W następstwie skargi kasacyjnej Rzecznika Praw Dziecka – Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wydał wyrok, w którym zakwestionował przepisy ustawy, na podstawie której przysługuje świadczenie wychowawcze 800 plus, uznając je za „niewystarczająco chroniące prawa dzieci i ich rzeczywistych opiekunów”. Uwzględniając wykładnię dokonaną przez NSA – ZUS nie może odmówić 800 plus babci lub dziadkowi, który faktycznie opiekuje się wnukiem, tylko z tego powodu, że nie wystąpił z wnioskiem o przysposobienie dziecka.
- 800 plus, czyli świadczenie, które ma pomóc w pokryciu bieżących wydatków związanych z wychowaniem dzieci – komu przysługuje i czy należy się również babci i dziadkowi, którzy opiekują się wnukami?
- 800 plus, czyli świadczenie, które ma pomóc w pokryciu bieżących wydatków związanych z wychowaniem dzieci – w jakiej wysokości przysługuje i w jaki sposób należy się o nie ubiegać?
- 800 plus również dla seniorów, opiekujących się wnukami – nawet, jeżeli nie są formalnymi opiekunami faktycznymi dziecka. Ważny wyrok NSA w sprawie świadczenia wychowawczego, wydany w następstwie skargi kasacyjnej RPD
800 plus, czyli świadczenie, które ma pomóc w pokryciu bieżących wydatków związanych z wychowaniem dzieci – komu przysługuje i czy należy się również babci i dziadkowi, którzy opiekują się wnukami?
Świadczenie wychowawcze (potocznie określane 800 plus) przysługuje na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – na każde dziecko, do czasu, aż ukończy ono 18 rok życia. Celem świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Przysługuje ono:
- matce albo ojcu dziecka – jeżeli dziecko mieszka i pozostaje na utrzymaniu matki lub ojca, z zastrzeżeniem, że – w przypadku, gdy dziecko (zgodnie z orzeczeniem sądu) jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach – kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującej za dany miesiąc (czyli – 400 zł),
- opiekunowi faktycznemu dziecka (czyli osobie, która opiekuje się dzieckiem i złożyła wniosek o jego adopcję) – jeżeli dziecko mieszka i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego,
- opiekunowi prawnemu dziecka (czyli osobie, której sąd powierzył sprawowanie opieki nad dzieckiem),
- opiekunowi tymczasowemu dziecka,
- opiekunowi dziecka wskazanemu przez władze kraju pochodzenia,
- dyrektorowi domu pomocy społecznej – jeśli dziecko zostało umieszczone w domu pomocy społecznej,
- rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej, dyrektor interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego – jeśli dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej.
O świadczenie wychowawcze 800 plus może ubiegać się każda rodzina, bez względu na stan cywilny rodziców. Otrzymają je, po spełnieniu warunków ustawowych, zarówno rodziny, w których rodzice są w związku małżeńskim, rodzice pozostający w nieformalnych związkach, jak i osoby samotnie wychowujące dziecko.
Świadczenie 800 plus – zgodnie z literalnym brzmieniem przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – nie przysługuje natomiast babci i dziadkowi, która/y faktycznie opiekuje się wnuczką lub wnukiem, jeżeli nie wystąpiła ona/on z wnioskiem o przysposobienie dziecka, co jest warunkiem uznania za opiekuna faktycznego, zgodnie z art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
800 plus, czyli świadczenie, które ma pomóc w pokryciu bieżących wydatków związanych z wychowaniem dzieci – w jakiej wysokości przysługuje i w jaki sposób należy się o nie ubiegać?
Świadczenie wychowawcze przysługuje aktualnie w kwocie 800 zł miesięcznie na dziecko – tyle beneficjent świadczenia otrzymuje „na rękę”, niezależnie od wysokości dochodu. Od ww. świadczenia, jego beneficjent, nie płaci przy tym podatku dochodowego i świadczenie nie może zostać zajęte w drodze egzekucji.
Celem uzyskania świadczenia wychowawczego 800 plus – należy złożyć wniosek do ZUS, za pośrednictwem jednego z poniższych kanałów wnioskowania:
- Platformy PUE/eZUS lub aplikacji mobilnej mZUS,
- portalu informacyjno-usługowy Emp@tia (LINK),
- bankowości elektronicznej.
Jeżeli wniosek o przyznanie świadczenia zostanie złożony w trakcie trwania tzw. okresu świadczeniowego (który obecnie trwa od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r.) – prawo do świadczenia zostanie przyznane przez ZUS od miesiąca złożenia wniosku, do końca okresu świadczeniowego. Aby zachować ciągłość wypłaty świadczenia i otrzymać świadczenie na nowy okres świadczeniowy w miesiącu czerwcu danego roku – wniosek na nowy okres świadczeniowy, należy złożyć do ZUS nie później niż w terminie do 30 kwietnia danego roku.
Warto również wspomnieć, że rząd pracuje obecnie nad zmianą zasad ubiegania się o świadczenie wychowawcze 800 plus, która miałyby polegać na wprowadzeniu mechanizmu automatycznego odnawiania prawa do świadczenia na kolejne okresy świadczeniowe, bez konieczności corocznego składania przez rodziców lub opiekunów dzieci nowych wniosków. Więcej na ten temat, można przeczytać w poniższym artykule:
800 plus również dla seniorów, opiekujących się wnukami – nawet, jeżeli nie są formalnymi opiekunami faktycznymi dziecka. Ważny wyrok NSA w sprawie świadczenia wychowawczego, wydany w następstwie skargi kasacyjnej RPD
W dniu 27 lutego 2026 r., Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wydał wyrok w sprawie babci, której ZUS odmówił przyznania świadczenia wychowawczego 800 plus na wnuczkę, która pozostawała pod jej opieką, ponieważ – seniorka nie wystąpiła z wnioskiem o przysposobienie dziecka, który stanowi warunek uznania za opiekuna faktycznego małoletniego (a zatem – w ocenie Zakładu – nie należy do osób, którym przysługuje świadczenie, zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci).
Pogląd ZUS podzielił organ odwoławczy, który uznał, że seniorka sprawuje nad wnuczką pieczę bieżącą (co było potwierdzone postanowieniem sądu rejonowego), a zatem – zgodnie z wynikającym z ustawy katalogiem osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego – świadczenie to, jej nie przysługuje.
Skargę kobiety oddalił również Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA), w opinii którego – skarżąca nie jest opiekunem faktycznym dziecka, w rozumieniu art. 2 pkt 10 ustawy, a zatem – świadczenie wychowawcze na wnuczkę, jej nie przysługuje.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się Rzecznik Praw Dziecka (RPD), który wystąpił ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której zawarł wniosek o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go, zaskarżonych decyzji ZUS. RPD wskazał, że przy interpretacji przepisów – należy kierować się przede wszystkim dobrem dziecka. Podkreślił, że jest to podstawowa zasada zarówno prawa krajowego (Konstytucji RPD), jak i międzynarodowego (Konwencji o prawach dziecka), a przepisy powinny być interpretowane w sposób zapewniający dziecku odpowiednie warunki socjalne i ochronę jego interesów.
W ocenie RPD organy administracji zastosowały wyłącznie wykładnię literalną przepisów, pomijając ich cel oraz konstytucyjne standardy ochrony praw dziecka. Tymczasem świadczenie wychowawcze ma na celu wsparcie finansowe osób, które faktycznie ponoszą koszty utrzymania i wychowania dziecka.
RPD podkreślił, że babcia – na podstawie postanowienia sądu rodzinnego – sprawuje nad wnuczką pełną, codzienną opiekę, ponosi koszty jej utrzymania i podejmuje decyzje dotyczące leczenia, edukacji oraz reprezentowania dziecka. W praktyce wykonuje więc obowiązki analogiczne do tych, które ciążą na rodzicach sprawujących władzę rodzicielską.
RPD zarzucił sądowi pierwszej instancji, że ograniczył się do literalnej interpretacji przepisów, pomijając ich wykładnię celowościową i systemową oraz konstytucyjny obowiązek ochrony praw dziecka.
Argumenty RPD podzielił Naczelny Sąd Administracyjny. W wyroku z dnia 27 lutego 2026 r. (sygn. akt I OSK 46/24), po rozpoznaniu skargi kasacyjnej w sprawie świadczenia wychowawczego – uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz poprzedzającą go decyzję ZUS.
Jak podkreślił NSA w uzasadnieniu wyroku – „błędna była wykładnia przepisów materialnoprawnych dokonana przez Sąd I instancji, bowiem pomijała ona rezultat wykładni celowościowej oraz prokonstytucyjnej. (…) Sąd I instancji stosując wyłącznie językową wykładnię art. 2 pkt 10 uppwd, uznał że wśród podmiotów uprawnionych do ubiegania się o wychowawczego nie jest wymieniona osoba, która jedynie sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem na podstawie postanowienia sądu, bo przepis ten wymaga od niej także by jednocześnie wystąpiła z wnioskiem o przysposobienie dziecka, ale takie rozumienie omawianego przepisu nie jest jednak prawidłowe. Tego rodzaju wykładnia omawianej regulacji prawnej prowadzi bowiem – jak wyżej wspomniano – do pozbawienia możliwości uzyskania świadczenia wychowawczego przez osobę, która opiekuje się faktycznie dzieckiem i to w sposób całkowicie legalny, bo na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego. W rezultacie osoba taka mimo, że jest obowiązana do zapewnienia dziecku utrzymania, w tym ponoszenia kosztów związanych z jego kształceniem, nie ma możliwości uzyskania świadczenia o charakterze pomocowym, a które jest przeznaczone na potrzeby dzieci związane z procesem ich edukacji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie dokonał prawidłowego odkodowania normy prawnej z przepisów art. 2 pkt 10 oraz art. 4 ust. 2 pkt 2 uppwd.”
W opinii NSA – odkodowanie pojęcia „opiekun faktyczny”, dokonanego przez pryzmat celu świadczenia wychowawczego uzasadnia odstąpienie od dyrektyw wykładni literalnej na rzecz wykładni celowościowej i prokonstytucyjnej. Wykluczenie z grona uprawnionych do świadczenia wychowawczego tych osób, które sprawują faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy stosownego orzeczenia sądu, ale nie wystąpiły z wnioskiem o jego przysposobienie – „pozostaje w sprzeczności z celem świadczenia wychowawczego, sprowadzającym się do częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowaniem dziecka tj. w zakresie odnoszącym się do wydatków szkolnych i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych w tym właśnie zakresie.”
Mając powyższe na względzie – NSA ostatecznie uznał, że – odmówienie prawa do świadczenia wychowawczego 800 plus seniorce, której legalnie powierzona została bezpośrednia bieżąca piecza nad małoletnią wnuczką i która pieczę tę faktycznie sprawowała – tylko z tego powodu, że nie złożyła ona wniosku do sądu o przysposobienie wnuczki – było nieprawidłowe.
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 508)
- Wyrok NSA z dnia 27 lutego 2026 r., sygn. akt I OSK 46/24