Zgodnie z ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – okresy ograniczenia aktywności zawodowej związane z wychowywaniem dzieci (o których mowa w art. 7 pkt 5 ww. ustawy), uwzględniane są w wymiarze emerytury i mogą podwyższać wysokość świadczenia – nie dłużej jednak niż za okres 3 lat na każde dziecko i – co do zasady – łącznie maksymalnie za okres 6 lat sprawowania opieki nad dziećmi (bez względu na liczbę tych dzieci). Zniesienie powyższego limitu stało się przedmiotem petycji obywatelskiej, która w dniu 31 maja 2026 r., została skierowana do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, jako iż ograniczenie to – w opinii petytora – „dyskryminuje matki wielodzietne”.
- Opieka nad dzieckiem a przyszłe świadczenie emerytalne – w jaki sposób okresy sprawowania przez matkę osobistej opieki nad dzieckiem, wypływają na wysokość emerytury? [limit okresu nieskładkowego, uwzględnianego jak okres składkowy]
- Koniec z ograniczeniem do 6 lat łącznego okresu sprawowania opieki nad dziećmi, uwzględnianego przy wyliczaniu emerytury, ponieważ „dyskryminuje matki wielodzietne”? Do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej została wniesiona petycja obywatelska w sprawie zmiany zasad ustalania wysokości świadczenia emerytalnego
- Na jakim etapie są aktualnie prace nad rozpatrzeniem petycji w sprawie zniesienia limitu 6 lat łącznego okresu sprawowania opieki nad dziećmi, uwzględnianego przy wyliczaniu emerytury, ponieważ stanowi „dyskryminację matek wielodzietnych”?
Artykuł udziela odpowiedzi na pytania:
- W jaki sposób sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem (lub dziećmi) wpływa na wysokość przyszłego świadczenia emerytalnego (w tzw. starym, jak i nowym systemie emerytalnym)?
- Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej rozpatrzyło już postulat będący przedmiotem petycji obywatelskiej z dnia 31 maja 2026 r., w sprawie zmiany zasad ustalania wysokości świadczenia emerytalnego dla osób, które sprawowały osobistą opiekę nad dzieckiem (lub dziećmi), m.in. poprzez zniesienie limitu 6 lat łącznego okresu sprawowania opieki nad dziećmi (bez względu na liczbę tych dzieci), uwzględnianego przy wyliczaniu emerytury (który nie obowiązuje jedynie w przypadku pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, ze względu na stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny dziecka)?
Opieka nad dzieckiem a przyszłe świadczenie emerytalne – w jaki sposób okresy sprawowania przez matkę osobistej opieki nad dzieckiem, wypływają na wysokość emerytury? [limit okresu nieskładkowego, uwzględnianego jak okres składkowy]
W związku z reformą systemu emerytalnego przeprowadzoną od 1 stycznia 1999 r., ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podzieliła ubezpieczonych, co do zasady, na dwie grupy wiekowe:
- osoby urodzone przed dniem 1 stycznia 1949 r. (tzw. stary system emerytalny) oraz
- osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r. (tzw. nowy system emerytalny).
W okresie poprzedzającym reformę emerytalną oraz po jej wprowadzeniu różnie kształtowały się skutki korzystania z urlopu wychowawczego.
Do 28 stycznia 1972 r. okresy urlopu wychowawczego nie były wliczane do okresów zatrudnienia. Nie wpływały tym samym na wysokość emerytury. Dopiero uchwałą nr 13 Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 1972 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi – okresy urlopu bezpłatnego w wymiarze nieprzekraczającym 6 lat uznano za okresy zatrudnienia w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach. Powyższe rozwiązania utrzymane zostały także w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych. Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin – zaliczyła urlop wychowawczy oraz inne okresy sprawowania opieki nad dziećmi do okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia. Z kolei ustawa z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw – wprowadziła instytucję okresów składkowych i nieskładkowych. Do okresów nieskładkowych zaliczyła urlop wychowawczy. Oznacza to, że w przypadku osób urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. – przy ustalaniu prawa do emerytury – uwzględniany jest okres urlopu macierzyńskiego liczony jako okres składkowy oraz okres urlopu wychowawczego i innych, równorzędnych urlopów w celu sprawowania opieki nad dzieckiem, liczone jako okresy nieskładkowe.
Obecna sytuacja prawna, ukształtowana w wyniku reformy z 1998 r., oparta jest na odrębnych reżimach, w których odmiennie traktuje się okresy składkowe i nieskładkowe. Odmiennie w przedmiotowym zakresie kształtuje się zatem sytuacja osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. Obowiązujące regulacje z zakresu ubezpieczeń społecznych gwarantują tym osobom uwzględnianie przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalnych – wszystkich okresów ograniczenia aktywności zawodowej związanych z faktem wychowywania potomstwa.
Na podstawie obecnie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – z budżetu państwa opłacana jest składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osoby sprawujące osobistą opiekę nad dzieckiem własnym lub swojego małżonka (przez okres do 3 lat, nie dłużej jednak niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia, a w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki tej osoby, przez okres do 6 lat – nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia). Wynika to z art. 16 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe m.in. osób przebywających na urlopach wychowawczych, osób, o których mowa w art. 6a ust. 1, lub osób pobierających zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego – finansuje w całości budżet państwa za pośrednictwem ZUS. Art. 6a ust. 1 ww. ustawy – określa, które osoby sprawujące osobistą opiekę nad dzieckiem, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, np. osoby, które wcześniej prowadziły działalność, były zleceniobiorcami albo osobami współpracującymi, po spełnieniu warunków wynikających z tego przepisu. Art. 6a ust. 5 ww. ustawy odsyła z kolei do okresów, o których mowa w art. 4 pkt 17, wskazując, że prawo do objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi przysługuje przez okresy tam określone (tj. przez wspomniany powyżej – okres do 3 lat, nie dłużej jednak niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia, jeżeli nie posiada ono orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności).
Okres opieki nad dzieckiem po 1998 r. jest zatem okresem ubezpieczenia, który przekłada się na wysokość emerytury. Również okres opieki nad dzieckiem sprawowany przed 1998 r. przez osoby, urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r, a które otrzymają emerytury z nowego systemu emerytalnego – jest uwzględniony w kapitale początkowym z zastosowaniem przelicznika 1,3%, a więc w analogicznej wysokości, jak przy okresach składkowych.1
Na mocy ustawy z dnia 5 marca 2015 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – okres urlopu wychowawczego, jak i okres niewykonywania pracy w związku z opieką nad dzieckiem w wieku do 4 lat (w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie do 6 lat, a w przypadku dziecka, na które przysługiwał zasiłek pielęgnacyjny – dodatkowo do 3 lat na każde dziecko) są uwzględniane w wysokości kapitału początkowego po 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok (z uwzględnieniem pełnych miesięcy), a więc tak jak okresy składkowe. Wynika to z art. 7 pkt 5 w zw. z art. 174 ust. 2 pkt 2 i ust. 2a oraz art. 53 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Od 1 stycznia 1999 r. w przypadku pracowników (urlop wychowawczy), a od 1 września 2013 r. w przypadku wszystkich osób sprawujących osobistą opiekę nad dzieckiem – za okresy te, opłacane są składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z budżetu państwa.
Oznacza to, że dla osób objętych nowym systemem emerytalnym (tj. urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r.), okresy ograniczenia aktywności zawodowej związane z wychowywaniem dzieci (o których mowa w art. 7 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) – choć stanowią okresy nieskładkowe – liczone są jak okresy składkowe (1,3% podstawy wymiaru za każdy rok, z uwzględnieniem pełnych miesięcy), które uwzględniane są w wymiarze emerytury i mogą podwyższać jej wysokość – nie dłużej jednak niż za okres 3 lat na każde dziecko i łącznie maksymalnie za okres 6 lat sprawowania opieki nad dziećmi (bez względu na liczbę tych dzieci), chyba, że ze względu na stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny przysługuje zasiłek pielęgnacyjny (wówczas – jako okres nieskładkowy – uznawane są kolejne 3 lata sprawowania opieki nad każdym dzieckiem).
Koniec z ograniczeniem do 6 lat łącznego okresu sprawowania opieki nad dziećmi, uwzględnianego przy wyliczaniu emerytury, ponieważ „dyskryminuje matki wielodzietne”? Do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej została wniesiona petycja obywatelska w sprawie zmiany zasad ustalania wysokości świadczenia emerytalnego
W dniu 31 maja 2026 r., do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, została wniesiona petycja obywatelska, w której jej autor domaga się podjęcia inicjatywy ustawodawczej w celu nowelizacji ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, „zmierzającej do usunięcia luki prawnej oraz niekonstytucyjnej dyskryminacji kobiet”, m.in. poprzez wyeliminowanie z przepisów ograniczenia do 6 lat łącznego okresu opieki nad dziećmi uwzględnianego przy wyliczaniu emerytury.
W uzasadnieniu, petytor argumentuje, że – „Ustawodawca uznał 3 lata opieki na jedno dziecko za sprawiedliwy wymiar ochrony emerytalnej. Ograniczanie tego prawa przy trzecim, czwartym lub kolejnym dziecku i stosowanie sztywnego limitu 6 lat jest arbitralne. Ograniczając w ten sposób wsparcie, państwo de facto pozbawia rodziny wielodzietne prawa do szczególnej pomocy, o której mówi Konstytucja. Zamiast premiować wkład w wychowanie większej liczby dzieci, system poprzez limit 6 lat dyskryminuje matki wielodzietne. Jest to rażąco niesprawiedliwe społecznie i sprzeczne z zasadą równości obywateli i równego traktowania przez Państwo. Matki rodzin wielodzietnych, poświęciwszy się wychowaniu dzieci, obecnie znajdują się w dużo gorszej sytuacji finansowej a ponadto często otrzymują świadczenia emerytalne niższe od przeciętnych, co jest bezpośrednim skutkiem braku wsparcia przez Państwo w przeszłości.”
Z pełną treścią petycji w sprawie nowelizacji ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, m.in. w zakresie sposobu ustalania wysokości świadczenia emerytalnego dla osób, które sprawowały osobistą opiekę nad dzieckiem (lub dziećmi), można zapoznać się poniżej:
Warto w tym miejscu dodać, że maksymalny limit 6 lat sprawowania opieki na dziećmi, którego dotyczy petycja (i o którym mowa w art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) – nie dotyczy jednak przypadków, gdy na dziecko (ze względu na jego tan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny) przysługuje lub przysługiwał zasiłek pielęgnacyjny – wówczas limit ten ulega zwiększeniu o kolejne 3 lata na każde dziecko.
Na jakim etapie są aktualnie prace nad rozpatrzeniem petycji w sprawie zniesienia limitu 6 lat łącznego okresu sprawowania opieki nad dziećmi, uwzględnianego przy wyliczaniu emerytury, ponieważ stanowi „dyskryminację matek wielodzietnych”?
Zgodnie z informacją opublikowaną przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – aktualnie trwa analiza petycji w sprawie nowelizacji ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, której przedmiotem jest m.in. wyeliminowanie z przepisów ograniczenia do 6 lat łącznego okresu opieki nad dziećmi uwzględnianego przy wyliczaniu emerytury. Przewidywany termin załatwienia sprawy resort określił na – bez zbędnej zwłoki, nie później niż do 31 sierpnia 2026 r.
1 Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej, Odpowiedź na interpelację nr 15803 w sprawie uznawania za okresy składkowe, w szczególnych przypadkach, okresów wykonywania prac niezarobkowych, 21 grudnia 2020 r.
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 199 z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 z późn. zm.)
Fot. Mateusz Włodarczyk/MRPiPS