W dniu 30 grudnia 2025 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, który istotnie upraszcza zasady ubiegania się o zasiłek opiekuńczy. Na zmianie skorzystać ma ok. 16,2 mln ubezpieczonych w ZUS i ponad 2,3 mln płatników składek (czyli pracodawców).
- Zasady ubiegania się o zasiłek opiekuńczy w obecnym stanie prawnym i problem tzw. „podwójnej ścieżki” wnioskowania o świadczenie w ZUS
- Zasiłek opiekuńczy na nowych zasadach – rząd przyjął ustawę wprowadzającą ważne ułatwienia w zakresie ubiegania się o świadczenie dla pracowników i pracodawców
- Zasiłek opiekuńczy na nowych zasadach – kiedy nowe przepisy, wprowadzające ważne ułatwienia w zakresie ubiegania się o świadczenie dla pracowników i pracodawców, miałyby wejść w życie?
Zasady ubiegania się o zasiłek opiekuńczy w obecnym stanie prawnym i problem tzw. „podwójnej ścieżki” wnioskowania o świadczenie w ZUS
W obowiązującym stanie prawnym, zgodnie z art. 61b ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (zwanej dalej „ustawą zasiłkową”) – postępowanie w sprawie przyznania i wypłaty zasiłku wszczyna się na wniosek złożony w formie pisemnej lub w formie dokumentu elektronicznego podpisanego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo z wykorzystaniem sposobu potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych dostępnego w systemie teleinformatycznym udostępnionym bezpłatnie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), na elektroniczną skrzynkę podawczą ZUS lub na adres do doręczeń elektronicznych. Zgodnie z art. 61b ust. 4 ww. ustawy – do wniosku tego dołącza się dokumenty niezbędne do przyznania i wypłaty zasiłku.
W przypadku zasiłku opiekuńczego – dokumentem niezbędnym do jego przyznania i wypłaty jest wniosek o zasiłek, złożony w formie pisemnej lub w formie dokumentu elektronicznego podpisanego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo z wykorzystaniem sposobu potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych dostępnego w systemie teleinformatycznym udostępnionym bezpłatnie przez ZUS, na elektroniczną skrzynkę podawczą ZUS lub na adres do doręczeń elektronicznych, zawierający dane określone w załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków.
Jednocześnie dokumenty stanowiące podstawę do przyznania zasiłku opiekuńczego mogą być przekazane do ZUS w oryginale (w „formie pisemnej”), a część w formie kopii potwierdzonej za zgodność z oryginałem (a zatem również elektronicznie) przez płatnika składek, np. orzeczenie o niepełnosprawności (§ 29a i § 29b ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia), zaświadczenie lekarskie (§ 29 ust. 1 pkt 3 i § 29b ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia).
Biorąc powyższe pod uwagę – gdy płatnikiem zasiłku jest ZUS – wniosek o zasiłek opiekuńczy może być złożony w następujący sposób:
- za pośrednictwem płatnika składek – wówczas płatnik składek zobowiązany jest złożyć oryginał wniosku o zasiłek opiekuńczy podpisany przez ubezpieczonego w formie papierowej (podstawą do ustalenia prawa do zasiłku opiekuńczego nie może być zeskanowany przez płatnika składek/biuro rachunkowe dokument złożony do płatnika składek w oryginale przez ubezpieczonego i przekazany na PUE/eZUS),
- bezpośrednio przez ubezpieczonego:
- w formie papierowej lub
- z jego profilu poprzez PUE/eZUS lub
- w formie dokumentu elektronicznego uwierzytelnionego z wykorzystaniem kwalifikowanego certyfikatu lub profilu zaufanego na elektroniczną skrzynkę podawczą ZUS.
Aktualny sposób przekazywania wniosków o zasiłek opiekuńczy jest odbierany przez płatników składek jako uciążliwy, ponieważ dokumenty, które zwykle są przekazywane przez płatników jako komplet stanowiący podstawę do ustalenia prawa do zasiłku opiekuńczego muszą być przekazywane oddzielnie (problem „podwójnej ścieżki”, w której część dokumentów do ZUS można przekazać elektronicznie, a część wyłącznie papierowo, co powoduje zbędne formalności i opóźnienia). Zaświadczenie płatnika składek (Z-3) może być przekazane w formie elektronicznej przez PUE ZUS, natomiast wniosek o zasiłek opiekuńczy (Z-15A albo Z-15B) pracownika złożony za pośrednictwem pracodawcy musi być złożony do ZUS w oryginale (w formie papierowej), czyli bezpośrednio w terenowej jednostce organizacyjnej ZUS albo wysłany w formie przesyłki listownej.
Zasiłek opiekuńczy na nowych zasadach – rząd przyjął ustawę wprowadzającą ważne ułatwienia w zakresie ubiegania się o świadczenie dla pracowników i pracodawców
W dniu 30 grudnia 2025 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (numer w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów: UDER74), który – w ramach działań deregulacyjnych rządu – upraszcza zasady ubiegania się o zasiłek opiekuńczy.
W projekcie ustawy zaproponowano rozróżnienie sposobu składania wniosków w sprawie przyznania i wypłaty zasiłku w zależności od tego czy płatnikiem zasiłku jest płatnik składek, czy ZUS:
- W przypadku gdy płatnikiem zasiłku jest płatnik składek – postępowanie w sprawie przyznania i wypłaty zasiłku będzie wszczynane na wniosek złożony w postaci papierowej lub w postaci elektronicznej. Dzięki tej zmianie, ubezpieczony będzie mógł złożyć wniosek o przyznanie zasiłku w postaci papierowej (tak jak obecnie), ale także np. za pośrednictwem wewnętrznych systemów funkcjonujących u płatnika składek, takich jak poczta elektroniczna, czy system kadrowo–płacowy, oraz jako skan dokumentu.
- Natomiast w przypadku gdy płatnikiem zasiłku jest ZUS – postępowanie w sprawie przyznania i wypłaty zasiłku będzie wszczynane na wniosek złożony w postaci papierowej lub w formie dokumentu elektronicznego podpisanego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo z wykorzystaniem sposobu potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych dostępnego w systemie teleinformatycznym udostępnionym bezpłatnie przez ZUS, na elektroniczną skrzynkę podawczą ZUS lub na adres do doręczeń elektronicznych. Zmiana w tym zakresie polega jedynie na aktualizacji stosowanej obecnie nomenklatury, tj. zamianie określenia „forma pisemna” na „postać papierowa”. Oznacza to, że w tym przypadku wniosek o przyznanie zasiłku – tak jak obecnie – można złożyć do ZUS papierowo lub w formie dokumentu elektronicznego.
W projekcie ustawy przewidziano również doprecyzowanie, iż wnioski oraz dokumenty niezbędne do przyznania i wypłaty zasiłku – przekazywane przez płatnika składek do ZUS w formie dokumentu elektronicznego (czyli np. za pomocą PUE ZUS) uznaje się za tak samo ważne i skutecznie prawnie, jakby były złożone papierowo i podpisane własnoręcznie przez ubezpieczonego. Przepis ten, będzie miał zastosowanie do przypadków, gdy ubezpieczony składa wniosek o zasiłek do płatnika składek, który nie jest płatnikiem zasiłku, w związku z czym przekazuje go w formie dokumentu elektronicznego do ZUS. Płatnik składek nie będzie już zmuszony do dodatkowego dostarczania do ZUS papierowego oryginału z odręcznym podpisem ubezpieczonego.
Jak w uzasadnieniu ww. projektu podkreśla MRPiPS, będące autorem regulacji – planowane rozwiązania, są korzystne dla zarówno płatników składek, biur rachunkowych składających do ZUS dokumenty, jak i samych ubezpieczonych.
Podsumowując, dzięki zmianom:
- Zlikwidowany zostanie problem tzw. „podwójnej ścieżki”, w której część dokumentów do ZUS można przekazać elektronicznie (np. Z-3), a część wyłącznie papierowo (np. Z-15A), co powoduje zbędne formalności i opóźnienia.
- Dokumenty stanowiące podstawę do wypłaty zasiłku opiekuńczego będzie można przekazać szybciej i w jednym, spójnym procesie.
- Płatnicy składek, którzy są płatnikami zasiłków, będą mogli je wypłacać na podstawie dokumentu złożonego w postaci elektronicznej – wystarczy np. skan wniosku Z-15A.
Zasiłek opiekuńczy na nowych zasadach – kiedy nowe przepisy, wprowadzające ważne ułatwienia w zakresie ubiegania się o świadczenie dla pracowników i pracodawców, miałyby wejść w życie?
Zgodnie z art. 3 projektu – nowe przepisy, upraszczające zasady ubiegania się o zasiłek opiekuńczy, mają wejść w życie po 3 miesiącach od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Na dzień dzisiejszy, dokładny termin wejścia w życie ww. regulacji nie jest zatem jeszcze znany, ponieważ w dniu 30 grudnia 2025 r. ww. ustawa została dopiero przyjęta przez Radę Ministrów, a 31 grudnia 2025 r. – w następstwie powyższego – złożona przez premiera do laski marszałkowskiej. Teraz czeka ją zatem dalszy etap procesu legislacyjnego – w Sejmie, a następnie w Senacie, zanim finalnie trafi ona do podpisu na biurko Prezydenta.
Podstawa prawna:
- Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (nr w wykazie wniesionych projektów ustaw, którym nie został jeszcze nadany nr druku sejmowego: RPW/15/2026)
- Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 501 z późn. zm.)
- Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 616 z późn. zm.)