Świadczenie, którego celem jest udzielenie osobie niepełnosprawnej, mającej potrzebę wsparcia, pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tej osoby – w przypadku jej śmierci, (za miesiąc w którym nastąpił zgon) przysługuje również jej bliskim. Konieczne jest jednak spełnienie określonego przez ustawodawcę warunku, co w praktyce – z powodu niewydolności systemu, nierzadko okazuje się niemożliwe. Interweniuje RPO.
- Świadczenie wspierające – komu przysługuje?
- Świadczenie wspierające – w jakiej wysokości przysługuje?
- Świadczenie wspierające – kto wydaje decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, a kto ustala prawo do świadczenia?
- Świadczenie wspierające po zmarłej osobie niepełnosprawnej przepadnie, jeżeli nie zdąży ona spełnić tego warunku
- RPO: Osoby niepełnosprawne umierają, zanim uzyskają decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, na podstawie której mogą ubiegać się w ZUS o przyznanie świadczenia wspierającego
Świadczenie wspierające – komu przysługuje?
Świadczenie wspierające przysługuje na podstawie ustawy z dnia z dnia 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym – osobom niepełnosprawnym, które ukończyły 18 rok życia i posiadają decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, w której ową potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70-100 pkt.
Celem powyższego świadczenia, jest udzielenie osobom niepełnosprawnym, mającym potrzebę wsparcia, pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób.
Od powyższych zasad – ustawodawca zastrzegł jednak pewne wyjątki, zgodnie z którymi – świadczenie wspierające nie przysługuje, jeżeli:
- osoba niepełnosprawna została umieszczona w domu pomocy społecznej, w rodzinnym domu pomocy, zakładzie opiekuńczo-leczniczym, zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym, placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, zakładzie karnym, zakładzie poprawczym, areszcie śledczym albo schronisku dla nieletnich, jak również, jeżeli
- osobie niepełnosprawnej przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia wspierającego lub jej opiekunowi przysługuje za granicą świadczenie w związku ze sprawowaniem opieki, chyba, że dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Świadczenie wspierające – w jakiej wysokości przysługuje?
Świadczenie wspierające przysługuje co miesiąc – w zależności od ustalonego poziomu potrzeby wsparcia – w kwocie od 40% do maksymalnie 220% wysokości renty socjalnej. Aktualnie, tj. od 1 marca 2025 r. – renta socjalna opiewa na kwotę 1 878,91 zł, świadczenie wspierające przysługuje zatem w wysokości:
- w przypadku poziomu potrzeby wsparcia ustalonego na poziomie 95-100 pkt – 220% renty socjalnej, a zatem – 4 134 zł,
- 90-94 pkt – 180% renty socjalnej, a zatem – 3 382 zł,
- 85-89 pkt – 120% renty socjalnej, a zatem – 2 255 zł,
- 80-84 pkt – 80% renty socjalnej, a zatem – 1 503 zł,
- 75-79 pkt – 60% renty socjalnej, a zatem – 1 127 zł i odpowiednio
- 70-74 pkt – 40% renty socjalnej, a zatem – 752 zł.
Wysokość świadczenia wspierającego ustalonego w powyższy sposób, zaokrąglana jest do pełnych złotych w górę. W związku z coroczną waloryzacją świadczeń emerytalno-rentowych – od 1 marca 2026 r. ww. kwoty ulegną odpowiedniemu podwyższeniu (o wskaźnik waloryzacji emerytur i rent). Zgodnie z informacją opublikowaną przez Biuro Pełnomocnika Rządku do Spraw Osób Niepełnosprawnych – szacuje się, że od 1 marca br. świadczenie wspierające opiewać będzie na:
- ok. 788 zł – w przypadku poziomu potrzeby wsparcia ustalonego na poziomie 70-74 pkt,
- ok. 1 180 zł – przy 75-79 pkt,
- ok. 1 573 zł – przy 80-84 pkt,
- ok. 2 360 zł – przy 85-89 pkt,
- ok. 3 540 zł – przy 90-94 pkt i odpowiednio
- ok. 4 327 zł – przy 95-100 pkt.
Świadczenie wspierające – kto wydaje decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, a kto ustala prawo do świadczenia?
Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, której posiadanie (i to pod warunkiem poziomu potrzeby wsparcia ustalonego w niej na wymaganym poziomie) – warunkuje prawo do ubiegania się o świadczenie wspierające – wydaje wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności (wojewoda) na wniosek osoby niepełnosprawnej, jej przedstawiciela ustawowego (np. opiekuna prawnego) albo za ich zgodą – na wniosek ośrodka pomocy społecznej lub centrum usług społecznych.
Na wydanie ww. decyzji – od dnia wpływu wniosku o jej wydanie – zgodnie z art. 6b4 ust. 5 ustawy z dnia 27.08.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych – wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności ma 3 miesiące. Jak wynika z interwencji Rzecznika Praw Obywatelskich do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 lutego 2025 r. (znak III.7064.478.2024.JA) – termin ten, jest jednak niejednokrotnie drastycznie przekraczany przez organy orzecznicze na terenie całego kraju, nawet o kilkanaście miesięcy.
Po uzyskaniu decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia – celem ustalenia prawa do świadczenia wspierającego – należy następnie złożyć stosowny wniosek do ZUS, który zajmuje się przyznawaniem i wypłatą tego świadczenia.
Postępowanie w sprawie świadczenia wspierającego prowadzone jest przez ZUS w formie elektronicznej, a przyznanie świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji administracyjnej. Osoby ubiegające się o świadczenie otrzymują informację o jego przyznaniu za pośrednictwem PUE ZUS. Decyzje administracyjne wydawane są natomiast przez ZUS wyłącznie w przypadku odmowy przyznania świadczenia oraz uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia, a także w sprawach nienależnie pobranych świadczeń.
Świadczenie wspierające po zmarłej osobie niepełnosprawnej przepadnie, jeżeli nie zdąży ona spełnić tego warunku
Zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym – w razie śmierci osoby uprawnionej do świadczenia wspierającego – świadczenie za pełny miesiąc w którym nastąpił zgon uprawnionego (o ile nie zostało ono mu już wypłacone) – przysługuje osobie, która wspólnie zamieszkiwała i gospodarowała ze zmarłym.
Dla otrzymania ww. świadczenia przez osobę bliską zmarłemu, niewystarczające jest jednak dysponowanie przez zmarłego ostateczną decyzją ustalającą poziom potrzeby wsparcia, ani też złożenie do ZUS wniosku o przyznanie świadczenia. Aby powstało uprawnienie osoby (która wspólnie zamieszkiwała i gospodarowała ze zmarłym) do przysługującego zmarłemu świadczenia wspierającego za miesiąc zgonu – świadczenie to, musi zostać przyznane osobie zmarłej, przed jej śmiercią, przez ZUS. Tak też orzekają sądy - m.in. Sąd Okręgowy w Tarnowie, w wyroku z dnia 15 kwietnia 2025 r. (sygn. akt IV U 77/25), który uznał, że – „dyspozycja przepisu (art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym) odnosi się do sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna pobierała świadczenie wspierające, tymczasem uprawniona nie pobierała tego świadczenia, mimo że decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna, ale przed jej śmiercią nie został złożony wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego, zaś wniosek o wypłatę tego świadczenia jako niezrealizowanego został złożony już po jej śmierci przez odwołującą”.
RPO: Osoby niepełnosprawne umierają, zanim uzyskają decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, na podstawie której mogą ubiegać się w ZUS o przyznanie świadczenia wspierającego
Na problem nadmiernie „przeciągającej” się procedury uzyskiwania przez osoby niepełnosprawne decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia (na podstawie której można ubiegać się o świadczenie wspierające), zwrócił uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO), w swojej interwencji do MRPiPS z dnia 3 lutego 2025 r. (pismo znak III.7064.478.2024.JA). Konkretnie – chodzi o drastyczne przekraczanie przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności 3-miesięcznego terminu na wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, który, dla ubiegających się o wsparcie osób niepełnosprawnych, niesie za sobą poważne konsekwencje. Jak poinformował RPO – skutkuje to bowiem pozbawieniem możliwości uzyskania przez osoby z niepełnosprawnościami niezbędnego wsparcia nie tylko w rozsądnym terminie, ale w ogóle, ponieważ – „istnieje duża grupa osób, które wystąpiły z wnioskami o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia i zmarły przed wydaniem rozstrzygnięcia przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności ze względu na długotrwałe procedowanie wniosku (powyżej 3 miesięcy), albo też uzyskały decyzję, ale zmarły w trakcie postępowania o ustalenie świadczenia wspierającego przez ZUS.” W związku ze znacznym „przeciąganiem” się postępowań w sprawie wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia – nierzadko zdarza się, że osoby niepełnosprawne (zwłaszcza te, które są już w wieku senioralnym) umierają, zanim uzyskają ww. decyzję, która pozwala im na ubieganie się o przyznanie świadczenia wspierającego w ZUS.
RPO zwrócił ponadto uwagę, że problem przedłużającej się procedury orzeczniczej, dotyka także rodziny i bliskich osób, które zmarły w czasie jej trwania, ponieważ nie mają oni prawa do świadczenia po zmarłym.
– „Każdorazowo śmierć osoby wnioskującej powoduje brak możliwości dochodzenia świadczenia. Natomiast opiekunowie, bliscy, krewni – którzy w czasie trwania postępowania świadczyli wsparcie osobie z niepełnosprawnością, także finansowe, oczekują wypłacenia świadczenia za okres od dnia złożenia wniosku o ustalenie potrzeby wsparcia do dnia śmierci osoby wnioskującej. Kwestia ta nie znajduje rozwiązania na gruncie obowiązującego prawa.” – wyjaśnił Rzecznik.
W odpowiedzi na ww. wystąpienie RPO (pismem z dnia 10 kwietnia 2025 r., znak BON-IV.070.16.2025) – w imieniu Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, ówczesny Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych, Łukasz Krasoń, poinformował, że – ustawodawca (w art. 69 ustawy o świadczeniu wspierającym) przewidział mechanizm pozwalający na ocenę funkcjonowania ustawy oraz dokonanie niezbędnych korekt. Na jego podstawie – ww. przegląd jest przygotowywany przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, a poruszone przez Rzecznika problemy są – w ramach tego przeglądu – analizowane. Po zakończeniu prac, przegląd wraz z rekomendacjami, ma zostać przekazany do akceptacji Rady Ministrów. W dniu 12 grudnia 2025 r. (pismem znak III.7064.478.2024.JA) – w związku z zakończeniem ww. przeglądu przez MRPiPS i przedstawieniem Radzie Ministrów rekomendacji w kwestii ewentualnej konieczności podjęcia działań korygujących w systemie udzielania świadczenia wspierającego – RPO ponowił swoje wystąpienie do MRPiPS (które skierował także równolegle do Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych), w którym zwrócił się z prośbą o przedstawienie wyników ww. ustaleń, treści rekomendacji, która została przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 16 października 2025 r. oraz planowanych kierunków zmian systemowych oraz legislacyjnych w zakresie świadczenia wspierającego.
Jeżeli okaże się, że uwagi zgłoszone przez RPO, spotkały się z uznaniem MRPiPS, a w dalszej kolejności Rady Ministrów – istnieje więc szansa na zaostrzenie przepisów dotyczących terminu, w jakim wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, zobowiązane są do wydawania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, od której uzależnione jest prawo osoby niepełnosprawnej do ubiegania się o przyznanie świadczenia wspierającego.
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1429 z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 27.08.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 913 z późn. zm.)