Skarbówka łagodzi zasady dla darowizn. Nowe przepisy o SD-Z2 mogą uratować zwolnienie podatkowe

• Kto może skorzystać ze zwolnienia podatkowego? Limit dla najbliższej rodziny
• Do tej pory przepisy były bezwzględne - złożenie SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy i koniec
• Nowe regulacje zawarte w art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn zmieniają sytuację podatników
• Nie każde spóźnienie zostanie usprawiedliwione, ale tylko to uprawdopodobnione, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy podatnika
• Jak teraz wygląda procedura dotycząca przywrócenia terminu dla zwolnienia?
• Nowe przepisy obejmują także część wcześniejszych spraw
• FAQ – podatek od spadków i darowizn oraz SD-Z2

Podatek od spadków i darowizn w relacjach rodzinnych od lat budzi wiele pytań, szczególnie w zakresie warunków skorzystania z pełnego zwolnienia podatkowego. Ustawodawca przewidział najlepsze preferencje dla najbliższych członków rodziny, jednak ich zastosowanie uzależnione jest od spełnienia określonych obowiązków formalnych. Zasadnicze znaczenie ma przede wszystkim terminowe zgłoszenie nabycia majątku do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2. Jego niedochowanie prowadziło dotychczas do utraty prawa do zwolnienia i konieczności zapłaty podatku.

Kto może skorzystać ze zwolnienia podatkowego? Limit dla najbliższej rodziny

Przepisy ustawy o podatku od sadków i darowizn przewidują całkowite zwolnienie z podatku dla członków najbliższej rodziny. Dotyczy ono m.in.: małżonków, dzieci i wnuków, rodziców i dziadków, rodzeństwa, pasierbów, ojczyma i macochy.

Jednak aby nie zapłacić podatku po przekroczeniu ustawowego limitu dla zwolnienia podatkowego, konieczne jest zgłoszenie nabycia majątku do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2. Co do zasady trzeba to zrobić w ciągu 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego, a przy dziedziczeniu – od momentu uprawomocnienia się postanowienia sądu o nabyciu spadku.

Przypomnijmy, że aktualnie obowiązująca kwota wolna od podatku od darowizn dla najbliższej rodziny została ustalone na poziomie 36 120 zł. Co istotne, do tego limitu zalicza się wszystkie otrzymane darowizny od tej samej osoby na przestrzeni ostatnich pięciu lat.

Do tej pory przepisy były bezwzględne - złożenie SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy i koniec

Jeszcze niedawno przekroczenie terminu oznaczało praktycznie utratę prawa do zwolnienia. Organy podatkowe i sądy konsekwentnie podkreślały, że termin na złożenie SD-Z2 ma charakter materialnoprawny, a więc nie można go przywrócić. Takie stanowisko potwierdził sam Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 listopada 2025 roku (III FSK 417/24). Wskazując, że zachowanie ustawowego terminu jest warunkiem uzyskania całkowitego zwolnienia podatkowego. W efekcie osoby, które spóźniły się ze zgłoszeniem, były rozliczane na zasadach przewidzianych dla I grupy podatkowej.

Sądy administracyjne wielokrotnie wyjaśniały, że terminy materialnoprawne i procesowe wywołują zupełnie inne skutki. Termin procesowy dotyczy czynności wykonywanych w toku postępowania i może zostać przywrócony. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku terminów materialnoprawnych. Ich przekroczenie powoduje definitywną utratę określonego uprawnienia. WSA w Gliwicach w wyroku z 9 września 2025 roku (I SA/Gl 439/25) podkreślił, że terminy materialne mają charakter prekluzyjny, dlatego co do zasady nie podlegają przywróceniu.

Nowe regulacje zawarte w art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn zmieniają sytuację podatników

Od 7 stycznia 2026 roku obowiązuje jednak nowy art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis wprowadził możliwość przywrócenia terminu na złożenie SD-Z2, tj.:

„1. Terminy określone w art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 4b ust. 1 pkt 1 przywraca się na wniosek podatnika, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Do przywrócenia terminu stosuje się odpowiednio przepisy art. 162 § 2 i 3 oraz art. 163 § 1 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.).

2. W przypadku przywrócenia terminu do złożenia zgłoszenia, o którym mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 4b ust. 1 pkt 1, w wyniku wniesienia do sądu administracyjnego skargi na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, organ podatkowy uchyla decyzję w sprawie podatku od spadków i darowizn, o ile ją wydał, oraz umarza postępowanie podatkowe.”

Nie każde spóźnienie zostanie usprawiedliwione, ale tylko to uprawdopodobnione, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy podatnika

Co warte podkreślenia, nowe przepisy nie oznaczają automatycznego odzyskania prawa do ulgi. Podatnik będzie musiał uprawdopodobnić, że niedotrzymanie sześciomiesięcznego terminu na złożenie formularza SD-Z2 nastąpiło bez jego winy. Chodzi przy tym o każdą postać winy, także zwykłe niedbalstwo rozumiane jako brak dochowania należytej staranności. Organ podatkowy, oceniając sytuację podatnika, będzie analizował całokształt okoliczności sprawy. Pod uwagę mogą zostać wzięte m.in.:

• charakter podjętych działań,
• przyczyny opóźnienia,
• zachowanie podatnika po ustaniu przeszkody,
• to, czy podatnik dochował należytej staranności.

W praktyce może to oznaczać, że przy ocenie sprawy fisku będzie analizował wszystkie okoliczności związane z opóźnieniem. Skarbówka może też brać pod uwagę zasady logiki oraz doświadczenia życiowego. Znaczenie będzie miało również to, czy podatnik dochował należytej staranności i rzeczywiście nie ponosi winy za przekroczenie terminu.

Jak teraz wygląda procedura dotycząca przywrócenia terminu dla zwolnienia?

Osoba chcąca odzyskać prawo do zwolnienia z podatku od spadków i darowizn musi:

• złożyć wniosek o przywrócenie terminu,
• zrobić to w ciągu 7 dni od ustania przyczyny opóźnienia,
• jednocześnie dopełnić samej czynności, czyli przekazać formularz SD-Z2.

Wniosek będzie rozpatrywany przez organ podatkowy, który wyda stosowne postanowienie. Podatnikowi przysługuje także prawo do złożenia zażalenia.

Nowe przepisy obejmują także część wcześniejszych spraw

Zmiany dotyczą nie tylko nowych przypadków nabycia majątku po 7 stycznia 2026 roku. Ustawodawca przewidział również możliwość zastosowania nowych regulacji do wcześniejszych sytuacji, jeśli termin na zgłoszenie SD-Z2 jeszcze nie upłynął w dniu wejścia w życie nowelizacji.

Dla wielu rodzin nowe przepisy mogą oznaczać możliwość uniknięcia zapłaty podatku od spadku lub darowizny. Dotyczy to także sytuacji, w których wcześniej doszło do problemów z dochowaniem wymaganych formalności. W praktyce może to pozwolić na zachowanie prawa do zwolnienia podatkowego mimo uchybień formalnych.

FAQ – podatek od spadków i darowizn oraz SD-Z2

1. Kto może skorzystać z pełnego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn?

Z pełnego zwolnienia mogą skorzystać najbliżsi członkowie rodziny, m.in. małżonek, dzieci i wnuki, rodzice i dziadkowie, rodzeństwo, pasierbowie oraz ojczym i macocha. Warunkiem jest spełnienie ustawowych wymogów formalnych, w tym zgłoszenie nabycia majątku.

2. Czym jest formularz SD-Z2 i kiedy trzeba go złożyć?

SD-Z2 to zgłoszenie nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych do urzędu skarbowego. Co do zasady należy je złożyć w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego, a w przypadku dziedziczenia – od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o nabyciu spadku.

3. Jakie są limity i kwoty wolne od podatku?

Kwota wolna od podatku zależy od grupy podatkowej. Wynosi ona:

• 36 120 zł – dla I grupy podatkowej,
• 27 090 zł – dla II grupy podatkowej,
• 5 733 zł – dla III grupy podatkowej.

Kwota wolna obejmuje darowizny sumowane z ostatnich 5 lat od tej samej osoby.

4. Co groziło za spóźnienie ze zgłoszeniem SD-Z2?

Dotychczas przekroczenie 6-miesięcznego terminu oznaczało utratę prawa do zwolnienia. Podatnik był wówczas zobowiązany do zapłaty podatku według zasad określonych w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 28 czerwca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1226). Sądy podkreślały, że termin ten ma charakter materialnoprawny i co do zasady nie podlega przywróceniu.

5. Czy można już przywrócić termin na złożenie SD-Z2?

Tak. Od 7 stycznia 2026 roku obowiązuje art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn, który dopuszcza przywrócenie terminu. Jest to możliwe na wniosek podatnika, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wymaga to m.in. złożenia wniosku w ciągu 7 dni od ustania przyczyny opóźnienia oraz jednoczesnego złożenia SD-Z2.