Rachunki z NFZ na tysiące złotych, utrata ubezpieczenia zdrowotnego i miesiące, a nawet rok czekania na decyzję. Tak w praktyce działa dziś świadczenie wspierające. Rzecznik Praw Obywatelskich alarmuje, że zamiast realnej pomocy system coraz częściej wpędza osoby z niepełnosprawnościami i ich opiekunów w finansową i prawną pułapkę. Część wnioskodawców umiera, nie doczekawszy się decyzji. Sprawdzamy, co dokładnie nie działa i dlaczego skutki tych przepisów są tak dotkliwe.
- Opóźnienia sięgają nawet 12 miesięcy. Decyzje o poziomie potrzeby wsparcia utknęły w systemie
- Cofanie świadczeń i składek ZUS. Opiekunowie tracą ubezpieczenie z mocą wsteczną
- 60 dni, których nie da się dotrzymać. Chaos przy przejściu na świadczenie wspierające
- Wniosek tylko online. Dla tysięcy osób to bariera nie do przejścia
- Rachunki z NFZ na tysiące złotych. Świadczenie podnosi opłaty, zamiast pomagać
- Prawo do zabezpieczenia społecznego zapisane w Konstytucji. Dlaczego system zawodzi?
- Przegląd przyjęty w październiku 2025 r. Co rząd zrobi z alarmem RPO?
Opóźnienia sięgają nawet 12 miesięcy. Decyzje o poziomie potrzeby wsparcia utknęły w systemie
Zgodnie z ustawą wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności powinny rozpatrywać wnioski o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia w ciągu 90 dni. Jak wskazuje RPO na podstawie analizy skarg, termin ten jest masowo przekraczany. Opóźnienia sięgają nawet roku, co oznacza, że osoby z poważnymi ograniczeniami funkcjonują bez należnego wsparcia przez długi czas.
Pozbawia to możliwości uzyskania przez osoby z niepełnosprawnościami niezbędnego wsparcia nie tylko w rozsądnym terminie, ale w ogóle. Dotyka rodzin i bliskich osób, które zmarły w trakcie przedłużającej się procedury. Wpływa też niekorzystnie na sytuację osób pobierających świadczenia opiekuńcze przed uzyskaniem świadczenia wspierającego przez osobę, której świadczyli wsparcie. - pisze RPO w komunikacie na swojej stronie.
Rzecznik podkreśla, że zwłoka ma nie tylko wymiar finansowy, ale także etyczny. Część osób umiera jeszcze przed wydaniem decyzji, a obowiązujące przepisy nie pozwalają rodzinom ani opiekunom dochodzić wypłaty świadczenia za okres od złożenia wniosku do śmierci wnioskodawcy.
Cofanie świadczeń i składek ZUS. Opiekunowie tracą ubezpieczenie z mocą wsteczną
Jednym z najpoważniejszych problemów systemowych jest cofanie decyzji z mocą wsteczną. Po przyznaniu osobie z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego uchylane jest wcześniejsze świadczenie opiekuńcze dla opiekuna. Oznacza to konieczność zwrotu pobranych pieniędzy.
Jak alarmuje RPO, konsekwencje idą dalej. Cofane są również decyzje o objęciu opiekuna ubezpieczeniem zdrowotnym. W praktyce prowadzi to do żądania zwrotu kosztów świadczeń zdrowotnych sfinansowanych przez NFZ w okresie, który po czasie zostaje uznany za nieubezpieczony. Opiekun traci też ciągłość składek emerytalno-rentowych, choć faktycznie nie miał możliwości podjęcia pracy.
60 dni, których nie da się dotrzymać. Chaos przy przejściu na świadczenie wspierające
Ustawa miała zapewnić płynne przejście z pobierania świadczenia opiekuńczego na świadczenie wspierające. W praktyce, jak wskazuje RPO, długotrwałe postępowania orzecznicze całkowicie ten mechanizm rozbijają.
Opiekunowie pozostają bez prawa do opłacania składek w okresie pomiędzy uchyleniem starego świadczenia a przyznaniem nowego. Jednocześnie nie są w stanie spełnić terminów wymaganych do uzyskania świadczenia przedemerytalnego, takich jak 60-dniowy termin rejestracji w urzędzie pracy. Mechanizm osłonowy istnieje na papierze, ale nie działa w rzeczywistości.
Wniosek tylko online. Dla tysięcy osób to bariera nie do przejścia
RPO zwraca uwagę na kolejny problem: brak możliwości złożenia wniosku o świadczenie wspierające w formie papierowej. Komunikacja z ZUS odbywa się wyłącznie elektronicznie. Dla osób starszych, z niepełnosprawnościami lub bez kompetencji cyfrowych jest to bariera nie do pokonania.
W ocenie Rzecznika narzucona cyfrowa forma kontaktu prowadzi do wykluczenia części osób, które formalnie spełniają kryteria świadczenia, ale w praktyce nie są w stanie z niego skorzystać.
Rachunki z NFZ na tysiące złotych. Świadczenie podnosi opłaty, zamiast pomagać
Świadczenie wspierające jest wliczane do dochodu przy ustalaniu odpłatności za usługi opiekuńcze. Jak wynika ze skarg analizowanych przez RPO, w wielu gminach prowadzi to do znaczącego wzrostu opłat. Zdarzają się sytuacje, w których koszt usług przekracza wysokość samego świadczenia.
Efekt jest odwrotny od zamierzonego: osoby z niepełnosprawnościami rezygnują z pomocy, ponieważ staje się ona nieopłacalna. RPO przypomina, że Senat proponował wyłączenie świadczenia wspierającego z dochodu przy ustalaniu odpłatności, jednak rozwiązanie to wciąż nie zostało wdrożone.
Prawo do zabezpieczenia społecznego zapisane w Konstytucji. Dlaczego system zawodzi?
RPO odwołuje się do konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego oraz do Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami. Świadczenia pieniężne mają przeciwdziałać ubóstwu i wykluczeniu, a nie generować nowe ryzyka finansowe.
W ocenie Rzecznika obecny sposób funkcjonowania ustawy o świadczeniu wspierającym nie realizuje tych standardów w sposób efektywny.
Przegląd przyjęty w październiku 2025 r. Co rząd zrobi z alarmem RPO?
W październiku 2025 r. Rada Ministrów przyjęła przegląd przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym wraz z rekomendacjami RPO. W styczniu 2026 r. RPO zwrócił się do pełnomocniczki rządu ds. osób z niepełnosprawnościami o przedstawienie wyników tego przeglądu oraz planowanych zmian systemowych.
Czy rząd wyciągnie wnioski z problemów wskazywanych przez RPO? Czy za analizami pójdą konkretne nowelizacje, które przywrócą sens świadczeniu wspierającemu w 2026 roku? Na te pytania osoby z niepełnosprawnościami i ich opiekunowie wciąż czekają na odpowiedź.
Na oficjalnej stronie Biuletynu Informacji Publicznej RPO można zapoznać się z pełnym dokumentem analizy oraz uwagami do ustawy o świadczeniu wspierającym: https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-swiadczenie-wspierajace-ustawa-uwagi-mrpips-przeglad