trzecim progu skali podatkowej.
Praktyczny schemat postępowania dla rodzin w podobnej sytuacji jest następujący:
- Inwentaryzacja składników masy spadkowej – ustalenie, które środki są pieniężne w rozumieniu ustawy, a które stanowią instrumenty finansowe.
- Sprawdzenie, na jakich rachunkach środki się znajdują w chwili dokonywania darowizny.
- Dla gotówki – uprzednie złożenie środków na rachunku bankowym dziecka-darcżyńcy, następnie przelew na rachunek matki.
- Złożenie formularza SD-Z2 w terminie sześciu miesięcy od powstania obowiązku podatkowego dla każdej darowizny z osobna.
- art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 4a ust. 1 pkt 1–2, art. 4a ust. 3–4, art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 1 pkt 1, art. 14 ust. 1–3 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1837 ze zm.)
- art. 888 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.)