Trwający kilka lat proces rozwodowy nie daje prawa do preferencyjnego rozliczenia podatku właściwego dla osoby samotnie wychowującej dzieci. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wydał w tej sprawie jednoznaczną interpretację, dopiero prawomocny wyrok sądowy zmienia status podatkowy rodzica. Do tego czasu nawet faktyczna samotność wychowawcza i skazanie współmałżonka za znęcanie się nie wystarczą.
- Stan faktyczny – rodzina rozdzielona, małżeństwo nadal w aktach
- Co mówi ustawa – zamknięty katalog uprawnionych
- Rozstrzygnięcie: małżeństwo na papierze blokuje ulgę
- Wyrok karny to nie pozbawienie praw rodzicielskich
- Kiedy preferencja stanie się dostępna i co robić w międzyczasie
Stan faktyczny – rodzina rozdzielona, małżeństwo nadal w aktach
Podatniczka od maja 2023 r. mieszka osobno z dwójką małoletnich synów (urodzonych w 2013 i 2017 r.). Sąd przyznał jej pieczę nad dziećmi, a miejsce zamieszkania chłopców zostało ustalone jako każdorazowe miejsce zamieszkania matki. Sprawa rozwodowa toczy się od 2021 r. i nie została jeszcze rozstrzygnięta.
Sytuacja rodzinna podatniczki jest jednoznaczna: ojciec dzieci ma sądowy zakaz zbliżania się do niej na 100 metrów przez trzy lata (wyrok karny ze stycznia 2026 r. za znęcanie psychiczne, fizyczne i ekonomiczne) i w praktyce nie uczestniczy w wychowaniu synów. Alimenty są ściągane przez komornika. Kobieta sama podejmuje wszelkie decyzje dotyczące dzieci – od spraw zdrowotnych po dodatkowe zajęcia pozalekcyjne.
alimenty, dziecko, portfel, pieniądze, banknoty
alimenty, dziecko, portfel, pieniądze, banknoty
Shutterstock
Podatniczka zapytała Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, czy w zeznaniu PIT-36 za 2025 r. może rozliczyć się jako osoba samotnie wychowująca dzieci.
Co mówi ustawa – zamknięty katalog uprawnionych
Zgodnie z art. 6 ust. 4c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z preferencyjnego sposobu opodatkowania może skorzystać wyłącznie rodzic lub opiekun prawny, który spełnia dwa warunki łącznie: faktycznie samotnie wychowuje dziecko oraz należy do jednej z enumeratywnie wymienionych kategorii:
- panna lub kawaler,
- wdowa lub wdowiec,
- rozwódka lub rozwodk,
- osoba, w stosunku do której orzeczono separację,
- osoba, której małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności.
Podatek jest wówczas określany w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów rodzica (art. 6 ust. 4d ustawy o PIT). Preferencja nie obowiązuje natomiast osoby, która „wychowuje wspólnie z drugim rodzicem albo opiekunem prawnym co najmniej jedno dziecko, w tym również gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną” (art. 6 ust. 4f ustawy o PIT).
Czytaj także: PIT-y i ulgi podatkowe 2025
Rozstrzygnięcie: małżeństwo na papierze blokuje ulgę
Dyrektor KIS uznał stanowisko podatniczki za nieprawidłowe. W interpretacji indywidualnej z 13 kwietnia 2026 r. (sygn. 0113-KDWPT.4011.106.2026.2.IS) organ podatkowy przypomniał, że katalog osób uprawnionych do preferencji jest zamknięty i wymaga ściśle językowej wykładni. Podatniczka jest mężatką. Nie została orzeczona separacja ani nie zapadł prawomocny wyrok rozwodowy. Tymczasem „toczące się postępowanie w sprawie rozwodu samoistnie nie rozwiązuje małżeństwa. Małżeństwo trwa do daty uprawomocnienia się wyroku rozwodowego” – stwierdził organ.
KIS podkreślił przy tym, że zaangażowanie matki w wychowanie dzieci nie jest kwestionowane. Jednak same, nawet skrajne, okoliczności faktyczne nie mogą zastąpić formalnego statusu przewidzianego w ustawie. Fakt, że ojciec dzieci ma wyrok karny i komornik ściąga od niego alimenty, nie mieści się w żadnej z ustawowych kategorii uprawniających do preferencji.
Wyrok karny to nie pozbawienie praw rodzicielskich
Szczególnie istotne jest rozróżnienie między dwiema kategoriami z art. 6 ust. 4c ustawy. Ustawa przyznaje prawo do preferencji osobie, „której małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności”. W opisywanej sprawie mąż podatniczki nie został pozbawiony praw rodzicielskich – postępowanie o ich ograniczenie toczy się dopiero w ramach sprawy rozwodowej. Nie odbywa też kary pozbawienia wolności – sąd orzekł karę w zawieszeniu na trzy lata.
więzienie areszt
Poszukiwani pracownicy do więzień i aresztów. Zarobki? Nawet 22 tys. miesięcznie
Shutterstock
Zarówno zakaz zbliżania, jak i kara w zawieszeniu to, z podatkowego punktu widzenia, okoliczności prawnie obojętne dla oceny statusu osoby samotnie wychowującej dziecko. Ustawa posługuje się pojęciem „odbywa karę pozbawienia wolności”, a nie „został skazany” – różnica jest zasadnicza.
Kiedy preferencja stanie się dostępna i co robić w międzyczasie
KIS wskazał również na pozytywny aspekt: przepisy nie wymagają, aby podatnik był osobą samotnie wychowującą dziecko przez cały rok podatkowy. Wystarczy, żeby taki stan zaistniał choćby przez część roku.
Oznacza to, że w roku, w którym sąd wyda prawomocny wyrok rozwodowy, podatniczka nabiera prawa do rozliczenia preferencyjnego – bez względu na to, którego miesiąca wyrok się uprawomocni. Podobnie będzie, jeśli wcześniej orzeczona zostanie separacja lub sąd prawomocnie pozbawi ojca dzieci praw rodzicielskich.
W bieżącej sytuacji podatniczce przysługuje natomiast ulga prorodzinna (na dwójkę dzieci), z której – jak sama wskazuje – już korzysta. Warto również pamiętać, że jeśli ojciec dzieci nie odliczy ulgi prorodzinnej (a z uwagi na swój faktyczny brak zaangażowania nie ma do tego tytułu), podatniczka może uskładać pełną kwotę odliczenia na oboje synów.
art. 6 ust. 4c, 4d, 4f, 8 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.)
Powołana Interpretacja:
Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 13 kwietnia 2026 r., sygn. 0113-KDWPT.4011.106.2026.2.IS