W dniu 26 czerwca 2026 r. do podpisu Prezydenta zostały przekazane rządowe projekty ustaw – o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu oraz zawierająca przepisy wprowadzające ww. regulację. Na ich podstawie zupełnie nowa kategoria osób, które zawrą ze sobą umowę cywilnoprawną u notariusza – będzie mogła korzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Pełnomocniczka rządu do spraw równości, ministra Katarzyna Kotula podkreśliła, że jest gotowa na merytoryczną rozmowę z Pałacem Prezydenckim na temat ww. ustaw.
- Podatek od spadku i darowizny – ile wynosi w obecnym stanie prawnym i jakie są aktualne kwoty wolne od podatku?
- W obecnym stanie prawnym istnieje sposób, aby nabycie spadku, zapisu lub darowizny od najbliższej rodziny, było zwolnione z podatku (bez ograniczenia kwotowego)
- Całkowite zwolnienie z podatku od spadków i darowizn dla zupełnie nowej grupy osób od 1 stycznia 2027 r. – do podpisu Prezydenta został złożony projekt ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu
- Całkowite zwolnienie z podatku od spadków i darowizn dla zupełnie nowej grupy osób od 1 stycznia 2027 r. – kiedy nowe przepisy, wprowadzające umowę o wspólnym pożyciu, wejdą w życie? Wszystko w rękach Prezydenta
Podatek od spadku i darowizny – ile wynosi w obecnym stanie prawnym i jakie są aktualne kwoty wolne od podatku?
Zgodnie z ustawą z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – wysokość podatku oraz to czy nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze:
- dziedziczenia,
- zapisu zwykłego lub dalszego zapisu,
- zapisu windykacyjnego,
- polecenia testamentowego albo
- darowizny,
podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn lub czy mieści się w zakresie kwoty wolnej od ww. podatku, zależy od tego:
- do której z trzech grup podatkowych, zalicza się spadkobierca/obdarowany oraz
- od wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych od spadkodawcy/darczyńcy.
Ustawodawca – w ramach podatku od spadków i darowizn – wyróżnił trzy grupy podatkowe:
- I grupę, do której zaliczają się osoby z najbliższej rodziny, tj.
- małżonek,
- wstępni – czyli rodzice, dziadkowie lub pradziadkowie (również ci przysposabiający, a w odniesieniu do osób, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, odpowiednio – osoby tworzące rodzinę zastępczą, prowadzące rodzinny dom dziecka, pracujące z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej),
- zstępni – czyli dzieci, wnuki lub prawnuki (również ci przysposobieni i ich zstępni, a w odniesieniu do osób tworzących rodzinę zastępczą, prowadzących rodzinny dom dziecka, pracujących z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, odpowiednio – osoby, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej),
- ojczym i macocha,
- teściowa i teść,
- rodzeństwo,
- pasierb i pasierbica oraz
- zięć i synowa;
- II grupę, do której zaliczają się osoby z nieco dalszej rodziny, tj.:
- bratanek i siostrzenica,
- wuj i ciotka,
- dzieci, wnuki oraz prawnuki pasierbów,
- małżonkowie pasierbów,
- szwagrowie, szwagierki, jak również bratowe i ich małżonkowie oraz
- małżonkowie innych zstępnych (czyli wnuki i prawnuki męża lub żony) oraz
- III grupę, do której zaliczają się inni nabywcy, niż wyżej wymienieni.
Od tego, do której z ww. grup podatkowych, zalicza się nabywca spadku lub darowizny, zależy kwota wolna od podatku, która wynosi odpowiednio:
- w przypadku I grupy podatkowej – 36 120 zł,
- w przypadku II grupy podatkowej – 27 090 zł i odpowiednio
- w przypadku III grupy podatkowej – 5 733 zł.
W przypadku nieprzekroczenia ww. kwot – nie jest konieczne dokonywanie żadnego zgłoszenia do urzędu skarbowego, aby nabycie spadku, zapisu lub darowizny nie było opodatkowane podatkiem od spadków i darowizn.
Istotne jest jednak przy tym, że, aby zmieścić się w ww. kwotach wolnych od podatku – kwoty te, nie mogą zostać przekroczone po zsumowaniu wartości wszystkich rzeczy i praw majątkowych nabytych od tego samego zbywcy (tj. spadkodawcy lub darczyńcy) w ciągu 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło nabycie spadku, zapisu lub odpowiednio – darowizny. Zliczeniu podlegają zatem rzeczy i prawa majątkowe nabyte w ww. okresie, od tej samej osoby, zarówno w drodze dziedziczenia, jak i wcześniejszych darowizn.
W przypadku, gdy wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych przez spadkobiercę/obdarowanego od spadkodawcy/darczyńcy, jak również w ciągu ostatnich 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło nabycie spadku, zapisu lub odpowiednio darowizny – przekracza ww. kwoty wolne od podatku – nabycie spadku/darowizn, podlega opodatkowaniu w zakresie nadwyżki ponad kwotę wolną, zgodnie z poniższymi stawkami podatkowymi1:
- W przypadku I grupy podatkowej
- jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 36 120 zł) wynosi do 11 833 zł – podatek wynosić będzie 3%,
- jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 36 120 zł) wynosi od 11 833 – 23 665 zł – podatek wynosić będzie 335 zł i 5% od nadwyżki ponad 11 833 zł, a
- jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 36 120 zł) wynosi ponad 23 665 zł – podatek wynosić będzie 946,60 zł i 7% od nadwyżki ponad 23 665 zł;
- W przypadku II grupy podatkowej:
- jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 27 090 zł) wynosi do 11 833 zł – podatek wynosić będzie 7%,
- jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 27 090 zł) wynosi od 11 833 – 23 665 zł – podatek wynosić będzie 828,40 zł i 9% od nadwyżki ponad 11 833 zł, a
- jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 27 090 zł) wynosi ponad 23 665 zł – podatek wynosić będzie 1 893,30 zł i 12% od nadwyżki ponad 23 665 zł;
- W przypadku III grupy podatkowej:
- jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 5 733 zł) wynosi do 11 833 zł – podatek wynosić będzie 12%,
- jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 5 733 zł) wynosi od 11 833 – 23 665 zł – podatek wynosić będzie 1 420 zł i 16% od nadwyżki ponad 11 833 zł, a
- jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 5 733 zł) wynosi ponad 23 665 zł – podatek wynosić będzie 3 313,20 zł i 20% od nadwyżki ponad 23 665 zł.
W obecnym stanie prawnym istnieje sposób, aby nabycie spadku, zapisu lub darowizny od najbliższej rodziny, było zwolnione z podatku (bez ograniczenia kwotowego)
W przypadku, gdy wartość majątku nabytego od spadkodawcy/darczyńcy, zsumowana z wartością rzeczy i praw majątkowych nabytych uprzednio od tej samej osoby (np. tytułem darowizny lub nieodpłatnego zniesienia współwłasności) w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło nabycie spadku, zapisu lub ostatniej darowizny – przekracza kwotę wolną od podatku określoną dla I grupy podatkowej, tj. 36 120 zł i spadek/darowizna został/a nabyty/a w ramach tzw. zerowej grupy podatkowej, tj. otrzymało się go po osobie z najbliższej rodziny, tj. po:
- małżonku,
- wstępnych – czyli rodzicach, dziadkach lub pradziadkach (również tych przysposabiających, a w odniesieniu do osób, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, odpowiednio – osób tworzących rodzinę zastępczą, prowadzących rodzinny dom dziecka, pracujących z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej),
- zstępnych – czyli dzieciach, wnukach lub prawnukach (również tych przysposobionych i ich zstępnych, a w odniesieniu do osób tworzących rodzinę zastępczą, prowadzących rodzinny dom dziecka, pracujących z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, odpowiednio – osób, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej),
- ojczymie lub macosze,
- rodzeństwie albo
- pasierbie lub pasierbicy,
można skorzystać ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn, jeżeli spełni się poniższe wymogi formalne.
W celu skorzystania ze zwolnienia, należy w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, tj.:
- w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia – od dnia, kiedy:
- uprawomocniło się postanowienie sądu stwierdzające nabycie spadku,
- został zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia przez notariusza albo
- zostało wydane europejskie poświadczenie spadkowe;
- w przypadku nabycia w drodze darowizny (która została zawarta w innej formie niż akt notarialny) – od dnia, gdy:
- zostanie spełnione przyrzeczone świadczenie (np. w przypadku darowizny pieniędzy – od dnia ich otrzymania przez obdarowanego),
w ramach którego – doszło do nabycia rzeczy lub praw majątkowych, których wartość (doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło nabycie spadku/darowizny i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok), przekracza kwotę 36 120 zł – zgłosić otrzymanie spadku/darowizny właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego (na formularzu SD-Z2).
Jeżeli natomiast – spadkobierca dowiedział się o otrzymaniu w spadku rzeczy lub praw majątkowych po upływie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego – zachowa prawo do zwolnienia, pod warunkiem, że zgłosi ich nabycie naczelnikowi urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy od otrzymania tej informacji oraz uprawdopodobni fakt, że dowiedział się o tym po terminie.
Całkowite zwolnienie z podatku od spadków i darowizn dla zupełnie nowej grupy osób od 1 stycznia 2027 r. – do podpisu Prezydenta został złożony projekt ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu
W dniu 26 czerwca 2026 r. do podpisu Prezydenta Karola Nawrockiego, zostały złożone dwa rządowe projekty ustaw:
- o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (druk sejmowy nr 2110) oraz
- przepisy wprowadzające ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (druk sejmowy nr 2111).
Senat – bez poprawek – przyjął ww. projekty w dniu 25 czerwca br.
Ww. ustawy wprowadzają do polskiego porządku prawnego regulację, na mocy której osoby pozostające w związkach nieformalnych, poprzez zawarcie umowy o wspólnym pożyciu, będą mogły uzyskać status osoby najbliższej w związku. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu – potwierdzenie związku umową o wspólnym pożyciu ma pozwolić na uzyskanie szeregu uprawnień związanych z prowadzeniem wspólnego życia i zaspokajaniem wspólnych potrzeb. „Umowa o wspólnym pożyciu zawarta na warunkach określonych w ustawie oparta będzie na zasadach równości i niedyskryminacji. Ustawa zapewni wszystkim osobom, niezależnie od płci, możliwość realizacji ich potrzeb i pragnień. Zapewnienie możliwości zawierania umowy o wspólnym pożyciu i uzyskania statusu osoby najbliższej w związku przez osoby tej samej i różnej płci będzie chronić te osoby przed wykluczeniem, a także zapewni możliwość jasnego określenia wzajemnych praw i obowiązków. Projekt jest więc odpowiedzią na potrzeby społeczne par tej samej płci, które nie mają dostępu do instytucji małżeństwa, ale także par różnej płci żyjących w związkach nieformalnych, które z różnych przyczyn nie mogą lub nie chcą zawrzeć małżeństwa.”
Zgodnie z projektem – jednym z najważniejszych skutków zawarcia u notariusza umowy cywilnoprawnej, jaką jest umowa o wspólnym pożyciu – ma być możliwość uzyskania zwolnienia od podatku od spadków i darowizn, przez osoby (partnerów) będące (będących) stronami ww. umowy.
Zgodnie z art. 18 pkt 3 projektu ustawy – przepisy wprowadzające ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu – strony umowy o wspólnym pożyciu, będą uznawane za osoby zaliczone do I grupy podatkowej w rozumieniu ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, na równi m.in. z małżonkami. Oznacza to, że dotychczas obowiązująca te osoby (w aktualnym stanie prawnym zaliczane do III grupy podatkowej) kwota wolna od podatku od spadków i darowizn, opiewająca na 5 733 zł, ulegnie zwiększeniu do aż – 36 120 zł.
Ponadto – zgodnie z art. 18 pkt 2 ww. projektu – strony umowy o wspólnym pożyciu, zostaną również zaliczone do tzw. zerowej grupy podatkowej, która – na opisanych powyżej warunkach, wynikających z art. 4a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – może korzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn (niezależnie od wartości otrzymanego spadku lub darowizny).
Wejście w życie ww. regulacji, umożliwiłoby zatem zupełnie nowej grupie osób (partnerom, którzy zdecydowaliby się na zawarcie przed notariuszem cywilnoprawnej umowy o wspólnym pożyciu, którzy dotychczas – w zakresie opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn – objęci byli najbardziej „restrykcyjnymi” zasadami wynikającymi z ustawy o podatku od spadków i darowizn, a tym samym – obowiązywała ich najniższa kwota wolna od podatku i najwyższa stawka podatku od spadków i darowizn, na równi z osobami w żaden sposób niespokrewnionymi) – korzystanie z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, o którym mowa w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, na równi z małżonkami i innymi członkami najbliższej rodziny, zaliczanymi przez ustawodawcę do tzw. zerowej grupy podatkowej.
Całkowite zwolnienie z podatku od spadków i darowizn dla zupełnie nowej grupy osób od 1 stycznia 2027 r. – kiedy nowe przepisy, wprowadzające umowę o wspólnym pożyciu, wejdą w życie? Wszystko w rękach Prezydenta
Zgodnie z art. 1 projektu ustawy – przepisy wprowadzające ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (druk sejmowy nr 2111), która w dniu 25 czerwca 2026 r. została przyjęta przez Senat – ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (która także została przyjęta przez Senat w tym samym dniu) – miałaby wejść w życie z dniem 1 stycznia 2027 r.
Należy jednak mieć na względzie, że 26 czerwca br. – oba ww. projektu rządowe – zostały przekazane do podpisu Prezydenta, który jak dotąd, regulacji tych jeszcze nie podpisał. Dalsze losy ww. regulacji, pozostają zatem w rękach Karola Nawrockiego.
1 Wynikającymi z Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 czerwca 2023 r. w sprawie ustalenia kwot wartości rzeczy i praw majątkowych zwolnionych od podatku od spadków i darowizn i niepodlegających opodatkowaniu tym podatkiem oraz skal podatkowych, według których oblicza się ten podatek (Dz.U. z 2023 r., poz. 1226)
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 478 z późn. zm.)
- Rządowy projekt ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (druk sejmowy nr 2110)
- Rządowy projekt ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (druk sejmowy nr 2111)
Fot. Tomasz Ozdoba, Kancelaria Senatu