4 sposoby oszustw „na ZUS”. Czego pracownik ZUS nie ma prawa zrobić. Jak nie dać się wkręcić?

• Czego pracownik ZUS nie ma prawa zrobić
• Oszustwo "na ZUS" - sposób 1: wizyta w domu
• Oszustwo "na ZUS" - sposób 2: reklama inwestycji „w ZUS”
• Oszustwo "na ZUS" - sposób 3: mail lub SMS
• Oszustwo "na ZUS" - sposób 4: rzekomy telefon z ZUS
• Jak nie dać się oszukać?

Czego pracownik ZUS nie ma prawa zrobić

– Apele o ostrożność to za mało. Oszuści stosują coraz bardziej wyrafinowane technicznie i psychologicznie metody perswazji, a ich katalog rośnie praktycznie każdego dnia. Dlatego ściśle współpracujemy z policją i innymi instytucjami zwalczającymi zwłaszcza cyberprzestępczość wymierzoną w osoby starsze. ZUS cieszy się zaufaniem klientów. Wysyłane przez przestępców fałszywe wiadomości SMS lub e-mail, które dotyczą np. zwiększenia emerytury, zmiany numeru telefonu, czy rzekomych zmian dokonanych na PUE ZUS, to nie tylko działanie na szkodę klientów, ale także Zakładu – mówi rzecznik ZUS Karol Poznański.

Dlatego ZUS przypomina, że:
- nie prosi o podanie danych osobowych przez e-mail, SMS lub komunikatory internetowe,
- nie wysyła linków do logowania ani do weryfikacji danych,
- nie wysyła umów i formularzy do wpłat na rachunki inwestycyjne,
- nie nakłania do przelewania pieniędzy na wskazane konto bankowe.

W ostatnim czasie oszuści, którzy podszywają się pod pracowników ZUS, są bardzo aktywni. Często próbują pozyskać numery PESEL, numery kont bankowych i dane logowania (np. do poczty elektronicznej czy bankowości internetowej). Wykorzystują też zaufanie klientów do ZUS, żeby wyłudzić pieniądze. Jak to wygląda w praktyce?

Oszustwo "na ZUS" - sposób 1: wizyta w domu

Najstarsza metoda złodziei to wizyta w domu ofiary. Oszust udaje pracownika ZUS. Pod pozorem badania lekarskiego albo pomocy w wypełnianiu jakiegoś wniosku (często nawet nieistniejącego), wchodzi do mieszkania i okrada je.

ZUS informuje, że wizyty pracowników poza placówkami ZUS odbywają się jedynie w dwóch przypadkach. Pierwszym z nich jest kontrola u płatników składek. Prowadzą ją wyłącznie inspektorzy na podstawie pisemnego upoważnienia. Taka wizyta jest zawsze zapowiadana z wyprzedzeniem. Inspektor informuje o niej, doręczając oficjalne zawiadomienie, a przed rozpoczęciem czynności musi okazać legitymację służbową. Drugim przypadkiem jest kontrola prawidłowości wykorzystania zwolnień lekarskich. W takiej sytuacji pracownik ZUS może przyjść do domu lub innego miejsca wskazanego w zwolnieniu jako miejsce pobytu w czasie choroby, aby sprawdzić, czy korzysta ze zwolnienia. Każdy urzędnik, który przeprowadza kontrolę ma obowiązek wylegitymować się.

W razie wątpliwości co do tożsamości osoby podającej się za pracownika ZUS, można ją zweryfikować pod numerem telefonu 22 560 16 00.

Oszustwo "na ZUS" - sposób 2: reklama inwestycji „w ZUS”

Najnowsza metoda to fałszywe reklamy inwestycji z ZUS. Cyberprzestępcy zamieszczają w mediach społecznościowych ogłoszenia, w których zachęcają do udziału w „nowym projekcie emerytalnym”. Mamią ofiary na przykład emeryturą w wieku 50 lat lub zwiększeniem już pobieranego świadczenia dla pierwszych 5 tysięcy osób.

Takie ogłoszenia udają artykuły z mediów, często zawierają wizerunek znanych osób albo nawet wideo przygotowane w technologii deepfake – na przykład nagranie pracownika ZUS, który opowiada o rzekomej inwestycji emerytalnej. W rzeczywistości nigdy czegoś takiego nie mówił, a całe wideo jest sfałszowane.

Oszuści liczą na to, że internauta kliknie w link z reklamy, a potem poda swoje dane osobowe. Następnie kontaktują się z ofiarą, udając pracowników ZUS. Nakłaniają do przelania pieniędzy na wskazane konto bankowe.

Fot.: Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości/ZUS

Oszustwo "na ZUS" - sposób 3: mail lub SMS

Maile lub SMS-y udające korespondencję z ZUS to kolejny przykład oszustwa na dużą skalę. W wiadomości najczęściej jest zachęta do kliknięcia w załączony link albo otwarcia podejrzanego pliku. A to powoduje pobranie złośliwego oprogramowania, które infekuje telefon lub komputer. Albo otwiera stronę, na której ofiara ma podać swoje dane osobowe lub finansowe.

Żeby ofiara kliknęła w link, oszuści przekonują na przykład, że trzeba zaktualizować dane w ZUS, że jest problem z rozliczeniem składek albo zaległością na koncie. Na pierwszy rzut oka wiadomości mogą wyglądać wiarygodnie, bo oszuści potrafią nawet zmienić nazwę nadawcy, tak by udawała adres instytucji.

ZUS informuje, że wysyła wiadomości e-mail wyłącznie do klientów, którzy wyrazili zgodę na taką formę kontaktu. Taka korespondencja zawsze pochodzi od indywidualnego opiekuna. Wszystkie inne wiadomości elektroniczne, rzekomo wysyłane w imieniu ZUS, mogą zawierać złośliwe oprogramowanie. Nie należy ich otwierać.

Oszustwo "na ZUS" - sposób 4: rzekomy telefon z ZUS

Tu najczęściej chodzi o pozyskanie różnego rodzaju danych klientów ZUS. Dzwoniący podaje się za urzędnika i proponuje np. pomoc w wypełnieniu wniosku przez telefon albo skorygowanie informacji na koncie w ZUS. Potrafi nawet tak zmienić swój numer telefonu, by wyglądał jak numer instytucji.

Jak nie dać się oszukać?

1) Nie podawaj nikomu poufnych informacji, zwłaszcza w odpowiedzi na podejrzane wiadomości (maile, SMS-y, wiadomości z komunikatorów internetowych). Nie klikaj w podejrzane linki, nie pobieraj załączników z nieznanego źródła. Nie wierz w reklamy szybkiego i łatwego zysku.

2) Jeżeli masz wątpliwości co do otrzymanej wiadomości albo tożsamości osoby, która podaje się za pracownika ZUS, skontaktuj się z najbliższą placówką Zakładu lub infolinią ZUS (tel. 22 560 16 00, e-mail: cot@zus.pl).

3) Jeśli podejrzewasz oszustwo albo stałeś się jego ofiarą, zgłoś to policji. Oszustwa są ścigane z urzędu, a wyłudzenie pieniędzy jest zagrożone karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

Małgorzata Korba, rzecznik ZUS w województwie lubelskim