Od 14 sierpnia 2025 r. zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności mogą, w uzasadnionych przypadkach, wydać orzeczenie na podstawie dokumentacji medycznej, bez obowiązku osobistego badania chorego. To ważna zmiana, która znacząco ułatwi życie osobom z niepełnosprawnościami, ich opiekunom oraz rodzinom. Zmiana dotyczy zarówno nowych wniosków, jak i przedłużania istniejących orzeczeń.
- Kto najczęściej skorzysta z uproszczonej procedury?
- Jak złożyć wniosek o orzeczenie bez badania?
- Czy każdy może liczyć na pominięcie badania?
- Cyfryzacja procedur – krok w stronę nowoczesności
- Eksperci i organizacje społeczne: to przełom
- Podstawa prawna
Kiedy możliwe jest orzeczenie bez osobistego udziału wnioskodawcy?
Nowelizacja rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wprowadziła możliwość wydania orzeczenia bez badania w sytuacjach, gdy:
- dokumentacja medyczna dołączona do wniosku jest kompletna, aktualna (nie starsza niż 12 miesięcy), spójna i jednoznaczna,
- stan zdrowia wnioskodawcy nie budzi wątpliwości – jest stabilny lub nie uległ pogorszeniu względem wcześniejszego orzeczenia,
- z dokumentów wynika jasno, jaki jest stopień niepełnosprawności i jak przekłada się on na codzienne funkcjonowanie.
Decyzję o odstąpieniu od badania zawsze podejmuje wyłącznie komisja. Nawet jeśli dokumentacja spełnia wszystkie kryteria, zespół orzekający ma prawo wezwać chorego na osobiste badanie. Szczególnie wtedy, gdy pojawiają się wątpliwości co do zawartości dokumentów lub rozbieżności w diagnozach.
Kto najczęściej skorzysta z uproszczonej procedury?
Nowa procedura jest szczególnie korzystna dla osób, dla których osobiste stawienie się przed komisją było utrudnione lub zbędne z medycznego punktu widzenia. Mowa m.in. o:
- osobach z zaawansowanymi chorobami onkologicznymi, neurodegeneracyjnymi (np. SLA, choroba Parkinsona), porażeniami czterokończynowymi,
- osobach z niepełnosprawnością intelektualną lub psychiczną, które mogą silnie reagować stresem na ocenę komisji,
- seniorach, którzy nie opuszczają domu i wymagają stałej opieki,
- dzieciach z wcześniej udokumentowaną niepełnosprawnością, u których nie zaszły zmiany w stanie zdrowia.
Nowe rozwiązania są również dużym wsparciem dla rodzin i opiekunów. Skraca się czas oczekiwania, odpadają koszty dojazdu i organizacji wizyty, a także ryzyko utraty dochodów związane z koniecznością wzięcia urlopu w dniu komisji.
Jak złożyć wniosek o orzeczenie bez badania?
Procedura wygląda podobnie jak dotychczas, z tą różnicą, że jeśli dokumentacja jest wystarczająca, wnioskodawca nie zostanie wezwany do osobistego udziału.
Krok po kroku:
- Złożenie wniosku – można to zrobić osobiście w urzędzie lub elektronicznie przez ePUAP, system Emp@tia lub Profil Zaufany.
- Załączenie dokumentacji medycznej – karty informacyjne z leczenia szpitalnego, opinie lekarzy specjalistów, wyniki badań. Dokumenty muszą być spójne i nie starsze niż 12 miesięcy.
- Ocena komisji – zespół analizuje dokumentację i decyduje, czy można odstąpić od badania.
- Odbiór decyzji – orzeczenie wysyłane jest pocztą lub przez system elektroniczny.
- Odwołanie – w przypadku negatywnej decyzji lub niezgody z treścią orzeczenia, przysługuje prawo odwołania w terminie 14 dni od otrzymania decyzji.
Czy każdy może liczyć na pominięcie badania?
Choć przepisy dają taką możliwość, to wciąż komisja podejmuje decyzję w oparciu o jakość dokumentacji i indywidualny przypadek. Osoby, których dokumenty są niekompletne, rozbieżne lub wskazują na pogorszenie stanu zdrowia, mogą zostać wezwane do osobistego udziału.
Nie ma również możliwości, by wnioskodawca sam zażądał wydania orzeczenia bez badania. Jest to wyłącznie uprawnienie komisji, a nie prawo chorego.
Cyfryzacja procedur – krok w stronę nowoczesności
Nowe zasady wpisują się w szerszą reformę cyfryzacji usług publicznych. Możliwość złożenia wniosku i dokumentacji przez internet to duże ułatwienie, zwłaszcza dla osób mieszkających poza miastami wojewódzkimi. W przypadku braku dostępnych lekarzy orzekających w danym regionie, sprawa może zostać przekierowana do innej komisji.
Choć rozporządzenie nie określa sztywnych terminów, zespoły orzekające mają obowiązek działać sprawnie. W praktyce przyjęto:
- do 3 miesięcy w pierwszej instancji,
- do 2 miesięcy w przypadku odwołania.
Eksperci i organizacje społeczne: to przełom
Jak podkreślają przedstawiciele środowisk medycznych i organizacji społecznych:
Wprowadzenie możliwości wydania orzeczenia na podstawie dokumentacji to przełom, na który czekało wiele środowisk. Szczególnie w przypadku osób przewlekle chorych, których stan zdrowia nie zmienia się od lat, każdorazowe stawianie się przed komisją było zbędne i często upokarzające.
Organizacje społeczne, takie jak Fundacja Avalon czy Stowarzyszenie Pacjentów Onkologicznych, podkreślają, że zmiana nie tylko przyspiesza procedury, ale przede wszystkim czyni system bardziej empatycznym i sprawiedliwym.