Od 1 września 2025 r. liczba godzin lekcji religii w szkołach, została zmniejszona z dwóch godzin, do jednej godziny tygodniowo. Zmiana ta, została dokonana rozporządzeniem ministra edukacji, wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie o systemie oświaty. Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO), w swoim wystąpieniu do MEN poddał pod wątpliwość zgodność powyższych przepisów z Konstytucją, a w związku z brakiem (od ponad roku) jakiejkolwiek odpowiedzi ze strony minister edukacji Barbary Nowackiej – w dniu 9 czerwca br., RPO skierował sprawę do Prezesa Rady Ministrów.
- Jedna godzina religii w szkołach, zamiast dwóch, od 1 września 2025 r. – liczba religii w szkołach zmniejszona przez MEN
- Rozporządzenie zmniejszające liczbę godzin religii w szkołach od 1 września 2025 r. niezgodne z Konstytucją – RPO wystąpił do MEN z interwencją w sprawie lekcji religii
- Rozporządzenie w sprawie zmniejszenia liczby godzin religii w szkołach – w ocenie RPO – nie tylko mogło zostać wydane na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, ale również rodzi wątpliwości w kontekście konstytucyjnej zasady ochrony pracy
- RPO nie ustępuje w sprawie rozporządzenia zmniejszającego liczbę godzin religii w szkole – sprawa dotycząca lekcji religii została już skierowana do premiera
- Zmianie uległy także zasady organizowania lekcji religii w publicznych szkołach i przedszkolach – w tej sprawie, RPO również interweniował do MEN
Jedna godzina religii w szkołach, zamiast dwóch, od 1 września 2025 r. – liczba religii w szkołach zmniejszona przez MEN
Zgodnie z par. 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych (zmienionego rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach) – od 1 września 2025 r. – nauka religii w szkołach odbywa się w wymiarze jednej godziny tygodniowo (a w przedszkolach – w wymiarze dwóch zajęć przedszkolnych tygodniowo). Szkoła zobowiązana jest przy tym do organizacji lekcji religii bezpośrednio przed rozpoczęciem obowiązkowych zajęć edukacyjnych, przewidzianych dla uczniów w danym dniu albo bezpośrednio po ich zakończeniu. Od zasady tej, szkoła może odstąpić (i organizować lekcje religii „w ciągu dnia”, tj. pomiędzy innymi, obowiązkowymi zajęciami edukacyjnymi) wyłącznie, jeżeli w nauce religii – według stanu na dzień 15 września danego roku szkolnego – uczestniczą wszyscy uczniowie danej klasy (tj. danego oddziału).
Do końca roku szkolnego 2024/2025 natomiast, tj. do 27 czerwca 2025 r. – nauka religii w szkołach publicznych wszystkich typów (jak również w przedszkolach) odbywała się w wymiarze dwóch godzin lekcyjnych (lub odpowiednio – dwóch zajęć przedszkolnych) tygodniowo, a wymiar lekcji religii mógł być zmniejszony jedynie za zgodą biskupa diecezjalnego Kościoła Katolickiego albo władz zwierzchnich pozostałych kościołów i innych związków wyznaniowych.
Rozporządzenie zmniejszające liczbę godzin religii w szkołach od 1 września 2025 r. niezgodne z Konstytucją – RPO wystąpił do MEN z interwencją w sprawie lekcji religii
W dniu 5 czerwca 2025 r. Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) skierował wystąpienie do Ministerstwa Edukacji Narodowej w sprawie rozporządzenia, którym zmniejszono liczbę godzin religii w szkołach.
Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, na podstawie którego liczba godzin lekcji religii w szkołach została zmniejszona z dwóch do jednej godziny tygodniowo, zostało wydane na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, a konkretnie jej art. 12 ust. 2. Przepis ten stanowi, iż – minister właściwy do spraw oświaty i wychowania w porozumieniu z władzami Kościoła Katolickiego i Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych określa, w drodze rozporządzenia, warunki i sposób wykonywania przez szkoły zadań, o których mowa w art. 12 ust. 1, tj. polegających na organizacji nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach.
W ocenie RPO – ww. art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, na podstawie którego zostało wydane rozporządzenie MEN, określające liczbę godzin religii w szkołach, budzi zasadnicze wątpliwości konstytucyjne, gdyż przekazuje do uregulowania w rozporządzeniu materie, które powinny znaleźć się bezpośrednio w ustawie. Jak argumentuje rzecznik – „prawo do pobierania nauki religii w szkole publicznej jest elementem wolności sumienia i religii, wyrażonej w art. 53 Konstytucji RP. W związku z tym regulacje prawne określające podstawowe zasady korzystania z tej wolności stanowią tzw. materię ustawową i nie mogą być przekazywane do uregulowania aktem wykonawczym do ustawy. Tym bardziej nie powinno to zatem być rozporządzenie oparte na blankietowym upoważnieniu ustawowym, niezawierającym wytycznych dotyczących treści rozporządzenia.” W związku z powyższym – RPO uważa, że zasadne jest rozważenie, które z uregulowań obecnie ujętych w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty powinny znaleźć się w ustawie, a które – jako materie niemające bezpośredniego związku z korzystaniem z wolności sumienia i religii – mogą pozostać w rozporządzeniu.
Jeżeli powyższa argumentacja RPO zostałaby przyjęta przez MEN – może okazać się, że przepisy rozporządzenia MEN określające liczbę godzin religii w szkole (jak również przepisy nowelizacji tego rozporządzenia, zmniejszające tę liczbę), są niezgodne z Konstytucją.
RPO podkreśla również, że ww. przepis art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty – pochodzi z okresu poprzedzającego wejście w życie Konstytucji RP, która w znaczący sposób zmodyfikowała zasady systemu źródeł prawa w Polsce. O ile przed wejściem w życie Konstytucji tego typu przepisy upoważniające mogły być, pod pewnymi warunkami, uznane za dopuszczalne, o tyle – aktualnie konieczne jest przeniesienie przynajmniej części regulacji prawnych na poziom ustawowy. Poza tym, wspomniany art. 12 ust. 2 jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem konstytucyjnym – rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.
Ustawodawca powinien przestrzegać zakazu stanowienia upoważnień blankietowych, czyli takich, które pozostawiają zbyt szeroki margines swobody regulacyjnej autorowi rozporządzenia i które tworzą ryzyko, że treść rozporządzenia nie będzie zachowywała niezbędnego związku z celem i tematyką ustawy. Wymóg ten ma przeciwdziałać przekształceniu rozporządzenia w akt samoistny (zob. np. wyroki TK w sprawach o sygn. akt K 27/05, SK 62/08 oraz U 7/06).1
Tymczasem art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty nie zawiera żadnych wytycznych, którymi powinien kierować się organ wydający rozporządzenie. Także porównanie art. 12 ust. 2 chociażby z innymi przepisami w tej samej ustawie o systemie oświaty pokazuje jasno, że brakuje w nim wyszczególnienia, jakie aspekty powinny zostać uwzględnione w rozporządzeniu w sprawie lekcji religii. W konsekwencji – istnieje ryzyko, że wszelkie zmiany dotyczące organizacji lekcji religii mogą być skutecznie kwestionowane, już tylko z tej przyczyny, że upoważnienie ustawowe nie odpowiada standardom z art. 92 ust. 1 Konstytucji.
Z pełną treścią wystąpienia RPO do MEN, z 5 czerwca 2025 r., w sprawie zmniejszenia liczby godzin nauki religii w szkołach, można zapoznać się poniżej:
Rozporządzenie w sprawie zmniejszenia liczby godzin religii w szkołach – w ocenie RPO – nie tylko mogło zostać wydane na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, ale również rodzi wątpliwości w kontekście konstytucyjnej zasady ochrony pracy
Niezależnie od powyższych uwag dotyczących zgodności z Konstytucją podstawy wydania rozporządzenia (i jego nowelizacji) w sprawie liczby godzin lekcji religii w szkołach – RPO zwrócił ponadto uwagę, że – zmniejszenie liczby godzin religii, niepoprzedzone działaniami dostosowawczymi i osłonowymi, może rodzić wątpliwości w kontekście zasady ochrony pracy wynikającej z art. 24 Konstytucji RP. Problem ten został przedstawiony przez rzecznika w wystąpieniu generalnym skierowanym do minister edukacji Barbary Nowackiej w dniu 10 czerwca 2024 r. Zawierało ono pytanie, czy przed przystąpieniem do pracy nad rozporządzeniem, Ministerstwo Edukacji Narodowej oszacowało, ile osób może z tego powodu stracić pracę oraz czy rozważane były jakiekolwiek okresy przejściowe albo mechanizmy pomocowe dla tej grupy nauczycieli.
W odpowiedzi z dnia 21 czerwca 2024 r. (znak DKOPP-WOKO.021.1.2024.MK) MEN – odnosząc się do wcześniejszego rozporządzenia, określającego zasady prowadzenia lekcji religii w szkołach (a nie do rozporządzenia dot. zmniejszenia liczby godzin religii) wskazało, że „wejście w życie projektowanego rozporządzenia z dniem 1 września 2024 r. nie oznacza konieczności wprowadzenia zmian w stanie zatrudnienia nauczycieli religii i etyki. Nowe rozwiązania organizacyjne dotyczące łączenia uczniów w grupy międzyoddziałowe i międzyklasowe, zgodnie z nowym brzmieniem nowelizowanego przepisu § 2 w zakresie zmienianego ust. 1 i dodawanych ust. 1a-1c, mogą natomiast być wykorzystane, gdy zaistnieją określone przesłanki, np. trudności w zatrudnieniu nauczyciela religii czy etyki lub obciążenie tego nauczyciela dużą liczbą godzin ponadwymiarowych. Zmiany dotyczące ruchów kadrowych w szkole podejmuje dyrektor szkoły jako kierownik zakładu pracy dla zatrudnionych w danej jednostce nauczycieli. Zakłada się racjonalność działania dyrektora, który korzystając z nowych rozwiązań w zakresie organizowania nauki religii w szkole zobowiązany jest jednocześnie do przestrzegania przepisów ogólnych prawa pracy oraz szczególnych uprawnień i ochrony, jakie posiadają nauczyciele zatrudnieni na podstawie przepisów ustawy – Karta Nauczyciela”.
W związku z powyższym – RPO podkreślił, że to kolejne rozporządzenie Ministra Edukacji (z dnia 17 stycznia 2025 r., zmieniające liczbę godzin lekcji religii w szkołach) wywołuje poważniejsze konsekwencje, jako że od 1 września 2025 r. liczba lekcji religii została zmniejszona do jednej w tygodniu. Stowarzyszenie Katechetów Świeckich (SKŚ) oszacowało, że liczba świeckich katechetów, którzy mieli stracić pracę na początku roku szkolnego 2025/2026, miała być wyższa niż podawana przez Ministerstwo Edukacji Narodowej liczba 10 tysięcy. Część osób – według SKŚ – miała natomiast mieć drastycznie ograniczony wymiar zatrudnienia. Na dzień dzisiejszy nie podano ostatecznie, ilu katechetów – w efekcie powyższej zmiany – rzeczywiście straciło pracę lub miało obniżony wymiar zatrudnienia od 1 września 2025 r.
RPO, w wystąpieniu do MEN, podkreślił również, że – do jego biura wpływają skargi katechetów, którzy informują, iż w czasie przewidzianym na wprowadzenie zmian w szkołach, nie byli w stanie uzupełnić swoich kwalifikacji ani zdobyć nowych, tak aby np. uczyć nowych przedmiotów. Prowadzi to do powstania w tej grupie zawodowej poczucia dyskryminacji, braku zrozumienia i niedoceniania ich pracy przez społeczeństwo, w szczególności przez władze państwa odpowiedzialne za politykę oświatową.
RPO nie ustępuje w sprawie rozporządzenia zmniejszającego liczbę godzin religii w szkole – sprawa dotycząca lekcji religii została już skierowana do premiera
Wystąpienie RPO do MEN w sprawie wątpliwości co do zgodności z Konstytucją rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (zmniejszającego liczbę godzin lekcji religii w szkołach), zostało wystosowane w dniu 5 czerwca 2025 r. Do dnia dzisiejszego jednak, rzecznik nie otrzymał na nie żadnej odpowiedzi MEN. W związku z powyższym – w dniu 9 lutego 2026 r. – Zastępca RPO Stanisław Trociuk ponownie poprosił minister Barbarę Nowacką o odpowiedź w sprawie, a w związku z dalszym brakiem odpowiedzi ze strony ministerstwa – w dniu 9 czerwca 2026 r., rzecznik zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów o spowodowanie jej udzielenia przez ministra edukacji. Biuro Prezesa Rady Ministrów wystąpiło już o to do resortu (w dniu 16 czerwca br.), ale odpowiedź jeszcze nie wpłynęła (bądź nie została jeszcze podana do publicznej wiadomości).
Czy jeżeli rozporządzenie MEN zostałoby ostatecznie uznane za niezgodne z Konstytucją, z powodu argumentów przywołanych przez RPO w wystąpieniu z dnia 5 czerwca 2025 r. – do szkół wróciłyby dwie godziny lekcji religii tygodniowo?
Jeżeli argumentacja RPO zostałaby przyjęta przez MEN – nie wiadomo, jak kwestia ta (tj. liczba godzin lekcji religii w szkołach) zostałaby uregulowana na poziomie ustawowym (w związku z niekonstytucyjnością przepisów rozporządzenia, które aktualnie reguluje tę materię) oraz z uwzględnieniem działań dostosowawczych i osłonowych dot. katechetów. Możliwy jest scenariusz, w którym jedna godzina tygodniowo lekcji religii w szkołach (czyli wymiar, który obowiązuje aktualnie na podstawie rozporządzenia, a nie ten, który obowiązywał do 27 czerwca 2025 r.) zostałaby przeniesiona do ustawy, a katecheci zostaliby np. objęci jakimiś mechanizmami pomocowymi, aby ograniczyć u nich „poczucie dyskryminacji, braku zrozumienia i niedoceniania ich pracy przez społeczeństwo”.
Zmianie uległy także zasady organizowania lekcji religii w publicznych szkołach i przedszkolach – w tej sprawie, RPO również interweniował do MEN
Od 1 września 2024 r. zmianie uległy zasady organizacji lekcji religii (lub odpowiednio – etyki). Do końca roku szkolnego 2023/2024 – przedszkola i szkoły zobowiązane były do zorganizowania lekcji religii dla uczniów danej klasy lub oddziału przedszkolnego, jeżeli zgłosiło się na nie co najmniej siedmiu uczniów. Dla mniejszych grup natomiast – lekcje mogły być organizowane w grupach międzyoddziałowych (w przedszkolu lub szkole) lub w grupach międzyklasowych (w szkole). Jeżeli natomiast w całej szkole – na lekcję religii danego wyznania zgłosiło się mniej niż siedmiu uczniów – nauka religii mogła zostać zorganizowana w grupie międzyszkolnej lub w pozaszkolnym (albo pozaprzedszkolnym) punkcie katechetycznym.
Od początku roku szkolnego 2024/2025 natomiast – zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 26 lipca 2024 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach – w grupach międzyoddziałowych (w przedszkolach i szkołach) lub w grupach międzyklasowych (w szkołach) lekcje religii są organizowane również, jeżeli zgłosi się na nie więcej niż siedmiu uczniów w danym oddziale przedszkolnym lub w danej klasie. Wprowadzono jednak pewne ograniczenia:
- co do sposobu łączenia grup (które zostały następnie ponownie zmienione rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, które weszło w życie 1 września 2025 r.) – tj. w przypadku grup międzyklasowych, w jedną grupę mogą zostać połączeni uczniowie odpowiednio klas IV-VI albo klas VII-VIII. Oznacza to, że uczeń VIII klasy, nie może uczęszczać na lekcję religii z uczniem II klasy, ale uczeń VIII klasy z uczniem VII klasy już tak; oraz
- co do liczebności takiej grupy – w międzyoddziałowej grupie przedszkolnej liczba dzieci nie może przekroczyć 25, w międzyoddziałowej lub międzyklasowej grupie szkolnej natomiast – 28, z wyłączeniem klas I-III szkoły podstawowej, w przypadku których maksymalna liczba uczniów wynosi 25.
Międzyklasowe grupy, obejmujące uczniów klas I-III albo IV-VI, albo VII i VIII, mogą natomiast być tworzone, jeżeli na naukę religii zgłosi się mniej niż siedmiu uczniów danej klasy.
Podział na grupy I-III, IV-VI oraz VIII i VIII, jest skutkiem interwencji RPO w tej sprawie, ponieważ pierwotnie, projekt rozporządzenia MEN, przewidywał możliwość połączenia w jedną grupę międzyklasową uczniów klas I-III i IV-VIII. Jak podkreślał rzecznik – „teoretycznie uczniowie w wieku 10 lat mogliby uczyć się razem z 15-latkami – tymczasem są oni na innym poziomie rozwojowym, mają różne potrzeby i inne problemy”.
1 P. Radziewicz [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, Warszawa 2023, art. 92
Podstawa prawna:
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 983 z późn. zm.)
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz.U. z 2025 r., poz. 66)
- Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 881 z późn. zm.)