Osoby z niepełnosprawnościami nie zawsze wiedzą, który organ wypłaca świadczenie i do czego uprawniają poszczególne orzeczenia. Jakie wsparcie można otrzymać z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych? O jakie zasiłki można ubiegać się w ramach pomocy społecznej? Czy niepełnosprawność oznacza niezdolność do pracy? Oto najważniejsze zasady obowiązujące w 2026 roku i zmiany zaplanowane na rok 2027!
- Jakie orzeczenie może otrzymać osoba z niepełnosprawnością?
- Kto jest niezdolny do pracy? Co oznacza niezdolność do samodzielnej egzystencji?
- Stopień niepełnosprawności i potrzeba wsparcia
- Orzeczenie o niepełnosprawności a niezdolność do pracy
- Kto wypłaca świadczenia dla osób z niepełnosprawnościami i ile wynoszą? {Tabela}
- Świadczenia z MOPS i ZUS [FAQ]
Jakie orzeczenie może otrzymać osoba z niepełnosprawnością?
Aktualnie trwają prace nad przebudową systemu orzekania o niepełnosprawności. Reforma ma objąć również świadczenia należne osobom z niepełnosprawnościami. Prace te zostały jednak zaplanowane na kilka najbliższych lat. Dopóki system się nie zmieni, nadal obowiązują odrębne orzeczenia ZUS i PZON, a także dość skomplikowane zasady dotyczące prawa do poszczególnych świadczeń.
Kluczowe znaczenie mają tu przede wszystkim:
• orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wydawane przez miejskie/powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności; decyzje ustalające poziom potrzeby wsparcia, wydawane przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawność);
• orzeczenia o niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydawane przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie ZUS.
Kto jest niezdolny do pracy? Co oznacza niezdolność do samodzielnej egzystencji?
Orzekanie o niezdolności do pacy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji jest jednym z zadań ZUS. Aktualnie obowiązują jeszcze przepisy, zgodnie z którymi orzeczenia wydają lekarze orzecznicy ZUS (w I instancji) i komisje lekarskie ZUS (w II instancji). Od początku 2027 roku zasadą będzie jednoosobowe orzekanie w obu instancjach. Komisje lekarskie wydadzą orzeczenia tylko w szczególnie skomplikowanych sytuacjach.
Jak wygląda procedura uzyskania orzeczenia? Otóż ZUS rozpoczyna postępowanie orzecznicze, gdy wpływa wniosek o świadczenie dla osób niezdolnych do pracy lub samodzielnej egzystencji (np. wniosek o rentę). W ten sposób ustala się prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, renty socjalnej czy świadczenia uzupełniającego.
Co ważne, obecnie przepisy nie określają maksymalnego terminu, w jakim powinno zostać wydane takie orzeczenie. Od 1 stycznia 2027 r. ulegnie to zmianie i pojawi się 30-dniowy termin na wydanie orzeczenia. Będzie on liczony od dnia wszczęcia postępowania o wydanie orzeczenia. W przypadku przekroczenia terminu, będzie można wnieść ponaglenie.
Zgodnie z przepisami, za niezdolną do pracy uznaje się osobę, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Z kolei częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.
W przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych orzeka się niezdolność do samodzielnej egzystencji.
Stopień niepełnosprawności i potrzeba wsparcia
Orzeczenia o niepełnosprawności w przypadku dzieci do 16. roku życia i orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (lekkim, umiarkowanym, znacznym) wydają miejskie/powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (w pierwszej instancji) i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (jako druga instancja). Określone orzeczenia są ważne dla uzyskania przykładowo takich świadczeń jak zasiłek pielęgnacyjny czy świadczenie pielęgnacyjne dla opiekunów dzieci z niepełnosprawnościami.
Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Wniosek o wydanie takiej decyzji można złożyć razem z wnioskiem o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Decyzja jest istotna dla osób, ubiegających się o świadczenie wspierające. Dopiero uzyskanie takiego dokumentu umożliwia ubieganie się o świadczenie w ZUS.
Orzeczenie o niepełnosprawności a niezdolność do pracy
Warto pamiętać, iż orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o:
• całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
• niezdolności do samodzielnej egzystencji jest traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
• całkowitej niezdolności do pracy jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności;
• częściowej niezdolności do pracy jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.
Osoba z orzeczoną niezdolnością do pracy jest osobą niepełnosprawną. Niepełnosprawność nie zawsze oznacza jednak niezdolność do pracy. W praktyce zatem orzeczenie o niezdolności do pracy może być równoznaczne z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, ale nie na odwrót.
Kto wypłaca świadczenia dla osób z niepełnosprawnościami i ile wynoszą? {Tabela}
Poniżej tabelaryczne zestawienie najważniejszych świadczeń z informacją kto je wypłaca i aktualnymi miesięcznymi kwotami:
Śwdadczenie | Kwota | Organ wypłacający | |
|---|---|---|---|
ZUS | MOPS/MOPR | ||
Renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy | od 1978,49 zł (brutto) | + | |
Renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy | od 1483,87 zł (brutto) | + | |
Dodatek pielęgnacyjny | 366,68 zł (netto) | + | |
Renta socjalna | 1978,49 zł (brutto) | + | |
Dodatek dopełniający do renty socjalnej | 2704,71 zł (brutto) | + | |
Świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji | do 500 zł (netto) | + | |
Świadczenie wspierające | od 792 do 4353 zł (netto) | + | |
Zasiłek pielęgnacyjny | 215,84 zł (netto) | + | |
Świadczenie pielęgnacyjne | 3386 zł (netto) | + | |
Zasiłek stały | do 1229 zł (netto) | + | |
Pamiętajmy, iż nie wszystkie świadczenia można pobierać jednocześnie.
Przykładowo, gdy osoba z niepełnosprawnością ma prawo do renty socjalnej, to nie dostanie zasiłku stałego. Inne świadczenia, które nie podlegają łączeniu to chociażby zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny.
Świadczenia z MOPS i ZUS [FAQ]
Czy w 2027 roku wzrośnie zasiłek stały?
Na przyszły rok przypada ustawowa weryfikacja kwoty zasiłku pielęgnacyjnego. W tym momencie nie wiemy jeszcze czy rząd zdecyduje się na podwyższenie wysokości tego świadczenia.
Czy orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy uprawnia do zasiłku stałego z MOPS?
Tak, z takim orzeczeniem można otrzymać zasiłek stały, jeżeli spełnione jest kryterium dochodowe.
Czy dodatek dopełniający przysługuje do renty chorobowej?
Nie dodatek dopełniający przysługuje osobom uprawnionym do renty socjalnej niezdolnym do samodzielnej egzystencji.
Polecamy: INFORLEX Pomoc społeczna