Nowe, całkowite zwolnienie z podatku od spadków i darowizn od 1 stycznia 2027 r. – koniec z limitem 5 733 zł na podstawie umowy cywilnoprawnej. Ustawa już na biurku Prezydenta

• Podatek od spadku i darowizny – ile wynosi w obecnym stanie prawnym i jakie są aktualne kwoty wolne od podatku?
• W obecnym stanie prawnym istnieje sposób, aby nabycie spadku, zapisu lub darowizny od najbliższej rodziny, było zwolnione z podatku (bez ograniczenia kwotowego)
• Całkowite zwolnienie z podatku od spadków i darowizn dla zupełnie nowej grupy osób od 1 stycznia 2027 r. – do podpisu Prezydenta został złożony projekt ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu
• Całkowite zwolnienie z podatku od spadków i darowizn dla zupełnie nowej grupy osób od 1 stycznia 2027 r. – kiedy nowe przepisy, wprowadzające umowę o wspólnym pożyciu, wejdą w życie? Wszystko w rękach Prezydenta

Podatek od spadku i darowizny – ile wynosi w obecnym stanie prawnym i jakie są aktualne kwoty wolne od podatku?

Zgodnie z ustawą z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – wysokość podatku oraz to czy nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze:

• dziedziczenia,
• zapisu zwykłego lub dalszego zapisu,
• zapisu windykacyjnego,
• polecenia testamentowego albo
• darowizny,

podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn lub czy mieści się w zakresie kwoty wolnej od ww. podatku, zależy od tego:

• do której z trzech grup podatkowych, zalicza się spadkobierca/obdarowany oraz
• od wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych od spadkodawcy/darczyńcy.

Ustawodawca – w ramach podatku od spadków i darowizn – wyróżnił trzy grupy podatkowe:

1. I grupę, do której zaliczają się osoby z najbliższej rodziny, tj.
2. • małżonek,
   • wstępni – czyli rodzice, dziadkowie lub pradziadkowie (również ci przysposabiający, a w odniesieniu do osób, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, odpowiednio – osoby tworzące rodzinę zastępczą, prowadzące rodzinny dom dziecka, pracujące z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej),
   • zstępni – czyli dzieci, wnuki lub prawnuki (również ci przysposobieni i ich zstępni, a w odniesieniu do osób tworzących rodzinę zastępczą, prowadzących rodzinny dom dziecka, pracujących z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, odpowiednio – osoby, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej),
   • ojczym i macocha,
   • teściowa i teść,
   • rodzeństwo,
   • pasierb i pasierbica oraz
   • zięć i synowa;
2. II grupę, do której zaliczają się osoby z nieco dalszej rodziny, tj.:
3. • bratanek i siostrzenica,
   • wuj i ciotka,
   • dzieci, wnuki oraz prawnuki pasierbów,
   • małżonkowie pasierbów,
   • szwagrowie, szwagierki, jak również bratowe i ich małżonkowie oraz
   • małżonkowie innych zstępnych (czyli wnuki i prawnuki męża lub żony) oraz
3. III grupę, do której zaliczają się inni nabywcy, niż wyżej wymienieni.

Od tego, do której z ww. grup podatkowych, zalicza się nabywca spadku lub darowizny, zależy kwota wolna od podatku, która wynosi odpowiednio:

1. w przypadku I grupy podatkowej – 36 120 zł,
2. w przypadku II grupy podatkowej – 27 090 zł i odpowiednio
3. w przypadku III grupy podatkowej – 5 733 zł.

W przypadku nieprzekroczenia ww. kwot – nie jest konieczne dokonywanie żadnego zgłoszenia do urzędu skarbowego, aby nabycie spadku, zapisu lub darowizny nie było opodatkowane podatkiem od spadków i darowizn.

W przypadku, gdy wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych przez spadkobiercę/obdarowanego od spadkodawcy/darczyńcy, jak również w ciągu ostatnich 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło nabycie spadku, zapisu lub odpowiednio darowizny – przekracza ww. kwoty wolne od podatku – nabycie spadku/darowizn, podlega opodatkowaniu w zakresie nadwyżki ponad kwotę wolną, zgodnie z poniższymi stawkami podatkowymi¹:

1. W przypadku I grupy podatkowej
2. • jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 36 120 zł) wynosi do 11 833 zł – podatek wynosić będzie 3%,
   • jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 36 120 zł) wynosi od 11 833 – 23 665 zł – podatek wynosić będzie 335 zł i 5% od nadwyżki ponad 11 833 zł, a
   • jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 36 120 zł) wynosi ponad 23 665 zł – podatek wynosić będzie 946,60 zł i 7% od nadwyżki ponad 23 665 zł;
2. W przypadku II grupy podatkowej:
3. • jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 27 090 zł) wynosi do 11 833 zł – podatek wynosić będzie 7%,
   • jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 27 090 zł) wynosi od 11 833 – 23 665 zł – podatek wynosić będzie 828,40 zł i 9% od nadwyżki ponad 11 833 zł, a
   • jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 27 090 zł) wynosi ponad 23 665 zł – podatek wynosić będzie 1 893,30 zł i 12% od nadwyżki ponad 23 665 zł;
3. W przypadku III grupy podatkowej:
4. • jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 5 733 zł) wynosi do 11 833 zł – podatek wynosić będzie 12%,
   • jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 5 733 zł) wynosi od 11 833 – 23 665 zł – podatek wynosić będzie 1 420 zł i 16% od nadwyżki ponad 11 833 zł, a
   • jeżeli kwota nadwyżki ponad kwotę wolną (tj. ponad 5 733 zł) wynosi ponad 23 665 zł – podatek wynosić będzie 3 313,20 zł i 20% od nadwyżki ponad 23 665 zł.

W obecnym stanie prawnym istnieje sposób, aby nabycie spadku, zapisu lub darowizny od najbliższej rodziny, było zwolnione z podatku (bez ograniczenia kwotowego)

W przypadku, gdy wartość majątku nabytego od spadkodawcy/darczyńcy, zsumowana z wartością rzeczy i praw majątkowych nabytych uprzednio od tej samej osoby (np. tytułem darowizny lub nieodpłatnego zniesienia współwłasności) w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło nabycie spadku, zapisu lub ostatniej darowizny – przekracza kwotę wolną od podatku określoną dla I grupy podatkowej, tj. 36 120 zł i spadek/darowizna został/a nabyty/a w ramach tzw. zerowej grupy podatkowej, tj. otrzymało się go po osobie z najbliższej rodziny, tj. po:

• małżonku,
• wstępnych – czyli rodzicach, dziadkach lub pradziadkach (również tych przysposabiających, a w odniesieniu do osób, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, odpowiednio – osób tworzących rodzinę zastępczą, prowadzących rodzinny dom dziecka, pracujących z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej),
• zstępnych – czyli dzieciach, wnukach lub prawnukach (również tych przysposobionych i ich zstępnych, a w odniesieniu do osób tworzących rodzinę zastępczą, prowadzących rodzinny dom dziecka, pracujących z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, odpowiednio – osób, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej),
• ojczymie lub macosze,
• rodzeństwie albo
• pasierbie lub pasierbicy,

można skorzystać ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn, jeżeli spełni się poniższe wymogi formalne.

W celu skorzystania ze zwolnienia, należy w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, tj.:

• w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia – od dnia, kiedy:
• • uprawomocniło się postanowienie sądu stwierdzające nabycie spadku,
  • został zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia przez notariusza albo
  • zostało wydane europejskie poświadczenie spadkowe;
• w przypadku nabycia w drodze darowizny (która została zawarta w innej formie niż akt notarialny) – od dnia, gdy:
• • zostanie spełnione przyrzeczone świadczenie (np. w przypadku darowizny pieniędzy – od dnia ich otrzymania przez obdarowanego),

w ramach którego – doszło do nabycia rzeczy lub praw majątkowych, których wartość (doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło nabycie spadku/darowizny i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok), przekracza kwotę 36 120 zł – zgłosić otrzymanie spadku/darowizny właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego (na formularzu SD-Z2).

Jeżeli natomiast – spadkobierca dowiedział się o otrzymaniu w spadku rzeczy lub praw majątkowych po upływie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego – zachowa prawo do zwolnienia, pod warunkiem, że zgłosi ich nabycie naczelnikowi urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy od otrzymania tej informacji oraz uprawdopodobni fakt, że dowiedział się o tym po terminie.

Całkowite zwolnienie z podatku od spadków i darowizn dla zupełnie nowej grupy osób od 1 stycznia 2027 r. – do podpisu Prezydenta został złożony projekt ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu

W dniu 26 czerwca 2026 r. do podpisu Prezydenta Karola Nawrockiego, zostały złożone dwa rządowe projekty ustaw:

• o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (druk sejmowy nr 2110) oraz
• przepisy wprowadzające ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (druk sejmowy nr 2111).

Senat – bez poprawek – przyjął ww. projekty w dniu 25 czerwca br.

Ww. ustawy wprowadzają do polskiego porządku prawnego regulację, na mocy której osoby pozostające w związkach nieformalnych, poprzez zawarcie umowy o wspólnym pożyciu, będą mogły uzyskać status osoby najbliższej w związku. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu – potwierdzenie związku umową o wspólnym pożyciu ma pozwolić na uzyskanie szeregu uprawnień związanych z prowadzeniem wspólnego życia i zaspokajaniem wspólnych potrzeb. „Umowa o wspólnym pożyciu zawarta na warunkach określonych w ustawie oparta będzie na zasadach równości i niedyskryminacji. Ustawa zapewni wszystkim osobom, niezależnie od płci, możliwość realizacji ich potrzeb i pragnień. Zapewnienie możliwości zawierania umowy o wspólnym pożyciu i uzyskania statusu osoby najbliższej w związku przez osoby tej samej i różnej płci będzie chronić te osoby przed wykluczeniem, a także zapewni możliwość jasnego określenia wzajemnych praw i obowiązków. Projekt jest więc odpowiedzią na potrzeby społeczne par tej samej płci, które nie mają dostępu do instytucji małżeństwa, ale także par różnej płci żyjących w związkach nieformalnych, które z różnych przyczyn nie mogą lub nie chcą zawrzeć małżeństwa.”

Całkowite zwolnienie z podatku od spadków i darowizn dla zupełnie nowej grupy osób od 1 stycznia 2027 r. – kiedy nowe przepisy, wprowadzające umowę o wspólnym pożyciu, wejdą w życie? Wszystko w rękach Prezydenta

Zgodnie z art. 1 projektu ustawy – przepisy wprowadzające ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (druk sejmowy nr 2111), która w dniu 25 czerwca 2026 r. została przyjęta przez Senat – ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (która także została przyjęta przez Senat w tym samym dniu) – miałaby wejść w życie z dniem 1 stycznia 2027 r.

Należy jednak mieć na względzie, że 26 czerwca br. – oba ww. projektu rządowe – zostały przekazane do podpisu Prezydenta, który jak dotąd, regulacji tych jeszcze nie podpisał. Dalsze losy ww. regulacji, pozostają zatem w rękach Karola Nawrockiego.

¹ Wynikającymi z Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 czerwca 2023 r. w sprawie ustalenia kwot wartości rzeczy i praw majątkowych zwolnionych od podatku od spadków i darowizn i niepodlegających opodatkowaniu tym podatkiem oraz skal podatkowych, według których oblicza się ten podatek (Dz.U. z 2023 r., poz. 1226)

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 478 z późn. zm.)
• Rządowy projekt ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (druk sejmowy nr 2110)
• Rządowy projekt ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu (druk sejmowy nr 2111)

Fot. Tomasz Ozdoba, Kancelaria Senatu