Scheda spadkowa i zachowek to dwie różne instytucje pojęcia prawa spadkowego. Scheda chroni przed darowiznami za życia spadkodawcy, które krzywdzą innych spadkobierców (np. ojciec za życia wyróżnił darowizną córkę krzywdząc syna). Scheda nie działa przy zachowku. Przy zachowku darowizny za życia spadkodawcy krzywdzące finansowo rodzinę uwzględnia się przy pomocy innych przepisów niż o schedzie (art. 993. § 1 k.c.)
- Scheda spadkowa – Co to jest?
- Zachowek – roszczenie chroniące przed złym (dla niektórych spadkobierców) testamentem
- Art. 993. § 1. Przy obliczaniu zachowku dolicza się do spadku darowizny
- Zachowek a scheda - porównania
Scheda spadkowa – Co to jest?
Scheda spadkowa w praktyce to liczba określająca udział w spadku. Można ją wyrazić procentem (1/2 spadku), można wartością majątku (np. 1 mln zł). Do schedy dolicza się darowizny z okresu życia spadkobiercy. Pozwala to korygować pokrzywdzenia, gdy np. darowiznę otrzymało jedno dziecko.
Przykład:
Ojciec pozostawił majątek w postaci mieszkania i dwóch działek budowlanych o łącznej wartości 1 000 000 zł. Spadkobiercami ustawowymi są syn i córka, którzy dziedziczą po połowie.
Dwa lata przed śmiercią ojciec przekazał córce darowiznę w wysokości 400 000 zł. Darowizna podlega zaliczeniu na schedę spadkową zgodnie z art. 1039 i nast. Kodeksu cywilnego.
Na potrzeby ustalenia sched dolicza się darowiznę do wartości spadku. Wartość rozliczeniowa wynosi więc 1 400 000 zł (1 000 000 zł majątku pozostawionego po ojcu oraz 400 000 zł darowizny dla córki).
Każde z dzieci powinno otrzymać schedę o wartości 700 000 zł.
Córka otrzymała już 400 000 zł w formie darowizny, dlatego z majątku pozostałego po ojcu powinna otrzymać jeszcze 300 000 zł.
Syn, który nie otrzymał wcześniej żadnej darowizny, powinien otrzymać ze spadku 700 000 zł.
W efekcie córka otrzyma łącznie 700 000 zł (400 000 zł darowizny + 300 000 zł ze spadku), a syn otrzyma 700 000 zł z majątku pozostawionego po ojcu.
Jeżeli więc przed śmiercią ojciec przekazał jednemu dziecku darowiznę np. obligacje o wartości 450 000 zł, może ona zostać zaliczona na schedę spadkową (art. 1039 i nast. k.c.). Przy dziale spadku uwzględnia się więc, że dziecko, małżonek, wstępny otrzymało już część należnego mu majątku.
Podstawy prawne dla schedy:
Art. 1039.
§ 1. Jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia.
§ 2. Spadkodawca może włożyć obowiązek zaliczenia darowizny lub zapisu windykacyjnego na schedę spadkową także na spadkobiercę ustawowego niewymienionego w paragrafie poprzedzającym.
§ 3. Nie podlegają zaliczeniu na schedę spadkową drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte.
Powodem wielu konfliktów jest powyższe wyłączenie "chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia".
Klasyfikacja budżetowa 2027. Nowe rozporządzenie z komentarzem eksperta
Zachowek – roszczenie chroniące przed złym (dla niektórych spadkobierców) testamentem
Zachowek jest natomiast roszczeniem pieniężnym przysługującym określonym osobom najbliższym spadkodawcy, które nie otrzymały należnego im udziału w spadku.
Dotyczy przede wszystkim:
- dzieci,
- małżonka,
Przykład:
Ojciec w testamencie przekazał cały majątek synowi. Córka została pominięta. Ma roszczenie o zachowekPrzykład: Ojciec w testamencie przekazał cały majątek synowi. Córka została pominięta. Ma roszczenie o zachowek
Podstawą jest art. 991 Kodeksu cywilnego.
Zachowek co do zasady wynosi:
- 1/2 wartości udziału spadkowego, który przypadłby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym,
- 2/3 tego udziału, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni.
Art. 993. § 1. Przy obliczaniu zachowku dolicza się do spadku darowizny
Darowizna 500 000 zł dla córki. Syn został także pominięty w testamencie. Cały majątek otrzymała córka. Syn wygrał proces o zachowek, ale nie otrzyma nic od siostry bo kwota wynikająca z zachowku jest mniejsza niż 500 000 zł,
Art. 993. § 1. Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.
Prawo przewiduje też, że to osoba dochodząca zachowku otrzymała wcześniej darowiznę, która krzywdzi finansowo osobę wyróżnioną testamentem:
Darowizna 500 000 zł dla syna za życia ojca. Syn został pominięty w testamencie. Córka dostała 500 000 zł. Syn nie otrzyma nic od siostry bo kwota wynikająca z zachowku jest mniejsza niż 500 000 zł.
Art. 996. § 1. Zapis windykacyjny oraz darowiznę dokonane przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku zalicza się na należny mu zachowek. Jeżeli uprawnionym do zachowku jest dalszy zstępny spadkodawcy, zalicza się na należny mu zachowek także zapis windykacyjny oraz darowiznę dokonane przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego.
Zachowek a scheda - porównania
Scheda spadkowa | Zachowek |
Dotyczy spadkobierców i działu spadku | Dotyczy uprawnionych do zachowku |
Polega na podziale majątku spadkowego | Jest roszczeniem o zapłatę |
Uwzględnia m.in. wcześniejsze darowizny przy dziale spadku | Chroni osoby pominięte w testamencie lub pozbawione odpowiedniej części spadku |
Zwykle dotyczy relacji między spadkobiercami | Często jest kierowany przeciwko spadkobiercy testamentowemu |