Polskie Towarzystwo Gospodarcze opublikowało raport „Konkurencyjność czy transformacja? Nowa mapa energetyczna Polski” oraz uruchomiło inicjatywę społeczną „300 zł/MWh”. Celem kampanii jest rozpoczęcie debaty o rozwiązaniach, które mogą doprowadzić do istotnego obniżenia cen energii elektrycznej w Polsce.
- Energia musi być tania, zanim będzie zielona
- Europa traci konkurencyjność przez drogi prąd
- 300 zł/MWh jako realny scenariusz
- Koszty systemowe ważniejsze niż sam koszt produkcji
- Krajowe surowce jako gwarancja bezpieczeństwa
- Nowoczesne bloki i niższe emisje
- Cztery filary proponowanego modelu
- Najważniejsze postulaty raportu
Energia musi być tania, zanim będzie zielona
Autorzy raportu przekonują, że tańsza energia elektryczna, bezpieczeństwo energetyczne oraz niższa emisja pyłów i gazów to cele, które można osiągać równolegle. Warunkiem jest jednak zmiana kierunku transformacji energetycznej i odejście od modelu, który – ich zdaniem – sztucznie podbija ceny energii.
W raporcie podkreślono, że nie da się budować konkurencyjnej gospodarki na najdroższej energii świata. Najpierw należy ustabilizować ceny, uporządkować zasady rynku i zapewnić moce dyspozycyjne gwarantujące nieprzerwane dostawy. Dopiero na takim fundamencie można bezpiecznie rozwijać technologie zeroemisyjne.
Europa traci konkurencyjność przez drogi prąd
Zdaniem autorów Europa weszła na ścieżkę trwałej utraty konkurencyjności gospodarczej, akceptując jedne z najwyższych cen energii na świecie. W raporcie wskazano, że w ostatnich pięciu latach ceny energii elektrycznej w Europie wzrosły blisko trzykrotnie.
Publikacja podważa dominującą narrację europejskiej transformacji energetycznej. Analiza wybranych gospodarek nie pokazuje prostej zależności między wysokim udziałem OZE a niskimi cenami energii. Autorzy wskazują, że kraje utrzymujące tanią energię opierają bezpieczeństwo systemu na stabilnych źródłach oraz własnych surowcach.
300 zł/MWh jako realny scenariusz
Według autorów raportu cena 300 zł za 1 MWh energii elektrycznej nie jest polityczną obietnicą, lecz scenariuszem możliwym do osiągnięcia po uporządkowaniu zasad rynku. W ich ocenie prąd jest dziś znacznie droższy nie dlatego, że musi taki być, ale dlatego, że systemowe błędy oraz koszty bilansowania niestabilnych źródeł energii są przerzucane na odbiorców.
Eksperci PTG wskazują, że obecny model jest pełen mechanizmów dopłat, za które ostatecznie płacą gospodarstwa domowe i przedsiębiorcy. Dlatego postulują uproszczenie zasad, likwidację zbędnych subsydiów oraz przywrócenie rynkowych cen energii.
Koszty systemowe ważniejsze niż sam koszt produkcji
Raport krytycznie odnosi się do stosowania wskaźnika LCOE jako głównego argumentu w debacie energetycznej. Autorzy podkreślają, że niski koszt produkcji energii z OZE nie obejmuje pełnych kosztów działania systemu: magazynowania, rezerw mocy, rozbudowy sieci i bilansowania w okresach jednoczesnego braku wiatru i słońca, określanych jako „Dunkelflaute”.
W publikacji zwrócono również uwagę, że pomimo dużych inwestycji w odnawialne źródła energii zimą około 80% energii w Polsce nadal pochodzi z elektrowni cieplnych. Polska odchodzi od relatywnie prostego systemu opartego na 30 GW stabilnych źródeł na rzecz wielotechnologicznego systemu przekraczającego 140 GW, co – według autorów – zwiększa koszty, redundancję i złożoność całego systemu.
Krajowe surowce jako gwarancja bezpieczeństwa
Autorzy raportu wskazują, że Polska posiada jedne z największych zasobów surowcowych w Europie, ale wykorzystuje tylko niewielką część swojego potencjału. Złoża przemysłowe mają stanowić obecnie 6,2% zasobów geologicznych węgla kamiennego oraz 3,1% zasobów węgla brunatnego.
Szczególne znaczenie przypisano złożu Złoczew oraz kopalni Bogdanka. W ocenie autorów te zasoby mogłyby zapewnić Polsce stabilność paliwową na dekady, a ich wykorzystanie ograniczają przede wszystkim regulacje biurokratyczne, nie zaś względy geologiczne.
Nowoczesne bloki i niższe emisje
Raport podkreśla, że modernizacja bloków energetycznych i budowa nowoczesnych jednostek o wyższej sprawności może być sposobem na czystszą energię oraz stabilniejsze dostawy. Autorzy wskazują, że elektrownie superkrytyczne, takie jak blok Turów 496 MW, należą do najbardziej zaawansowanych technologicznie jednostek energetycznych na świecie, osiągają sprawność przekraczającą 45% i pozwalają obniżyć emisje CO₂ nawet o 33% względem starszych bloków.
Cztery filary proponowanego modelu
Raport proponuje nowy model polityki energetycznej oparty na czterech filarach:
1) 300 zł/MWh dla przemysłu i gospodarki,
2) pełnym samobilansowaniu u źródła energii,
3) neutralności ETS dla cen energii,
4) konkurencyjności technologicznej wobec gospodarek G20.
Autorzy postulują również powrót Polskich Sieci Elektroenergetycznych do tradycyjnej roli operatora sieci przesyłowej. Ich zdaniem operator nie powinien ponosić kosztów bilansowania niestabilnych źródeł energii, ponieważ ostatecznie obciążają one odbiorców.
W raporcie wskazano także, że planowana w KPEiK transformacja energetyczna do 2040 r. ma wyprodukować tyle energii, ile sześć nowoczesnych bloków klasy Kozienice B11, przy koszcie ok. 525 mld zł. Eksperci PTG szacują, że bardziej pragmatyczny model energetyczny mógłby przynieść nawet 1,8 bln zł oszczędności.
Najważniejsze postulaty raportu
- wdrożenie przepisów deregulujących rynek energetyczny,
- przywrócenie rynkowych zasad działania sektora,
- likwidacja subsydiów finansowanych z kieszeni podatników,
- budowa miksu energetycznego, który będzie tani i stabilny,
- wprowadzenie zasady neutralności ETS dla cen energii.
Ogłoszenie raportu jest jednocześnie początkiem ogólnopolskiej kampanii na rzecz obniżenia cen energii dla gospodarstw domowych i przedsiębiorców.
Autorzy raportu
Dr inż. Mirosław Gajer – ekspert systemów elektroenergetycznych, adiunkt AGH. Specjalizuje się w problematyce stabilności Krajowego Systemu Elektroenergetycznego, bilansowania mocy i wpływu OZE na bezpieczeństwo systemu. Autor książki „Wojna o prąd”.
Dr Piotr Dziadzio – były Główny Geolog Kraju i Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Surowcowej Państwa. Ekspert w dziedzinie geologii surowcowej, geotermii i bezpieczeństwa paliwowego.
Szczepan Ruman – ekspert energetyczny Polskiego Towarzystwa Gospodarczego, menedżer z doświadczeniem w energetyce, górnictwie i przemyśle. Twórca projektu jądrowego z pozytywną Decyzją Zasadniczą Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
Bartosz Radzikowski – główny ekonomista Polskiego Towarzystwa Gospodarczego. Specjalista od analiz makroekonomicznych, kosztów systemowych i regulacji energetycznych. Pracował m.in. dla Agencji Rozwoju Przemysłu, KGHM i firmy doradczej McKinsey.
Bartosz Kurek – młody analityk, student SGH. Aktywny w projektach ekonomicznych i energetycznych, zainteresowany makroekonomią i gospodarką Chin.
Więcej informacji i Raport do pobrania: https://300zlmwh.pl/